હોર્મુઝના ખતરા વચ્ચે UAEનો માસ્ટરસ્ટ્રોક: હવે ભારત સુધી હોર્મુઝ વગર પહોંચશે ક્રૂડ ઓઈલ, પેટ્રોલ-ડીઝલ સસ્તુ થવાની આશા

પશ્ચિમ એશિયામાં વધી રહેલા યુદ્ધના તણાવ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ઊભા થયેલા જોખમ વચ્ચે સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE)એ તેલ નિકાસ માટે એક મોટો અને વ્યૂહાત્મક નિર્ણય લીધો છે. UAE હવે “વેસ્ટ-ઈસ્ટ પાઇપલાઇન” નામની નવી પાઇપલાઇન બનાવી રહ્યું છે, જેના કારણે તે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પરની નિર્ભરતા ઘટાડશે. આ પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ થયા બાદ જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ યુદ્ધ, હુમલા કે રાજકીય સંકટને કારણે બંધ પણ થઈ જાય, તો પણ UAEનું તેલ નિકાસ કાર્ય અટકશે નહીં.

આ પગલાને માત્ર ગલ્ફ ક્ષેત્ર માટે જ નહીં પરંતુ ભારત માટે પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યું છે. કારણ કે ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું મોટું પ્રમાણ UAE પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલ તરીકે આયાત કરે છે. નવા રૂટના કારણે ભારતને સસ્તુ, ઝડપી અને વધુ સુરક્ષિત ઓઈલ સપ્લાય મળી શકે છે.

અબુધાબીથી ફુજૈરા સુધી બનશે નવી પાઇપલાઇન

આ નવી પાઇપલાઇન અબુધાબી નજીક આવેલા હાબશાન ઓઈલ એન્ડ ગેસ ફિલ્ડથી શરૂ થશે અને સીધી ફુજૈરા પોર્ટ સુધી જશે. ફુજૈરા UAEનું એક મહત્વપૂર્ણ બંદર છે, જે ઓમાનની ખાડીમાં આવેલું છે. સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે અહીં પહોંચવા માટે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થવાની જરૂર પડતી નથી.

હાલમાં પણ હાબશાન અને ફુજૈરા વચ્ચે એક પાઇપલાઇન કાર્યરત છે, પરંતુ વધતા જોખમ અને નિકાસ ક્ષમતાને ધ્યાનમાં રાખીને હવે તેની સમાનાંતર બીજી નવી પાઇપલાઇન તૈયાર કરવામાં આવી રહી છે. આથી UAEની ઓઈલ એક્સપોર્ટ ક્ષમતા લગભગ બમણી થઈ જશે.

પ્રોજેક્ટનું 50 ટકા કામ પૂર્ણ

UAEની સરકારી ઓઈલ કંપની અનુસાર, નવી પાઇપલાઇનનું લગભગ 50 ટકા કામ પૂર્ણ થઈ ચૂક્યું છે. ઈરાન સાથે વધતા તણાવ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ઉભા થયેલા સંકટને ધ્યાનમાં રાખીને આ પ્રોજેક્ટને ખૂબ જ ઝડપી ગતિએ આગળ ધપાવવામાં આવી રહ્યો છે.

અબુધાબીના ક્રાઉન પ્રિન્સે આ કામગીરીને “10 ગણું ઝડપી” બનાવવાનો આદેશ આપ્યો હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. અંદાજે 380 કિલોમીટર લાંબી આ પાઇપલાઇન વર્ષ 2027 સુધી શરૂ થઈ શકે છે. આ સમગ્ર પ્રોજેક્ટ પાછળ લગભગ 4 થી 6 અબજ ડોલરનો ખર્ચ થવાનો અંદાજ છે, જે ભારતીય ચલણમાં લગભગ 38 હજાર કરોડથી 57 હજાર કરોડ રૂપિયા જેટલો થાય છે.

હોર્મુઝમાં તણાવથી UAEને પણ નુકસાન

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દુનિયાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઓઈલ રૂટમાંનું એક ગણાય છે. વિશ્વના લગભગ 20 ટકા દરિયાઈ ઓઈલ સપ્લાય આ માર્ગ પરથી પસાર થાય છે. પરંતુ હાલમાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વધેલા તણાવને કારણે આ વિસ્તારમાં અનિશ્ચિતતા વધી ગઈ છે.

હાલની પરિસ્થિતિમાં UAE પાસે પહેલેથી જ એક વિકલ્પ પાઇપલાઇન હોવા છતાં તેના લગભગ 40 ટકા ઓઈલ નિકાસ પર અસર પડી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં નવી પાઇપલાઇન UAE માટે એક સુરક્ષિત બેકઅપ સિસ્ટમ સાબિત થશે.

ભારત માટે કેમ છે મોટા સારા સમાચાર?

ભારત માટે આ સમગ્ર વિકાસ ખૂબ મહત્વનો છે. રશિયા, ઈરાક અને સાઉદી અરબ પછી UAE ભારતનો સૌથી મોટો ક્રૂડ ઓઈલ સપ્લાયર છે. ભારતની કુલ ઓઈલ આયાતમાં UAEનો લગભગ 11 ટકા હિસ્સો છે.

નવી પાઇપલાઇન શરૂ થતાં ભારત સુધી ઓઈલ ઝડપથી અને ઓછા ખર્ચે પહોંચી શકશે. હાલ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ મારફતે આવતી રૂટમાં જહાજોને આશરે 2,000 થી 2,400 કિલોમીટરનું અંતર કાપવું પડે છે. જ્યારે ફુજૈરા પોર્ટથી ભારતના પશ્ચિમ કિનારા સુધીનું અંતર માત્ર 1,400 થી 2,000 કિલોમીટર જેટલું રહેશે.

આથી જહાજોને 1 થી 2 દિવસનો સમય બચશે અને દર બેરલ પાછળ અંદાજે 6 થી 8 ડોલર સુધીનો ખર્ચ ઘટી શકે છે. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે ઈરાન જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ટોલ કે સર્વિસ ફી વસૂલવાની યોજના અમલમાં મૂકે, તો પણ UAEના નવા રૂટ પર તેનો કોઈ પ્રભાવ નહીં પડે.

ભારત-UAE વચ્ચે સ્ટ્રેટેજિક ઓઈલ ડીલ

તાજેતરમાં વડાપ્રધાન Narendra Modiના UAE પ્રવાસ દરમિયાન બંને દેશો વચ્ચે ભારત માટે 3 કરોડ બેરલનો સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ બનાવવાનો કરાર પણ થયો હતો. આ રિઝર્વ માટે ફુજૈરા પોર્ટ મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર બનશે.

ઊર્જા નિષ્ણાતો માને છે કે UAEનો આ નવો તેલ માર્ગ માત્ર વેપાર માટે જ નહીં પરંતુ ભારતની લાંબા ગાળાની ઊર્જા સુરક્ષા માટે પણ એક મોટો ગેમચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે.