ટ્રમ્પનું તિકડમ ‘બોર્ડ ઓફ પીસ’: UNને ઠેકાડી ગાઝાને બેઠું કરવા સપનું બતાવ્યું

ગાઝાની સવાર આજે સૂર્યકિરણોથી નહીં, પરંતુ ધૂળના વમળો અને ભૂખ્યા પેટમાંથી નીકળતા ગુડ-ગુડ અવાજોથી થાય છે. જ્યાં ક્યારેક બાળકોનો કલરવ ગુંજતો હતો, ત્યાં આજે તૂટેલી ઇમારતોના હાડપિંજર અને કોંક્રીટના કાટમાળ નીચે દબાયેલી ચીસોનો સન્નાટો છવાયો છે. આખું ગાઝા જાણે એક વિશાળ કબરસ્તાન બની ગયું હોય તેવી ભયાનક શાંતિ અહીં વ્યાપી છે. લાખો લોકો પ્લાસ્ટિકના તંબુઓમાં ભૂખ, ભય અને અનિશ્ચિતતાના ઓથાર હેઠળ જીવતા રહેવાની કોશિશ કરી રહ્યા છે. ગાઝા હવે માત્ર એક ભૂગોળનો ટુકડો નથી રહ્યો, પરંતુ માનવતાના ઇતિહાસનું લોહિયાળ અધ્યાય બની ચૂક્યો છે.

આવી સ્થિતિમાં અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે વેરાન ગાઝાપટ્ટીને ‘ટેન્ટ સિટીમાંથી સ્માર્ટ સિટી’માં બદલવાનો એક ભવ્ય પીસ પ્લાન રજૂ કર્યો છે, જેને ‘ગાઝા બોર્ડ ઓફ પીસ’ કહેવામાં આવી રહ્યું છે. પરંતુ વિકાસ માટે માત્ર સપનાઓ નહીં, પૈસા જોઈએ. એ માટે જ ટ્રમ્પે દુનિયાના લગભગ 60 દેશોને આ બોર્ડમાં સામેલ થવા આમંત્રણ આપ્યું છે. આ યાદીમાં ભારત, પાકિસ્તાન સહિત અનેક શક્તિશાળી દેશો સામેલ છે.

ટ્રમ્પનો આ પ્લાન યુનાઇટેડ નેશન્સને બાયપાસ કરીને તૈયાર થયો છે. બોર્ડમાં જોડાવા માટે દેશોએ ભારે સભ્ય ફી ચૂકવવી પડશે. અંદાજે દરેક દેશ પાસેથી 1 અબજ ડોલર, એટલે કે લગભગ 8થી 9 હજાર કરોડ રૂપિયા ઉઘરાવવાનો આ પ્લાન છે. આ રકમ કોઈ માનવતાવાદી ફંડ નહીં, પરંતુ એક પ્રકારની ‘ક્લબ ફી’ છે—રૂપિયા આપો અને મધ્યપૂર્વના રાજકીય-આર્થિક નિર્ણયોમાં ભાગીદાર બનો.

દાવોસમાં જાહેરાત અને વૈશ્વિક સમીકરણ

દાવોસમાં યોજાયેલી વર્લ્ડ ઇકોનોમિક ફોરમ દરમિયાન ટ્રમ્પે દાવો કર્યો કે તે ગાઝાને ‘રિવિયેરા’ બનાવશે. એટલે કે હજારો લાશો અને કાટમાળ પર લક્ઝરી રિસોર્ટ્સ અને સ્માર્ટ સિટીઓ ઊભી કરવાની કલ્પના. આ માટે બોર્ડ ઓફ પીસમાં 20 જેટલા મહત્ત્વના મુદ્દાઓ સામેલ કરવામાં આવ્યા છે.

આ બોર્ડમાં અમેરિકા, ચીન, રશિયા, ભારત, ફ્રાન્સ, બ્રિટન, જર્મની, સાઉદી અરેબિયા, તુર્કી અને ઇઝરાયલ જેવા દેશોને આમંત્રણ અપાયું છે. અત્યાર સુધીમાં 35 દેશોએ સંમતિ આપી છે, જ્યારે ફ્રાન્સ, નોર્વે, સ્વીડન, ડેનમાર્ક અને સ્લોવાનિયાએ આમંત્રણ નકાર્યું છે. ભારત, ચીન અને રશિયા જેવા દેશો હજુ મૌન સેવીને બેઠા છે.

