દેશના ઇતિહાસમાં પ્રથમ વખત વકફ બોર્ડમાં 2 હિંદુ સભ્યોની નિમણૂક: મધ્યપ્રદેશ સરકારે મનોજ માલપાણી અને અનિમેષ ભાર્ગવને સ્થાન આપ્યું

દેશના ઇતિહાસમાં પ્રથમ વખત કોઈ રાજ્યના વકફ બોર્ડમાં બિન-મુસ્લિમ (હિંદુ) સભ્યોની નિમણૂક કરવામાં આવી છે. મધ્યપ્રદેશ સરકારે વકફ (સુધારા) અધિનિયમ-2025 હેઠળ રાજ્ય વકફ બોર્ડનું પુનર્ગઠન કરતાં ઇન્દોરના મનોજ માલપાણી અને ગુનાના રાઘોગઢ નિવાસી અનિમેષ ભાર્ગવને બોર્ડના સભ્ય તરીકે નિયુક્ત કર્યા છે. આ ઉપરાંત સનવર પટેલને ફરી એકવાર મધ્યપ્રદેશ વકફ બોર્ડના અધ્યક્ષ તરીકે જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે.

રાજ્ય સરકારનો દાવો છે કે વકફ (સુધારા) અધિનિયમ-2025ની જોગવાઈઓ મુજબ બોર્ડની રચના કરનાર મધ્યપ્રદેશ દેશનું પ્રથમ રાજ્ય બન્યું છે. નવા વકફ બોર્ડમાં કુલ 10 સભ્યોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

નવા કાયદા બાદ પ્રથમ વખત બિન-મુસ્લિમ સભ્યોને સ્થાન

વકફ અધિનિયમ-1995 હેઠળ અત્યાર સુધી રાજ્ય વકફ બોર્ડમાં માત્ર મુસ્લિમ સમુદાયના સભ્યો જ નિયુક્ત થઈ શકતા હતા. રાજ્ય સરકાર દ્વારા કેટલાક સભ્યોની નિમણૂક કરવામાં આવતી હતી, પરંતુ તેમના માટે પણ મુસ્લિમ હોવું ફરજિયાત હતું.

પરંતુ વર્ષ 2025માં વકફ કાયદામાં કરવામાં આવેલા સુધારા બાદ પહેલીવાર એવી જોગવાઈ કરવામાં આવી કે દરેક રાજ્યના વકફ બોર્ડમાં ઓછામાં ઓછા બે બિન-મુસ્લિમ સભ્યોનો સમાવેશ કરવો જરૂરી રહેશે. આ જ નિયમના આધારે મધ્યપ્રદેશ સરકારે બે હિંદુ સભ્યોની નિમણૂક કરી છે.

નજમા હેપતુલ્લાનો કાર્યકાળ યથાવત

પૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી નજમા હેપતુલ્લાનું નામ પણ નવા બોર્ડમાં યથાવત રાખવામાં આવ્યું છે. તેમનો કાર્યકાળ અગાઉની નિમણૂક મુજબ એપ્રિલ 2028 સુધી ચાલુ રહેશે.

4 જુલાઈ, 2026ના રોજ મધ્યપ્રદેશ રાજપત્ર (અસાધારણ)માં જાહેર કરાયેલી અધિસૂચના અનુસાર રાજ્ય સરકારે વકફ અધિનિયમની કલમ 13(1) હેઠળ મળેલી સત્તાનો ઉપયોગ કરીને નવા બોર્ડની રચના કરી છે.

કેન્દ્રીય વકફ પરિષદમાં પણ છે નવી જોગવાઈ

વકફ (સુધારા) અધિનિયમ-2025 હેઠળ માત્ર રાજ્ય વકફ બોર્ડમાં જ નહીં પરંતુ કેન્દ્રીય વકફ પરિષદમાં પણ ઓછામાં ઓછા બે બિન-મુસ્લિમ સભ્યોનો સમાવેશ કરવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

રાજ્ય સરકારનું કહેવું છે કે નવા બોર્ડ દ્વારા વકફ સંપત્તિઓના સંચાલનમાં વધુ પારદર્શિતા, જવાબદારી અને સુશાસન સુનિશ્ચિત કરવામાં આવશે.

વકફ બોર્ડ શું છે?

વકફ એવી સંપત્તિ છે, જેને કોઈ મુસ્લિમ વ્યક્તિ અથવા સંસ્થા ધાર્મિક, શૈક્ષણિક અથવા સામાજિક કલ્યાણના હેતુસર કાયમી ધોરણે દાનમાં આપે છે. તેમાં મસ્જિદ, કબ્રસ્તાન, દરગાહ, ઈદગાહ, મદરેસા, ધર્માદા ભવનો, જમીન અને અન્ય સ્થાવર મિલકતોનો સમાવેશ થાય છે.

વકફ બોર્ડની મુખ્ય જવાબદારીઓમાં નીચેના કાર્યો સામેલ છે:

• વકફ સંપત્તિઓનો રેકોર્ડ તૈયાર કરવો અને તેનું સંરક્ષણ કરવું.
• વકફની આવક અને સંપત્તિના ઉપયોગ પર નજર રાખવી.
• ગેરકાયદેસર કબજા અને વિવાદોમાં વકફ સંપત્તિના હિતોનું રક્ષણ કરવું.
• વકફની આવકનો ઉપયોગ ધાર્મિક, શૈક્ષણિક અને સામાજિક કલ્યાણના હેતુઓ માટે થાય તેની ખાતરી કરવી.
• વકફ સંસ્થાઓના વહીવટ અને સંચાલનની દેખરેખ રાખવી.

2025માં લાગુ થયો હતો વકફ સુધારા કાયદો

કેન્દ્ર સરકારે વર્ષ 2025માં વકફ સુધારા બિલ સંસદમાં રજૂ કર્યું હતું. 2 એપ્રિલે લોકસભા અને 3 એપ્રિલે રાજ્યસભામાં લાંબી ચર્ચા બાદ બિલ પસાર કરવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ 5 એપ્રિલે રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ બિલને મંજૂરી આપી હતી.

કેન્દ્ર સરકારે 8 એપ્રિલ, 2025થી સમગ્ર દેશમાં વકફ સુધારા કાયદો અમલમાં મૂક્યો હતો. ત્યારબાદ 3 જુલાઈ, 2025ના રોજ ‘યુનિફાઈડ વકફ મેનેજમેન્ટ, એમ્પાવરમેન્ટ, એફિશિયન્સી એન્ડ ડેવલપમેન્ટ રૂલ્સ-2025’ની પણ જાહેરાત કરવામાં આવી હતી, જેના આધારે દેશભરમાં નવા નિયમો લાગુ કરવામાં આવ્યા.

મધ્યપ્રદેશમાં બે હિંદુ સભ્યોની નિમણૂક સાથે હવે વકફ બોર્ડની રચનામાં નવા કાયદાનો પ્રથમ વખત વ્યવહારિક અમલ જોવા મળ્યો છે, જેને રાજ્ય સરકાર ઐતિહાસિક પગલું ગણાવી રહી છે.