હિમાલય સુધી રસ્તા, સુરંગો અને એરસ્ટ્રિપ્સ: ગલવાન બાદ ભારતે સરહદી માળખું મજબૂત કર્યું

હિમાલયમાં ભારતનું બોર્ડર ઇન્ફ્રા બૂસ્ટ

ભારત હિમાલયી વિસ્તારમાં ચીન સાથે થનારી કોઈપણ સંભવિત અથડામણનો સામનો કરવા માટે રસ્તાઓ, સુરંગો અને હવાઈ પટ્ટીઓના નિર્માણ પર કરોડો રૂપિયા ખર્ચ કરી રહ્યું છે. અમેરિકી મીડિયા **વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલ (WSJ)**ના રિપોર્ટ મુજબ, આ પ્રયાસો 2020માં ગલવાન ઘાટીમાં થયેલી હિંસક અથડામણ પછી ઝડપ પકડી છે.

ગલવાન પછી રણનીતિમાં ફેરફાર

રિપોર્ટ અનુસાર, 2,200 માઈલ લાંબી સરહદ પર લોજિસ્ટિક્સની ખામીઓ ગલવાન સંઘર્ષ દરમિયાન સામે આવી. ચીન પાસે સરહદ પર વર્ષોથી મજબૂત રસ્તા-રેલ નેટવર્ક છે, જ્યારે ભારત પહાડી વિસ્તારોમાં ઝડપી સૈન્ય પહોંચ માટે જરૂરી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં પાછળ હતું.

ચીન કલાકોમાં, ભારત અઠવાડિયામાં

2020ની અથડામણ દરમિયાન 14,000 ફૂટની ઊંચાઈએ બંને દેશોના સૈનિકો સામસામે આવ્યા હતા. નિષ્ણાતોના મતે, ચીન મજબૂત કનેક્ટિવિટી કારણે કલાકોમાં મદદ પહોંચાડી શકતું હતું, જ્યારે ભારતને ખરાબ રસ્તાઓને કારણે વધારાના દળો પહોંચાડવામાં અઠવાડિયાનો સમય લાગતો.

લદ્દાખના પૂર્વ ઓપરેશનલ લોજિસ્ટિક્સ પ્રમુખ મેજર જનરલ (નિવૃત્ત) અમૃત પાલ સિંહે WSJને જણાવ્યું કે આ ઘટનાએ સંપૂર્ણ રણનીતિ બદલવાની જરૂરિયાત ઊભી કરી.

ઝોજિલા સુરંગ: સૌથી મોટો પ્રોજેક્ટ

ભારતના નોર્ધન કમાન્ડના પૂર્વ કમાન્ડર લેફ્ટનન્ટ જનરલ દીપેન્દ્ર સિંહ હુડ્ડા મુજબ, ઊંચાઈવાળી સૈન્ય ચોકીઓને નાગરિક વસાહતો સાથે જોડવાનો હેતુ છે—ખાસ કરીને તે વિસ્તારો, જે કડકડતી ઠંડીમાં કપાઈ જાય છે.

ઉત્તર ભારતના પર્વતોમાં 11,500 ફૂટની ઊંચાઈએ બની રહેલી ઝોજિલા ટનલ સૌથી મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ્સમાંની એક છે. 2020ના સંઘર્ષના થોડા મહિના પછી શરૂ થયેલ આ પ્રોજેક્ટ પર **750 મિલિયન ડોલર (6,734 કરોડ રૂપિયા)**થી વધુ ખર્ચ થઈ રહ્યો છે અને 2028 સુધી પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્ય છે.

સપ્લાય લાઇન સરળ બનશે

લગભગ 9 માઈલ (15 કિમી) લાંબી ઝોજિલા ટનલ લદ્દાખમાં બોર્ડર ચોકીઓ સુધી પુરવઠો પહોંચાડવાનું સરળ બનાવશે. ભારે હિમવર્ષાને કારણે આ ચોકીઓ વર્ષમાં લગભગ 6 મહિના સપ્લાયથી કપાયેલી રહે છે.

