ડોભાલની બેકડોર ડિપ્લોમેસી બાદ અમેરિકી ટ્રેડ ડીલનો દાવો: ‘ભારત ઝૂકશે નહીં, જરૂર પડે તો ટ્રમ્પના કાર્યકાળની રાહ જોશું’

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ગયા વર્ષે સપ્ટેમ્બરની શરૂઆતમાં ચીનની મુલાકાતે ગયા હતા, જ્યાં તેમણે ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ અને રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન સાથે મૈત્રીપૂર્ણ મુલાકાત કરી હતી. આ મુલાકાત બાદ થોડા જ દિવસોમાં ભારતે અમેરિકા સાથે બગડતા સંબંધોને સુધારવા માટે કૂટનીતિક પ્રયાસો તેજ કર્યા હતા.

આ જ પ્રયાસોના ભાગરૂપે ભારતના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર (NSA) અજીત ડોભાલને વોશિંગ્ટન મોકલવામાં આવ્યા હતા. ત્યાં ડોભાલે અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયો સાથે મહત્વપૂર્ણ બેઠક કરી હતી. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમનો ખુલાસો અમેરિકી મીડિયા સંસ્થા બ્લૂમબર્ગએ સૂત્રોના હવાલે કર્યો છે.

---

‘ભારત દબાણમાં નહીં આવે’: ડોભાલનો સ્પષ્ટ સંદેશ

બ્લૂમબર્ગના રિપોર્ટ અનુસાર, આ બેકડોર વાતચીત દરમિયાન ડોભાલે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું હતું કે ભારત અમેરિકા સાથે ચાલી રહેલી કડવાશને સમાપ્ત કરવા માગે છે અને ફરીથી ટ્રેડ ડીલ પર ચર્ચા શરૂ કરવા તૈયાર છે, પરંતુ ભારત કોઈપણ પ્રકારના દબાણ સામે ઝૂકશે નહીં.

ડોભાલે જણાવ્યું હતું કે જો અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને તેમની ટીમ કડક વલણ જાળવી રાખે છે, તો ભારત વર્તમાન અમેરિકી સરકારનો કાર્યકાળ પૂરો થવાની રાહ પણ જોઈ શકે છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે ભારતે અગાઉ પણ અમેરિકાની મુશ્કેલ સરકારોનો સામનો કર્યો છે અને તે માટે તૈયાર છે.

---

ટ્રમ્પના નિવેદનોથી ભારત નારાજ

રિપોર્ટ મુજબ, ડોભાલે એ પણ માંગ કરી હતી કે ટ્રમ્પ અને તેમના સહયોગીઓ ભારત વિરુદ્ધ જાહેર નિવેદનો આપવાનું બંધ કરે, જેથી દ્વિપક્ષીય સંબંધો ફરી સામાન્ય બની શકે.

આ સમયગાળા દરમિયાન ભારત ટ્રમ્પના નિવેદનોથી નારાજ હતું. ઓગસ્ટ મહિનામાં ટ્રમ્પે ભારતીય સામાન પર 50% ટેરિફ લગાવ્યો હતો. એટલું જ નહીં, તેમણે ભારતની અર્થવ્યવસ્થાને ‘ડેડ’ કહી હતી અને આરોપ લગાવ્યો હતો કે ભારત રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદીને યુક્રેન યુદ્ધમાં મદદ કરી રહ્યું છે.

---

ડોભાલની મુલાકાત બાદ બદલાતી પરિસ્થિતિ

બ્લૂમબર્ગ અનુસાર, ડોભાલની આ મુલાકાતના થોડા દિવસો બાદ પરિસ્થિતિમાં બદલાવ જોવા મળ્યો. 16 સપ્ટેમ્બરે ટ્રમ્પે પીએમ મોદીને તેમના જન્મદિવસ પર ફોન કર્યો અને તેમના કામની પ્રશંસા કરી. ત્યારબાદ વર્ષના અંત સુધીમાં મોદી અને ટ્રમ્પ વચ્ચે વધુ ચાર વખત ફોન પર વાતચીત થઈ.

આ સમય દરમિયાન બંને દેશો વચ્ચે ટેક્સ ઘટાડવાના કરાર તરફ પણ પ્રગતિ થતી જોવા મળી.

---

ટ્રમ્પનો અચાનક દાવો: ટ્રેડ ડીલ થઈ ગઈ

ટ્રમ્પે 2 ફેબ્રુઆરીએ સોશિયલ મીડિયા પર અચાનક જાહેરાત કરી કે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે ટ્રેડ ડીલ થઈ ગઈ છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર:

• ભારતીય સામાન પરનો અમેરિકી ટેરિફ ઘટાડીને 18% કરવામાં આવ્યો
• રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવા બદલ લાગેલો 25% વધારાનો ટેક્સ હટાવ્યો

ટ્રમ્પે દાવો કર્યો કે તેના બદલે ભારત અમેરિકા પાસેથી $500 બિલિયનનો સામાન ખરીદશે, વેનેઝુએલા પાસેથી તેલ લેશે અને અમેરિકી સામાન પરનો ટેક્સ સંપૂર્ણપણે દૂર કરશે.

