અમારું પાણી રોક્યું તો હાથ કાપી નાખીશું: પાણી માટે તરફડતા પાકિસ્તાને ફરી આપી ભારતને ખોખલી ધમકી, સિંધુ જળ સંધિ પર ઉગ્ર નિવેદન

પાકિસ્તાને ફરી એકવાર સિંધુ જળ સંધિના મુદ્દે ભારત સામે આક્રમક ભાષાનો ઉપયોગ કર્યો છે. પાકિસ્તાનના જળવાયુ પરિવર્તન મંત્રી મુસાદિક મલિકે ભારતને ખુલ્લી ધમકી આપતાં કહ્યું કે જો કોઈ પાકિસ્તાનના હિસ્સાનું પાણી રોકવાનો પ્રયાસ કરશે તો “તે હાથ કાપી નાખવામાં આવશે.” તેમના આ નિવેદન બાદ બંને દેશો વચ્ચે પાણીના મુદ્દે ફરી રાજકીય તણાવ વધ્યો છે.

ઇસ્લામાબાદમાં યોજાયેલી સંયુક્ત પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં મુસાદિક મલિકે કહ્યું કે ભારત પાકિસ્તાનના હિસ્સાનું પાણી અટકાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. તેમણે કહ્યું, “પડોશી દેશના વડાપ્રધાનના હાથમાં એક નળ છે અને તેઓ કહે છે કે પાકિસ્તાનમાં પાણીનું એક ટીપું પણ જવા દેશે નહીં. જે લોકો અમારા હિસ્સાના પાણી પર દાવો કરશે, તેમના હાથ કાપી નાખવામાં આવશે.”

સિંધુ જળ સંધિ હજુ પણ લાગુ હોવાનું પાકિસ્તાનનું કહેવું

આ જ પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં પાકિસ્તાનના સૂચના મંત્રી અતાઉલ્લાહ તરારે જણાવ્યું કે 1960ની સિંધુ જળ સંધિ કાયદેસર રીતે હજુ પણ અમલમાં છે. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે ભારત આ સંધિને એકતરફી રીતે સ્થગિત, રદ અથવા તેમાં ફેરફાર કરી શકતું નથી. તેમણે દાવો કર્યો કે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા હેઠળ પાકિસ્તાનના જળ અધિકારો સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે.

તરારે વધુમાં કહ્યું કે વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફ અને સેના પ્રમુખ ફિલ્ડ માર્શલ આસિમ મુનીર પહેલાથી જ સ્પષ્ટ કરી ચૂક્યા છે કે પાણી પાકિસ્તાન માટે જીવનરેખા છે અને તે દેશની ‘રેડ લાઇન’ સમાન છે.

સિંધુ જળ સંધિ પર આંતરરાષ્ટ્રીય સેમિનાર યોજાશે

પાકિસ્તાન સરકારે જાહેરાત કરી છે કે મંગળવારે ઇસ્લામાબાદમાં સિંધુ જળ સંધિ પર પ્રથમ આંતરરાષ્ટ્રીય સેમિનાર યોજાશે. આ સેમિનારમાં કાનૂની નિષ્ણાતો, જળ વ્યવસ્થાપન ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો તેમજ વિદેશી પ્રતિનિધિઓ ભાગ લેશે. તેમાં સંધિના કાનૂની, તકનીકી અને આંતરરાષ્ટ્રીય પાસાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવશે.

