2029 પહેલા મહિલાઓને 33% અનામત: કેન્દ્ર સરકારની મોટી તૈયારી

દેશની રાજનીતિમાં એક ઐતિહાસિક ફેરફાર તરફ કેન્દ્ર સરકાર આગળ વધી રહી છે. 2029ની લોકસભા ચૂંટણી પહેલા મહિલાઓ માટે 33% અનામત લાગુ કરવાની તૈયારી તેજ થઈ ગઈ છે. આ માટે સંસદના વર્તમાન સત્રમાં બે મહત્વપૂર્ણ બિલ રજૂ થવાની શક્યતા છે.

---

શું છે સરકારનો પ્લાન?

કેન્દ્ર સરકારનો ઉદ્દેશ છે કે મહિલાઓને રાજકારણમાં વધુ પ્રતિનિધિત્વ મળે. હાલમાં લોકસભામાં કુલ 543 બેઠકો છે, પરંતુ નવા પ્રસ્તાવ મુજબ આ સંખ્યા વધીને 816 થઈ શકે છે.

આમાંથી 273 બેઠકો મહિલાઓ માટે અનામત રાખવામાં આવશે.

---

2 નવા બિલ આવશે

આ સત્રમાં સરકાર બે બિલ લાવવાની તૈયારીમાં છે:

1. નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમમાં સુધારો
2. સીમાંકન (Delimitation) કાયદામાં ફેરફાર

આ બંને બિલ પસાર કરવા માટે સંસદમાં બે-તૃતીયાંશ બહુમતી જરૂરી છે. તેથી સરકાર વિપક્ષી પક્ષોનો ટેકો મેળવવા માટે સતત ચર્ચા કરી રહી છે.

---

રાજકીય સહમતિ માટે બેઠકો

કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી Amit Shah એ NDA અને અનેક બિન-કોંગ્રેસી વિપક્ષી દળોના નેતાઓ સાથે બેઠક કરી છે.

આ બેઠકમાં સામેલ પક્ષો:

• YSR કોંગ્રેસ
• સમાજવાદી પાર્ટી
• NCP (SP)
• RJD
• AIMIM

BJD અને શિવસેના (UBT) સાથે પણ ચર્ચા થઈ છે, જ્યારે કોંગ્રેસ સાથે ચર્ચા હજી બાકી છે.

---

શું બદલાશે?

• લોકસભાની બેઠકો: 543 → 816
• મહિલાઓ માટે અનામત: 273 બેઠકો
• SC/ST મહિલાઓને તેમના ક્વોટામાંથી જ હિસ્સો મળશે
• OBC મહિલાઓ માટે હાલ અલગથી કોઈ જોગવાઈ નથી

આ જ મોડેલ રાજ્ય વિધાનસભાઓમાં પણ લાગુ કરવાની યોજના છે.

---

2023નો કાયદો હજી લાગુ કેમ નથી?

2023માં નારી શક્તિ વંદન બિલ બંધારણના 106મા સુધારા તરીકે પસાર થયું હતું. તેને રાષ્ટ્રપતિ Droupadi Murmu દ્વારા મંજૂરી પણ મળી ગઈ હતી.

પરંતુ આ કાયદો લાગુ થવા માટે શરત હતી:
નવી વસ્તી ગણતરી (Census) અને સીમાંકન પૂર્ણ થવું

હવે સરકારનો નવો પ્રસ્તાવ છે કે:
2011ની વસ્તી ગણતરીના આંકડાના આધારે જ સીમાંકન કરીને પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવવી

---

મહિલાઓના અનામતનો ઇતિહાસ

ભારતમાં મહિલાઓ માટે અનામતનો મુદ્દો નવી વાત નથી. તેનો લાંબો ઇતિહાસ છે:

• 1931: Sarojini Naidu અને બેગમ શાહ નવાઝે મહિલાઓને સમાન રાજકીય હકની માંગ કરી
• 1974: મહિલાઓના પ્રતિનિધિત્વ માટે ભલામણો થઈ
• 1993: 73મા અને 74મા બંધારણીય સુધારાથી પંચાયતો અને નગરપાલિકાઓમાં 33% અનામત
• ઘણા રાજ્યોમાં આજે 50% અનામત લાગુ છે

લોકસભામાં પહેલીવાર મહિલાઓ માટે અનામત બિલ 1996માં રજૂ થયું હતું

---

હવે આગળ શું?

જો સરકાર આ સત્રમાં બંને બિલ પસાર કરવામાં સફળ રહે:

• 2029ની ચૂંટણીમાં મહિલાઓને મોટી રાજકીય ભાગીદારી મળશે
• દેશની રાજનીતિમાં Gender Representationમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળશે

---

નિષ્કર્ષ

કેન્દ્ર સરકારનો આ પગલું માત્ર કાયદાકીય ફેરફાર નથી, પરંતુ દેશની લોકશાહી અને સમાજમાં મહિલાઓની ભૂમિકા મજબૂત બનાવવાનો પ્રયાસ છે. હવે નજર રહેશે કે સંસદમાં સહમતિ બને છે કે નહીં અને આ ઐતિહાસિક નિર્ણય ક્યારે અમલમાં આવે છે.