હાલांकि, ભારત સરકારે આ દાવાની કોઈ સત્તાવાર પુષ્ટિ કરી નથી અને હજુ સુધી કોઈ લેખિત કરાર પણ સામે આવ્યો નથી.

---

નવી દિલ્હીમાં પણ આશ્ચર્ય

બ્લૂમબર્ગના રિપોર્ટ મુજબ, ટ્રમ્પની આ જાહેરાતથી નવી દિલ્હીમાં ઘણા ઉચ્ચ અધિકારીઓ પણ ચોંકી ગયા હતા. ટ્રેડ વાટાઘાટોમાં સામેલ અધિકારીઓને પણ તે દિવસે મોદી–ટ્રમ્પ ફોન કોલ અંગે અગાઉથી કોઈ જાણકારી નહોતી.

---

ભારત માટે અમેરિકા કેમ મહત્વપૂર્ણ છે

રિપોર્ટ અનુસાર, ભારત સતત અમેરિકા સાથે સંબંધો સુધારવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું હતું. ડોભાલની સપ્ટેમ્બર મુલાકાત આ જ વ્યૂહરચનાનો ભાગ હતી. ભારત માને છે કે અમેરિકા તેના માટે લાંબા ગાળાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર છે.

ચીનનો સામનો કરવા અને 2047 સુધીમાં ભારતને વિકસિત દેશ બનાવવાના લક્ષ્ય માટે અમેરિકાની ટેકનોલોજી, રોકાણ અને સૈન્ય સહયોગ જરૂરી હોવાનું ભારતીય અધિકારીઓ માને છે. તેમનું કહેવું છે કે ટ્રમ્પ એક અસ્થાયી તબક્કો છે, પરંતુ ભારત–અમેરિકા સંબંધો લાંબા ગાળાના છે.

---

ભારત–પાક મુદ્દે તણાવ વધ્યો હતો

રિપોર્ટ મુજબ, ટ્રમ્પે ભારત–પાકિસ્તાન વચ્ચે તણાવ ઉકેલવાનો દાવો કર્યો હતો, જેને પીએમ મોદીએ જાહેરમાં નકારી કાઢ્યો હતો. આ બાદ મોદીએ વ્હાઇટ હાઉસ જવાનો ઇનકાર કર્યો અને એક આંતરરાષ્ટ્રીય સંમેલનમાં ટ્રમ્પને મળવાનું ટાળ્યું હતું.

---

નવા રાજદૂત બાદ સુધારા

ડિસેમ્બરમાં અમેરિકાના નવા રાજદૂત સર્જિયો ગોર ભારત આવ્યા બાદ સંબંધોમાં સુધારાના સંકેત મળ્યા. તેમણે ભારત–અમેરિકા મતભેદોને “સાચા મિત્રો જેવા” ગણાવ્યા અને ભારતને એક નવા અમેરિકી સપ્લાય ચેઇન ગઠબંધનમાં સામેલ કરવાની વાત કરી.

ગોર અને વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર વચ્ચે થયેલી તાજેતરની બેઠકમાં રક્ષા, વેપાર અને ખનિજ ક્ષેત્રે ખુલ્લી ચર્ચા થઈ, જેના કારણે છેલ્લા છ મહિનાની કડવાશ હવે ઓછી થતી જણાય છે.

---

અમેરિકા મહત્વપૂર્ણ, પરંતુ એકમાત્ર ભાગીદાર નહીં

જાણકારો કહે છે કે ભારત અમેરિકા સાથે સંબંધો મજબૂત રાખવા માગે છે, પરંતુ સંપૂર્ણપણે અમેરિકા પર નિર્ભર રહેવા તૈયાર નથી. આ જ કારણોસર ભારતે રશિયા સાથેના સંબંધો જાળવી રાખ્યા છે અને યુરોપ તથા બ્રિટન સાથે પણ ટ્રેડ ડીલ કરી છે.

તેમ છતાં, અમેરિકા ભારત માટે આજે પણ ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે. ભારતનો લગભગ 20% નિકાસ અમેરિકા જાય છે અને અનેક અમેરિકી કંપનીઓ ભારતમાં અબજો ડોલરનું રોકાણ કરી રહી છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે બંને દેશોને જોડતા મૂળ હિતો આજે પણ મજબૂત છે અને આવનારા સમયમાં આ સંબંધો વધુ મજબૂત બની શકે છે.