પુતિન પછી હવે ઝેલેન્સ્કીની ભારત મુલાકાત: PM મોદીની નવી સ્ટ્રેટેજી શું સંકેત આપે છે?

રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનની ભારત યાત્રાને એક અઠવાડિયું પણ વીત્યું નથી અને હવે ભારત યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોદિમીર ઝેલેન્સ્કીના સ્વાગતની તૈયારીઓ કરી રહ્યું છે. આ બંને મુલાકાતોને કારણે ભારતની કૂટਨੀતિ, ગ્લોબલ લીડરશિપ અને શાંતિસ્થાપન ભૂમિકા ફરી ચર્ચામાં છે.

PM મોદીએ પુતિન સાથે સ્પષ્ટ રીતે કહ્યું હતું કે ‘ભારત તટસ્થ નથી, ભારતનો એક પક્ષ છે—અને એ છે શાંતિ.’ હવે અનુમાન છે કે ઝેલેન્સ્કી સાથેની મુલાકાતમાં પણ મોદી શાંતિનો જ એજન્ડા આગળ મૂકાશે.

ઝેલેન્સ્કીનો ભારત પ્રવાસ ક્યારે થશે?

ગયા વર્ષે ઓગસ્ટમાં પીએમ મોદીએ કિએવ પ્રવાસ દરમ્યાન ઝેલેન્સ્કીને ભારત આવવાનું આમંત્રણ આપ્યું હતું. ત્યારથી બંને દેશોમાં સંભવિત તારીખો પર ચર્ચા ચાલી રહી છે.
અહેવાલો સૂચવે છે કે ઝેલેન્સ્કીનો પ્રવાસ જાન્યુઆરી 2026માં થઈ શકે છે.
આ યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિની ભારત તરફથી 2012 પછીની પહેલી મુલાકાત હશે.

હજુ સુધી ભારત કે યુક્રેન—કોઈએ સત્તાવાર જાહેરાત કરી નથી.

પુતિન પછી તરત ઝેલેન્સ્કીને કેમ બોલાવવામાં આવી રહ્યા છે?

ભારતની ‘બેલેન્સિંગ ડિપ્લોમેસી’

ભારત શરૂઆતથી જ યુદ્ધમાં તટસ્થ વલણ અપનાવ્યું છે.

• ગયા વર્ષે મોદી પહેલા રશિયા, પછી યુક્રેન ગયા હતા.
• પુતિનને બોલાવ્યા બાદ માત્ર રશિયાની તરફદારીનો સંદેશ ન જાય, તેથી ખેડૂતોને ઝેલેન્સ્કીને પણ આમંત્રણ આપવામાં આવી રહ્યું છે.

પશ્ચિમના આરોપોને જવાબ

આમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે વારંવાર ભારત પર રશિયા તરફ ઝૂકેલા હોવાનો આરોપ લગાવ્યો છે.
ઝેલેન્સ્કીની મુલાકાત ભારતના ‘શાંતિસ્થાપક વલણ’ને મજબૂત કરશે.

વૈશ્વિક સંદેશ: ભારત સંતુલિત છે

JNUના પ્રોફેસર રાજન કુમાર અનુસાર, “ઝેલેન્સ્કીને બોલાવવાથી પશ્ચિમને અને રશિયાને બંનેને સંદેશ જશે કે ભારત સંપૂર્ણપણે સ્વતંત્ર વિદેશનીતિ ચાલે છે.”

શું પીએમ મોદી રશિયા-યુક્રેન સીઝફાયર કરાવી શકે?

નિષ્ણાતો માને છે કે ભારત ચર્ચા કરી શકે છે, પરંતુ સીઝફાયર કરાવવું અત્યંત મુશ્કેલ છે, કારણ કે હવે લડાઈ માત્ર યુક્રેન અને રશિયા વચ્ચે નથી—તે રશિયા vs NATO બની ગઈ છે.

• ઝેલેન્સ્કી અને પુતિન બંનેની શરતો એકબીજાથી વિપરીત છે.
• અમેરિકા–યુરોપ અને રશિયા વચ્ચે શક્તિની રાજનીતિ આ યુદ્ધને વધુલંબાવતી બની છે.