સાઉદી-કતારની શરત અને નેતન્યાહુનો વિવાદ

બોર્ડ ઓફ પીસની રચનામાં રાજકીય તણાવ પણ સામે આવ્યો. સાઉદી અરેબિયા અને કતારે શરત મૂકી કે તેઓ ઇઝરાયલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુ સાથે એક ટેબલ પર નહીં બેસે. પોતાના દેશમાં વિરોધ ભભૂકી ઊઠે એનો તેમને ભય હતો. શરૂઆતમાં ટ્રમ્પે નેતન્યાહુને આમંત્રણ ન આપ્યું, પરંતુ મિત્રતાની જીદ આગળ નમતા અંતે ઇઝરાયલને પણ બોર્ડમાં સામેલ થવા આમંત્રણ મળ્યું.

ગાઝાનું ઇતિહાસ અને વિનાશ

ગાઝા ચાર હજાર વર્ષ જૂની સંસ્કૃતિ ધરાવતો વિસ્તાર છે, જ્યાં મૂળ પેલેસ્ટિનિયન લોકો રહેતા હતા. પરંતુ સદીઓથી ગાઝા પર અન્ય શક્તિઓનું નિયંત્રણ રહ્યું છે. તાજેતરના સંઘર્ષમાં, 7 ઓક્ટોબર 2023ના રોજ હમાસ દ્વારા ઇઝરાયલ પર કરવામાં આવેલા હુમલા બાદ ઇઝરાયલે ‘ઓપરેશન આયર્ન સ્વોર્ડ્સ’ શરૂ કર્યું. આકાશ, જમીન અને જમીન નીચેના હુમલાઓએ ગાઝાને તહસનહસ કરી નાખ્યું. UNના અહેવાલ મુજબ, ગાઝામાં 40થી 60 મિલિયન ટન કાટમાળ છે, જેને સાફ કરવા 15થી 20 વર્ષ લાગી શકે.

ભારત માટે સૌથી મોટો સવાલ

આ આખા પ્લાનમાં ભારત માટે સ્થિતિ ‘સૂડી વચ્ચે સોપારી’ જેવી છે. જો ભારત બોર્ડમાં જોડાશે તો તેને હજારો કરોડ રૂપિયા આપવા પડશે, પરંતુ મધ્યપૂર્વના નિર્ણયોનો ભાગીદાર બનવાની તક મળશે. જો ન જોડાય તો ટ્રમ્પના અણધાર્યા નિર્ણયોથી ભવિષ્યમાં આર્થિક અને વેપારિક નુકસાન થવાની શક્યતા છે. હાલ ભારતે કોઈ સત્તાવાર નિવેદન આપ્યું નથી.

અંતમાં…

વિચારનીય છે કે ગાઝામાં આવેલા ‘ગાઝા વોર સિમેટ્રી’માં પહેલા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન શહીદ થયેલા લગભગ 900 ભારતીય સૈનિકોની સમાધિઓ છે. હિંદુ, મુસલમાન, શીખ અને ઈસાઈ—બધા ધર્મોના ભારતીય સૈનિકોએ અહીં લોહી વહાવ્યું હતું. આજે જ્યારે ગાઝા પર બોમ્બ વરસે છે, ત્યારે એ સમાધિઓ સુધી પણ ધ્રુજારી પહોંચે છે.

પ્રશ્ન એ છે કે શું ટ્રમ્પનું ‘બોર્ડ ઓફ પીસ’ ખરેખર શાંતિ લાવશે, કે પછી શાંતિના નામે એક નવો વૈશ્વિક બિઝનેસ મોડલ ઊભો થશે? અને આ ચક્રવ્યૂહમાં ભારત કઈ દિશા પસંદ કરશે—એનો જવાબ આવનારા દિવસો આપશે.