ગીતા જયંતિ વિશેષ: ભગવાન કૃષ્ણનો પ્રાચીન ઉપદેશ સૌપ્રથમ સૂર્યદેવને, પછી ઋષિઓએ પ્રસાદિત કર્યો

આવતીકાલે શ્રીકૃષ્ણના દિવ્ય મુખથી પ્રકટ થયેલ મહાગ્રંથ શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતાની જયંતી ઉજવાશે. માગશર સુદ એકાદશીને મળતી આ તિથિ મોક્ષદા એકાદશી તરીકે પણ જાણીતી છે. મહાભારત યુદ્ધના આરંભે અર્જુનના મોભંગ દૂર કરવા શ્રીકૃષ્ણે આપેલો આ ઉપદેશ આજે પણ સફળતા, શાંતિ અને જીવન વ્યવહાર માટે અપ્રતિમ માર્ગદર્શિકા બની રહે છે.

ગીતા ઉપદેશ માત્ર અર્જુને જ નહીં, પરંતુ દિવ્ય દ્રષ્ટિવાળા સંજયે પણ સાંભળ્યો હતો, જેઓએ સમગ્ર જ્ઞાન ધૃતરાષ્ટ્રને સંભળાવ્યું હતું. ગીતા પ્રસંગ મહાભારતનો અગત્યનો અધ્યાય છે, જેને વેદવ્યાસે કહેલો અને શ્રીગણેશે લિખિત સ્વરૂપ આપેલું.

કેવી રીતે પહોંચ્યું ગીતા જ્ઞાન — સૂર્યદેવથી શરૂ થયેલી ગાથા

શ્રીકૃષ્ણે અર્જુનને ઉપદેશ આપતી વખતે જણાવ્યું હતું કે ગીતા જ્ઞાન તેમણે સર્વપ્રથમ **સૂર્યદેવ (વિવસ્વાન)**ને આપ્યું હતું. અર્જુને આશ્ચર્ય વ્યક્ત કરતા, શ્રીકૃષ્ણે અનેક જન્મોની વાત સમજાવતા જણાવ્યું કે તેઓ સર્વજ્ઞ છે અને અગાઉના જન્મોમાં પણ આ જ્ઞાન પ્રચલિત હતું.

અથાર્ત—ગીતા જ્ઞાનનું મૂળ ઉત્પત્તિસ્થાન શ્રીકૃષ્ણના પોતાના મુખથી જ છે, પરંતુ તેનું પ્રથમ શ્રોતા અર્જુન નહીં, સૂર્યદેવ હતા.

જ્ઞાનની પરંપરાનો પ્રવાસ

સંજય → ધૃતરાષ્ટ્ર

કુરુક્ષેત્રના મેદાનમાં સંજયે પોતાની દિવ્ય દ્રષ્ટિથી ગીતા ઉપદેશ સાંભળીને ધૃતરાષ્ટ્રને સંભળાવ્યો.

વેદવ્યાસ → ગણેશજી

મહર્ષિ વેદવ્યાસે સમગ્ર મહાભારત—including ગીતાનો આધાર—શ્રીગણેશને સંભળાવ્યો અને ગણેશે તેને લખ્યું.

વેદવ્યાસ → વૈશમ્પાયન, જૈમિની, પૈલ વગેરે શિષ્યો

ગ્રંથ રચના બાદ વેદવ્યાસે પોતાના શિષ્યોને મહાભારત અને ગીતા બંનેનું ગૂઢ જ્ઞાન આપ્યું.

વૈશમ્પાયન → રાજા જન્મેન્જય અને સભા

સર્પયજ્ઞ પછી રાજા જન્મેન્જયની સભામાં વૈશમ્પાયને સમગ્ર મહાભારત સાથે ગીતા ઉપદેશ પણ સંભળાવ્યો.

ઉગ્રશ્રવા સૂત → શૌનક અને નૈમિષારણ્યના ઋષિઓ

ઋષિ ઉગ્રશ્રવાએ નૈમિષારણ્યમાં શૌનક સહિત અનેક તપસ્વીઓને મહાભારતનું વર્ણન કર્યું, જેમાં ગીતા જ્ઞાન પણ સામેલ હતું.

ગીતા — જ્ઞાનનું અનંત પ્રકાશ

સૂર્યદેવથી અર્જુન અને પછી ઋષિ-મહર્ષિઓ મારફતે સમાજ સુધી પહોંચેલું ગીતા જ્ઞાન આજે પણ જીવનની દરેક મુશ્કેલીમાં માર્ગદર્શન આપે છે. આવતીકાલે ગીતા જયંતી અને મોક્ષદા એકાદશીના પાવન અવસરે દેશભરમાં પાઠ, પૂજન અને જ્ઞાનયજ્ઞો યોજાશે.