તેથી, મોદીનો રોલ મધ્યસ્થ કરતાં વધુ ‘શાંતિના સમર્થક’ તરીકે હોવા શક્ય છે.

શું પુતિન આથી નારાજ થશે?

વિશ્લેષકો કહે છે—ના.
પુતિન જાણે છે કે ભારતની વિદેશનીતિ સ્વતંત્ર છે.
ગયા વર્ષે પણ જ્યારે મોદી પુતિનને મળ્યા બાદ તરત યુક્રેન ગયા હતા, ત્યારે રશિયાએ કોઈ વાંધો વ્યક્ત કર્યો ન હતો.

રશિયા-યુક્રેનમાં સીઝફાયર કેમ નથી થઈ શકતું?

1. જમીન પર કબજાની લડાઈ

• રશિયા ડોનેત્સ્ક, લુહાન્સ્ક અને ક્રિમિયાને રશિયાનું ભાગ માને છે.
• યુક્રેન કહે છે—“એક ઇંચ જમીન પણ નહીં આપીએ.”

2. પરસ્પર વિશ્વાસનો અભાવ

• રશિયાની માગ: યુક્રેન NATOમાં ન જાય.
• યુક્રેનની માગ: સુરક્ષા ગેરંટી અને યુદ્ધ અપરાધીઓ પર કાર્યવાહી.

3. ઘરેલું દબાણ

• બંને દેશોમાં હારની ઈમેજથી નેતાઓ ડરે છે.
• લોકો યુદ્ધથી કંટાળ્યા છે, પરંતુ નેતાઓ માટે યુદ્ધ રોકવું ‘નબળાઈ’ ગણાશે.

ઝેલેન્સ્કીના પ્રવાસથી ભારતને શું મળશે?

નિષ્ણાતો મુજબ 3 મુખ્ય ફાયદા:

1. સ્વતંત્ર વિદેશનીતિનો પુરાવો

ભારત કોઈ બ્લોકમાં નથી—ના રશિયાનું, ના પશ્ચિમનું.

2. શાંતિસ્થાપનનું નેતૃત્વ

ભારતનો સંદેશ: “અમે યુદ્ધ નહીં, શાંતિ તરફ છીએ.”

3. ગ્લોબલ સાઉથમાં ભારતનું કદ વધશે

એશિયા, આફ્રિકા, લેટિન અમેરિકા—આ બધામાં ભારતનું નેતૃત્વ વધુ મજબૂત થશે.

પુતિનની મુલાકાતથી ભારતને શું મળ્યું?

19 મહત્વપૂર્ણ કરાર થયા—

• કાર્ય માટે રશિયામાં ભારતીય કુશળ શ્રમિકોની એન્ટ્રી સરળ
• જહાજ નિર્માણ અને દરિયાઈ સંશોધનમાં સહકાર
• રશિયામાં યુરિયા પ્લાન્ટ—ખાતરની સ્થિર સપ્લાય
• રક્ષા ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર
• 2030 સુધી વેપાર $100 બિલિયન સુધી વધારવાનો લક્ષ્ય
• પરમાણુ ઊર્જામાં સહકાર
• ભારત માટે તેલની અવિરત સપ્લાયની ખાતરી

નિષ્ણાંતો મુજબ—
“પુતિનની યાત્રાએ બતાવી દીધું કે ભારત ટ્રમ્પના દબાણમાં નથી અને પોતાની વિદેશનીતિ સ્વતંત્ર રીતે ચલાવે છે.”

નિષ્કર્ષ

ઝેલેન્સ્કીની ભાવિ ભારતયાત્રા માત્ર એક કૂટનીતિક મુલાકાત નથી—
આ ભારતની શાંતિ રણનીતિ, તટસ્થ વલણ, ગ્લોબલ પ્રભાવ અને વ્યૂહાત્મક સંતુલનનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.

રશિયા–યુક્રેન યુદ્ધ રોકાવું હજી દૂરનું સ્વપ્ન છે, પરંતુ ભારત બંને દેશોની વાત સાંભળીને શાંતિ તરફ દોરી જવાનો પ્રયાસ ચોક્કસ કરશે.