ગુલાબી પેટ્રોલ, ટાંકીમાં કીડીઓ અને ઇથેનોલની ચર્ચા! સરકાર પેટ્રોલમાં ઇથેનોલ કેમ ભેળવી રહી છે? જાણો સંપૂર્ણ કહાની

છેલ્લા કેટલાક સમયથી સોશિયલ મીડિયા પર પેટ્રોલને લઈને અનેક વીડિયો વાયરલ થઈ રહ્યા છે. ક્યાંક ગુલાબી રંગનું પેટ્રોલ જોવા મળે છે, તો ક્યાંક વાહનની ફ્યુઅલ ટાંકીમાં કીડીઓ અથવા અન્ય પદાર્થો જોવા મળ્યાના દાવા કરવામાં આવે છે. કેટલાક વીડિયોમાં પેટ્રોલમાં પાણી હોવાનું પણ કહેવામાં આવે છે. જોકે આવા વાયરલ વીડિયોની સત્યતા દરેક કિસ્સામાં ચકાસાયેલી નથી.

પરંતુ આ ચર્ચા વચ્ચે એક સવાલ સતત ઊભો થઈ રહ્યો છે કે આખરે સરકાર પેટ્રોલમાં ઇથેનોલનું મિશ્રણ કેમ વધારી રહી છે? તેના ફાયદા શું છે, મુશ્કેલીઓ શું છે અને આગળનો રસ્તો શું હોઈ શકે?

ઇથેનોલ શું છે?

ઇથેનોલ એક પ્રકારનો આલ્કોહોલ છે, જે મુખ્યત્વે શેરડી, મકાઈ, ચોખા અને અન્ય કૃષિ પાકમાંથી બનાવવામાં આવે છે. તે જ્વલનશીલ હોવાથી તેને પેટ્રોલ સાથે ભેળવીને વાહનોમાં ઇંધણ તરીકે ઉપયોગ કરી શકાય છે.

ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું 85 ટકાથી વધુ કાચું તેલ આયાત કરે છે. આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા અને સ્થાનિક કૃષિ ઉત્પાદનનો ઉપયોગ વધારવા માટે સરકારે ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ કાર્યક્રમ શરૂ કર્યો હતો.

કેવી રીતે શરૂ થઈ ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ યોજના?

2001માં સરકારે કેટલાક પેટ્રોલ પંપ પર 5 ટકા ઇથેનોલ મિશ્રિત પેટ્રોલનો પ્રયોગ શરૂ કર્યો હતો. ત્યારબાદ 2003માં સત્તાવાર ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ કાર્યક્રમ શરૂ થયો.

2014 પછી આ અભિયાનને વધુ ગતિ આપવામાં આવી અને E10 પછી E20 પેટ્રોલનો વિસ્તાર ઝડપથી વધારવામાં આવ્યો. હવે દેશના મોટા ભાગના વિસ્તારોમાં E20 પેટ્રોલ ઉપલબ્ધ છે અને કેટલાક પસંદગીના પેટ્રોલ પંપ પર E85 ઇંધણ પણ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી રહ્યું છે.

સરકાર કયા મોટા ફાયદા ગણાવે છે?

1. વિદેશી ચલણની બચત

સરકારનું કહેવું છે કે પેટ્રોલમાં ઇથેનોલના વધતા ઉપયોગથી કાચા તેલની આયાતમાં ઘટાડો થયો છે, જેના કારણે હજારો કરોડ રૂપિયાનું વિદેશી ચલણ બચ્યું છે.

2. ખેડૂતોને વધારાની આવક

શેરડી, મકાઈ અને ચોખાની વધતી માંગને કારણે ખેડૂતોને વધારાની આવક મળી રહી હોવાનું સરકારનું કહેવું છે. ઇથેનોલ ઉદ્યોગના વિકાસથી કૃષિ આધારિત અર્થતંત્રને પણ પ્રોત્સાહન મળ્યું છે.

3. પ્રદૂષણમાં ઘટાડો

નીતિ આયોગ સહિત વિવિધ અભ્યાસો મુજબ ઇથેનોલ મિશ્રિત ઇંધણના ઉપયોગથી ગ્રીનહાઉસ ગેસનું ઉત્સર્જન પેટ્રોલની સરખામણીએ ઓછું થઈ શકે છે, જેના કારણે પર્યાવરણને ફાયદો થઈ શકે છે.

છતાં કેમ ઉઠી રહ્યા છે સવાલ?

સરકારના દાવાઓ વચ્ચે અનેક નિષ્ણાતો અને વાહનચાલકો કેટલીક ચિંતાઓ પણ વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.