હાલમાં પુરવઠો જમ્મુ-કાશ્મીરના ડેપોથી લેહ સુધી લઈ જઈ, ત્યારબાદ ખરાબ રસ્તાઓ પરથી નાની ગાડીઓ, પોર્ટરો અને ખચ્ચરો દ્વારા 20,000 ફૂટ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.

3 કલાકનો પ્રવાસ 20 મિનિટમાં

દરેક સૈનિકને દર મહિને આશરે 220 પાઉન્ડ પુરવઠાની જરૂર પડે છે. 30 સૈનિકોની ચોકીમાં દરરોજ લગભગ 13 ગેલન ઇંધણ વપરાય છે. ઝોજિલા ટનલથી શ્રીનગર-લદ્દાખ વચ્ચેનો પ્રવાસ સમય કેટલાક વિસ્તારોમાં 3 કલાકથી ઘટીને 20 મિનિટ થશે.

પેંગોંગ ત્સો અને બંને દેશોની તૈયારીઓ

2020 પછી પેંગોંગ ત્સો તળાવ વિસ્તારમાં તણાવ યથાવત છે. ચીને તળાવના ઉત્તર અને દક્ષિણ કિનારાઓને જોડતો પુલ બનાવ્યો છે, જ્યારે ભારતે પણ પોતાની ચોકીઓ વિસ્તારવી અને રસ્તાઓ અપગ્રેડ કર્યા છે. 2021માં સૈનિકોને પાછા ખેંચવાના કરાર છતાં બંને દેશો સૈન્ય હાજરી જાળવી રાખે છે.

બજેટમાં મોટો વધારો

બોર્ડર રોડ્સ ઓર્ગેનાઇઝેશન (BRO)નું બજેટ આ વર્ષે 810 મિલિયન ડોલર (7,274 કરોડ રૂપિયા) થયું છે, જે 2020માં 280 મિલિયન ડોલર હતું. આ જ ગાળામાં ભારતનો કુલ સૈન્ય ખર્ચ લગભગ 60% વધીને 80 બિલિયન ડોલર (7.18 લાખ કરોડ રૂપિયા) થયો છે.

હેલિપેડ્સ અને એરસ્ટ્રિપ્સ

ભારતે સરહદ પર 30થી વધુ હેલિપેડ બનાવ્યા છે અને ઘણી હવાઈ પટ્ટીઓ અપગ્રેડ કરી છે. લદ્દાખમાં લગભગ 14,000 ફૂટની ઊંચાઈએ નવો મુધ-ન્યોમા વાયુસેના બેઝ તૈયાર થયો છે, જે ચીનની સરહદથી માત્ર 19 માઈલ દૂર છે અને C-130J જેવા ભારે પરિવહન વિમાનો માટે ઉપયોગી છે.

જૂની નીતિમાં બદલાવ

રિપોર્ટ મુજબ, દાયકાઓ સુધી ભારતે હિમાલયને કુદરતી સુરક્ષા કવચ માની મોટા બાંધકામ ટાળ્યા હતા. પરંતુ ચીન દ્વારા શિનજિયાંગ અને તિબેટમાં વિશાળ ઇન્ફ્રા બનાવાતા જોઈને ભારતે પણ નિર્માણ કાર્યમાં તેજી લાવી.

ગલવાન પછી સંબંધોમાં તણાવ

15 જૂન 2020ના રોજ ગલવાન ઘાટીમાં થયેલી અથડામણમાં 20 ભારતીય સૈનિકો શહીદ થયા હતા. ત્યારબાદ બંને દેશોના સંબંધોમાં તણાવ વધ્યો. ઓક્ટોબર 2024માં LAC પર બાકી રહેલા સંઘર્ષવાળા વિસ્તારોમાંથી પાછા હટવા બંને દેશો સહમત થયા હતા.

ચીનની વૈશ્વિક યોજના

પેન્ટાગનના રિપોર્ટ મુજબ, ચીનની PLA બાંગ્લાદેશ અને પાકિસ્તાન સહિત 21 દેશોમાં નવા મિલિટરી બેઝ બનાવવાની યોજના પર કામ કરી રહી છે, જે વૈશ્વિક દરિયાઈ વેપાર માર્ગો પર નજર રાખવા અને લોજિસ્ટિક સપોર્ટ માટે ઉપયોગી બની શકે છે.