25 જુલાઈએ દેવશયની એકાદશીનું વ્રત: ભગવાન વિષ્ણુ 4 મહિના માટે યોગનિદ્રામાં જશે, રાજા બલિ સાથે જોડાયેલી છે આ પૌરાણિક કથા

નવી દિલ્હી: આષાઢ મહિનાના શુક્લ પક્ષની એકાદશીને દેવશયની એકાદશી, હરિશયની એકાદશી અને પદ્મા એકાદશી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ વર્ષે દેવશયની એકાદશીનું વ્રત 25 જુલાઈના રોજ રાખવામાં આવશે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ ક્ષીરસાગરમાં શેષનાગની શય્યા પર ચાર મહિનાની યોગનિદ્રામાં જાય છે.

ભગવાન વિષ્ણુના આ ચાર મહિનાના વિશ્રામના સમયગાળાને ચાતુર્માસ કહેવામાં આવે છે. આ સમયગાળો કારતક શુક્લ પક્ષની દેવઉઠી એકાદશી સુધી ચાલે છે. આ વર્ષે દેવઉઠી એકાદશી 20-21 નવેમ્બરની આસપાસ માનવામાં આવી રહી છે.

24 જુલાઈથી એકાદશી તિથિ શરૂ થશે

દેવશયની એકાદશીની તિથિ 24 જુલાઈની સવારે 9:12 વાગ્યે શરૂ થશે અને 25 જુલાઈની સવારે 11:34 વાગ્યા સુધી રહેશે. ઉદયકાલીન તિથિની માન્યતા પ્રમાણે આ વખતે દેવશયની એકાદશીનું વ્રત 25 જુલાઈએ રાખવામાં આવશે.

ઉજ્જૈનના જ્યોતિષાચાર્ય પં. મનીષ શર્મા અનુસાર, દેવશયની એકાદશીથી ભગવાન વિષ્ણુના વિશ્રામકાળની શરૂઆત થાય છે. આ સાથે જ ચાતુર્માસનો પ્રારંભ થાય છે.

4 મહિના સુધી લગ્ન અને માંગલિક કાર્યો પર રોક

દેવશયની એકાદશીથી ચાતુર્માસ શરૂ થતાં જ ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર લગ્ન, મુંડન, ઉપનયન, ગૃહ પ્રવેશ સહિતના અનેક માંગલિક કાર્યો માટે શુભ મુહૂર્ત ઉપલબ્ધ નથી રહેતા.

માન્યતા છે કે ભગવાન વિષ્ણુ યોગનિદ્રામાં જતા હોવાથી આ સમયગાળા દરમિયાન શુભ કાર્યો કરવામાં આવતા નથી. જોકે, ચાતુર્માસને ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક સાધના માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.

આ સમયગાળા દરમિયાન ભજન-કીર્તન, સત્સંગ, કથા, ભાગવત પાઠ, પૂજા, જપ, તપ, હવન અને દાન-પુણ્ય કરવાનું વિશેષ મહત્વ જણાવવામાં આવ્યું છે. સંયમિત જીવન અને ધાર્મિક અનુષ્ઠાનથી આધ્યાત્મિક લાભ મળવાની માન્યતા છે.

ભગવાન વિષ્ણુના શયનની કથા રાજા બલિ સાથે જોડાયેલી છે

પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, ભગવાન વિષ્ણુના ચાર મહિનાના શયનનો સંબંધ રાજા બલિ સાથે છે. જ્યારે રાજા બલિ ખૂબ શક્તિશાળી બની ગયા હતા, ત્યારે ભગવાન વિષ્ણુએ વામન અવતાર ધારણ કર્યો હતો.

વામન ભગવાને રાજા બલિ પાસેથી માત્ર ત્રણ પગલાં જમીન માગી હતી. રાજા બલિએ તેમની માંગ સ્વીકારી અને દાન આપવાનું વચન આપ્યું.

ત્યારબાદ ભગવાન વામને વિશાળ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું. પહેલા પગલામાં તેમણે સમગ્ર પૃથ્વી, આકાશ અને દિશાઓ માપી લીધી. બીજા પગલામાં સ્વર્ગલોક પણ માપી લીધો. હવે ત્રીજા પગલા માટે કોઈ જગ્યા બાકી રહી નહીં.

ત્યારે રાજા બલિએ પોતાનું માથું ભગવાનના ચરણોમાં અર્પણ કરી દીધું. તેમની ભક્તિ, વચનબદ્ધતા અને સમર્પણથી પ્રસન્ન થઈને ભગવાન વિષ્ણુએ તેમને પાતાળ લોકનો અધિપતિ બનાવ્યા.

રાજા બલિએ ભગવાન વિષ્ણુ પાસે માગ્યું હતું વરદાન

માન્યતા અનુસાર, રાજા બલિએ ભગવાન વિષ્ણુ પાસે વરદાન માગ્યું કે તેઓ હંમેશા તેમની સાથે રહે. ભક્તની ઈચ્છા પૂરી કરવા માટે ભગવાન વિષ્ણુ વર્ષના ચાર મહિના પાતાળ લોકમાં રાજા બલિ સાથે નિવાસ કરે છે.

આ જ સમયગાળાને ભગવાન વિષ્ણુના યોગનિદ્રા કાળ તરીકે માનવામાં આવે છે. એવી પણ ધાર્મિક માન્યતા છે કે આ દરમિયાન સૃષ્ટિના સંચાલનની જવાબદારી ભગવાન શિવ સંભાળે છે.

દેવઉઠી એકાદશીથી ફરી શરૂ થશે શુભ કાર્યો

ચાતુર્માસનો અંત કારતક માસના શુક્લ પક્ષની એકાદશી એટલે કે દેવઉઠી એકાદશીના દિવસે થાય છે. આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુની યોગનિદ્રા પૂર્ણ થવાની માન્યતા છે.

દેવઉઠી એકાદશી બાદ લગ્ન, ગૃહ પ્રવેશ અને અન્ય માંગલિક કાર્યો માટે ફરી શુભ મુહૂર્ત શરૂ થઈ જાય છે. ધાર્મિક ગ્રંથોમાં દેવશયની એકાદશીને પવિત્ર અને સૌભાગ્ય આપનારી તિથિ માનવામાં આવી છે.

માન્યતા અનુસાર, દેવશયની એકાદશીનું વ્રત રાખવાથી અને ભગવાન વિષ્ણુની ભક્તિ કરવાથી પાપોનો નાશ થાય છે તથા જીવનમાં સુખ-સમૃદ્ધિ આવે છે.