જૂના વાહનોમાં સમસ્યાની ફરિયાદ

ઘણા મિકેનિક્સ અને ઓટોમોબાઇલ નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ કેટલાક જૂના મોડલના વાહનોમાં E20 ઇંધણના ઉપયોગ બાદ માઇલેજ ઘટવું, ફ્યુઅલ પંપ, સેન્સર અને ફિલ્ટરમાં સમસ્યાઓ જેવી ફરિયાદો સામે આવી રહી છે.

જોકે આ અંગે તમામ વાહનો માટે એકસરખું વૈજ્ઞાનિક નિષ્કર્ષ ઉપલબ્ધ નથી.

ભાવમાં ઘટાડો કેમ નહીં?

ઇથેનોલની ઉત્પાદન કિંમત પેટ્રોલ કરતાં ઓછી હોવાનું કહેવામાં આવે છે, છતાં ગ્રાહકોને પેટ્રોલના ભાવમાં ખાસ રાહત મળી નથી. આ મુદ્દે પણ વારંવાર ચર્ચા થઈ રહી છે.

પાણીનો ભારે ઉપયોગ

ઇથેનોલ બનાવવા માટે મોટા પ્રમાણમાં પાણીની જરૂર પડે છે. ખાસ કરીને શેરડી અને ચોખા જેવા પાક માટે પાણીનો વપરાશ વધુ હોવાથી પાણીની અછત ધરાવતા વિસ્તારોમાં આ મોડેલને લઈને ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવે છે.

ખાદ્ય પાક પર અસર

જો મોટા પ્રમાણમાં શેરડી, મકાઈ અને ચોખાનો ઉપયોગ ઇથેનોલ માટે થવા લાગશે તો કઠોળ અને તેલીબિયાં જેવા અન્ય પાકના ઉત્પાદન પર અસર પડી શકે છે, એવી પણ આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.

નીતિન ગડકરીને લઈને વિવાદ

ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગને પ્રોત્સાહન આપવામાં કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન મંત્રી નીતિન ગડકરી લાંબા સમયથી આગેવાની કરી રહ્યા છે.

વિપક્ષે તેમના પરિવાર સાથે સંકળાયેલી કેટલીક કંપનીઓના ઇથેનોલ વ્યવસાયને લઈને હિતોના ટકરાવના આરોપો લગાવ્યા છે.

જોકે નીતિન ગડકરીએ અગાઉ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે તેમના પરિવારની કંપનીઓનો દેશના કુલ ઇથેનોલ સપ્લાયમાં ખૂબ નાનો હિસ્સો છે અને નીતિઓનો કોઈ વ્યક્તિગત લાભ સાથે સંબંધ નથી.

નિષ્ણાતો શું સૂચવે છે?

નિષ્ણાતોના મતે પરિસ્થિતિને વધુ સંતુલિત બનાવવા માટે કેટલાક મહત્વપૂર્ણ પગલાં જરૂરી બની શકે છે.

• ફ્લેક્સ ફ્યુઅલ એન્જિનવાળા વાહનોને વધુ પ્રોત્સાહન આપવું.
• ગ્રાહકોને E10, E20 અને અન્ય વિકલ્પોમાંથી પસંદગી કરવાની તક આપવી.
• ઇથેનોલ અંગેના તમામ વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસો જાહેર કરવા.
• ઇથેનોલ મિશ્રિત ઇંધણના ભાવમાં ગ્રાહકોને સીધો લાભ આપવો.
• શેરડી અને અનાજના બદલે કૃષિ કચરા અને પરાળમાંથી બનતા સેકન્ડ જનરેશન ઇથેનોલ પર વધુ ભાર મૂકવો.

આગળ શું?

ભારત ઊર્જા આત્મનિર્ભરતા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે અને ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ આ અભિયાનનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. એક તરફ સરકાર તેને આયાત ઘટાડવા, ખેડૂતોની આવક વધારવા અને પ્રદૂષણ ઘટાડવાનું અસરકારક સાધન ગણાવે છે, તો બીજી તરફ વાહનચાલકો, ઓટોમોબાઇલ નિષ્ણાતો અને કેટલાક અર્થશાસ્ત્રીઓ તેની લાંબા ગાળાની અસર અંગે વધુ પારદર્શિતા અને વૈજ્ઞાનિક માહિતી જાહેર કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે.

આગામી સમયમાં ફ્લેક્સ ફ્યુઅલ ટેક્નોલોજી, વૈકલ્પિક બાયોફ્યુઅલ અને વધુ પારદર્શક નીતિઓ આ સમગ્ર ચર્ચાની દિશા નક્કી કરશે.