સુરતના હીરા ઉદ્યોગ સામે ઓડિશાનો પડકાર, લેબગ્રોન ડાયમંડમાં ₹1000 કરોડના રોકાણથી વધી ચિંતા

ભારતના હીરા ઉદ્યોગનું હૃદય ગણાતું સુરત હવે નવા પડકાર સામે ઊભું છે. છેલ્લા પાંચ દાયકાથી વિશ્વભરમાં ડાયમંડ કટિંગ અને પોલિશિંગ માટે ઓળખાતા સુરતના હીરા ઉદ્યોગને હવે દેશના જ અન્ય રાજ્ય તરફથી સીધી સ્પર્ધાનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. ઓડિશા સરકારે વર્ષ 2026માં પ્રથમ વખત ત્રણ મોટા લેબગ્રોન ડાયમંડ ઉત્પાદન પ્રોજેક્ટ્સને મંજૂરી આપીને રાજ્યને નવું ડાયમંડ મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ બનાવવાનો રોડમેપ તૈયાર કર્યો છે.

સરકારે ₹1000 કરોડથી વધુના રોકાણને આકર્ષવા માટે ખાસ ઔદ્યોગિક નીતિ જાહેર કરી છે. આ નીતિ હેઠળ ઉદ્યોગકારોને જમીન ફાળવણીમાં રાહત, MSME લોન સહાય, સિંગલ વિન્ડો ક્લિયરન્સ અને સૌથી મહત્વની વીજળી પર સબસિડી આપવામાં આવશે. કારણ કે લેબગ્રોન ડાયમંડના ઉત્પાદન ખર્ચમાં લગભગ 80 ટકા હિસ્સો વીજળીનો હોય છે, તેથી આ સબસિડી ઉદ્યોગકારો માટે મોટો ફાયદો સાબિત થઈ શકે છે.

સુરત સામે પહેલીવાર દેશની અંદરથી મોટી સ્પર્ધા

સુરતનો ડાયમંડ ઉદ્યોગ 50 વર્ષથી વધુ સમયથી વૈશ્વિક બજારમાં પોતાની અલગ ઓળખ ધરાવે છે. પરંતુ અત્યાર સુધી કોઈ રાજ્યએ આ ક્ષેત્રમાં આટલા મોટા પાયે રોકાણ અને પ્રોત્સાહન જાહેર કર્યા નહોતા. ઓડિશાની નવી નીતિ બાદ પહેલીવાર એવું માનવામાં આવી રહ્યું છે કે સ્થાનિક ઉદ્યોગકારો ઓછા ખર્ચ અને વધુ સબસિડીના કારણે પોતાના નવા પ્રોજેક્ટ્સ ઓડિશા તરફ ખસેડી શકે છે.

જો આવું થશે તો ગુજરાતના હીરા ઉદ્યોગની નિકાસ આવક અને રાજ્યના અર્થતંત્ર પર પણ તેની અસર જોવા મળી શકે છે.

ઉદ્યોગકારો માટે અનેક વિશેષ સુવિધાઓ

ઓડિશા સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલી નીતિ મુજબ ઉદ્યોગકારોને નીચે મુજબની મુખ્ય સુવિધાઓ મળશે.

• ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં રિયાયતી દરે જમીન ફાળવણી
• કેટલાક સેક્ટરો માટે જમીન રજિસ્ટ્રેશન પ્રીમિયમમાં 100 ટકા રાહત
• તમામ મંજૂરી માટે સિંગલ વિન્ડો સિસ્ટમ
• IPR-2022 હેઠળ નાણાકીય અને અન્ય પ્રોત્સાહનો
• MSME લોન સહાય
• વીજળી પર વિશેષ સબસિડી

સરકારનો દાવો છે કે આ પ્રોજેક્ટ્સથી હજારો લોકોને રોજગારી મળશે અને રાજ્યમાં મૂલ્યવર્ધિત ઉત્પાદન વધશે.

લેબગ્રોન ડાયમંડમાં ઓવર-પ્રોડક્શનની ચિંતા

એક તરફ વિશ્વભરમાં લેબગ્રોન ડાયમંડની માંગ વધી રહી છે, પરંતુ બીજી તરફ ઉત્પાદન પણ ઝડપથી વધી રહ્યું છે. પરિણામે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં લેબગ્રોન ડાયમંડના ભાવ સતત ઘટી રહ્યા છે.

નિષ્ણાતોના મતે જો ઓડિશામાં નવા ઉત્પાદન એકમો શરૂ થશે તો બજારમાં સપ્લાય વધુ વધશે, જેના કારણે ભાવમાં વધુ ઘટાડો થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં નાના ઉત્પાદકો અને મધ્યમ ઉદ્યોગો માટે બજારમાં ટકી રહેવું વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે.

લાખો રત્નકલાકારોની રોજગારી પર અસરની ભીતિ

સુરત અને આસપાસના વિસ્તારોમાં લાખો રત્નકલાકારો છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી વૈશ્વિક મંદીના કારણે મુશ્કેલ સમયમાંથી પસાર થઈ રહ્યા છે. નેચરલ ડાયમંડમાં મંદી બાદ ઘણા કામદારો લેબગ્રોન ડાયમંડ ઉદ્યોગ તરફ વળ્યા હતા.

પરંતુ હવે જો ઉત્પાદન અન્ય રાજ્યમાં ખસે અથવા વધતી સ્પર્ધાના કારણે કારખાનાઓ પર દબાણ વધે તો રોજગારી પર ગંભીર અસર પડી શકે છે. ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા પરિવારો માટે આ નવી સ્થિતિ વધુ પડકારજનક બની શકે છે.

ડાયમંડ વર્કર યુનિયનની ચેતવણી

ડાયમંડ વર્કર યુનિયનના વાઈસ પ્રેસિડેન્ટ ભાવેશ ટાંકના જણાવ્યા અનુસાર, ઓડિશા સરકાર દ્વારા જાહેર કરાયેલા વીજ સબસિડી, જમીન અને MSME સહાય જેવા પ્રોત્સાહનો સુરતના હીરા ઉદ્યોગ માટે ગંભીર પડકાર છે.

તેમણે જણાવ્યું કે છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી મંદીનો સામનો કરી રહેલા રત્નકલાકારો માટે આ સ્થિતિ વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે. જો સમયસર યોગ્ય પગલાં નહીં લેવાય તો ગુજરાતના હીરા ઉદ્યોગ પર તેની લાંબા ગાળાની અસર જોવા મળી શકે છે.

ગુજરાત સરકાર માટે પડકાર

હીરા ઉદ્યોગ ગુજરાતના અર્થતંત્રનો મહત્વપૂર્ણ આધારસ્તંભ માનવામાં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં ઉદ્યોગકારોનું માનવું છે કે રાજ્ય સરકારે પણ વીજ દરોમાં રાહત, કરમાં પ્રોત્સાહન અને લેબગ્રોન ડાયમંડ ઉદ્યોગ માટે નવી સહાયકારી નીતિ અંગે વિચારવું જોઈએ.

ઉદ્યોગ નિષ્ણાતોના મતે જો ગુજરાત સરકાર, ઉદ્યોગકારો અને હીરા એસોસિએશનો સાથે મળીને સ્પર્ધાત્મક નીતિ ઘડશે તો સુરત પોતાનું વૈશ્વિક સ્થાન જાળવી શકશે. અન્યથા ભવિષ્યમાં નવા રોકાણો અને રોજગારીનો મોટો હિસ્સો અન્ય રાજ્યો તરફ ખસી જવાની શક્યતા નકારી શકાય નહીં.