સિંધુ જળ સંધિ સ્થગિત થયા પછી પાકિસ્તાનમાં પાણીની કટોકટી

મુદ્દો	વિગત
સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત વિસ્તાર	પાકિસ્તાનના સિંધ અને બલૂચિસ્તાન પ્રાંતોમાં ગંભીર પાણી સંકટ, જ્યાં આશરે અડધા કરોડથી વધુ લોકો પ્રભાવિત છે.
ગોરખ બેરેજ કેનાલ	પાણીની ઉપલબ્ધિમાં 64% ઘટાડો નોંધાયો છે.
રાઇસ કેનાલ	પાણીની ઉપલબ્ધિમાં 38% ઘટાડો નોંધાયો છે.
દાદુ કેનાલ	પાણીની ઉપલબ્ધિમાં 82% ઘટાડો, સૌથી ગંભીર અસર.
સુક્કુર બેરેજ	પાણીનું સ્તર સતત ઘટી રહ્યું છે, જેના કારણે સિંચાઈ પર અસર થઈ રહી છે.
સ્થાનિક ચિંતા	ખેડૂતો અને સ્થાનિક નેતાઓનું કહેવું છે કે પાણીની અછતથી ખેતી, પશુપાલન અને અર્થતંત્રને ભારે નુકસાન થઈ રહ્યું છે.

અગાઉ પણ પાકિસ્તાને આપી હતી યુદ્ધની ધમકી

આ પહેલાં 21 જૂને પાકિસ્તાનના સંરક્ષણ મંત્રી ખ્વાજા આસિફે પણ ભારત સામે આક્રમક નિવેદન આપ્યું હતું. તેમણે કહ્યું હતું કે જો પાકિસ્તાનને લાગશે કે તેની જળ સુરક્ષા જોખમમાં છે તો તે ભારત સામે યુદ્ધ પણ છેડી શકે છે. તેમણે ભારત પર પાણીના પ્રવાહને વ્યૂહાત્મક હથિયાર તરીકે ઉપયોગ કરવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો, જોકે સાથે સ્વીકાર્યું હતું કે છેલ્લા એક વર્ષના તમામ ઘટનાક્રમની તેમને સંપૂર્ણ જાણકારી નથી.

પહેલગામ હુમલા બાદ ભારતે સંધિ સ્થગિત કરી

એપ્રિલ 2025માં પહેલગામ આતંકી હુમલામાં 26 લોકોના મોત થયા બાદ ભારતે 1960ની સિંધુ જળ સંધિને સ્થગિત કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યાં સુધી પાકિસ્તાન સરહદ પારના આતંકવાદ સામે અસરકારક અને વિશ્વસનીય કાર્યવાહી નહીં કરે, ત્યાં સુધી સંધિને ફરી અમલમાં લાવવામાં આવશે નહીં.

શું છે સિંધુ જળ સંધિ?

સિંધુ નદી પ્રણાલીમાં કુલ છ નદીઓનો સમાવેશ થાય છે – સિંધુ, ઝેલમ, ચિનાબ, રાવી, બિયાસ અને સતલુજ. આ નદી પ્રણાલીનો વિસ્તાર લગભગ 11.2 લાખ ચોરસ કિલોમીટર સુધી ફેલાયેલો છે, જેમાં લગભગ 47 ટકા વિસ્તાર પાકિસ્તાન, 39 ટકા ભારત, 8 ટકા ચીન અને 6 ટકા અફઘાનિસ્તાનમાં આવે છે.

1947ના ભાગલા બાદ બંને દેશો વચ્ચે પાણીની વહેંચણીને લઈને વિવાદ શરૂ થયો હતો. લાંબી ચર્ચા અને વર્લ્ડ બેંકની મધ્યસ્થી બાદ 19 સપ્ટેમ્બર 1960ના રોજ કરાચીમાં ભારતના વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નેહરુ અને પાકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિ અયુબ ખાને સિંધુ જળ સંધિ પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા.

સંધિ સ્થગિત થવાથી પાકિસ્તાન પર શું અસર?

પાકિસ્તાનની લગભગ 90 ટકા ખેતીની જમીન સિંધુ નદી પ્રણાલી પર નિર્ભર છે. દેશના કૃષિ ક્ષેત્રનો રાષ્ટ્રીય અર્થતંત્રમાં લગભગ 23 ટકા ફાળો છે અને લાખો લોકોની રોજગારી આ પાણી પર આધારિત છે.

સંધિ સ્થગિત થયા બાદ પાકિસ્તાનના મંગલા અને તારબેલા જેવા મહત્વના હાઇડ્રોપાવર ડેમમાં પાણીની ઉપલબ્ધિ પર અસર પડી રહી હોવાનું કહેવાય છે. જેના કારણે વીજ ઉત્પાદન, કૃષિ, ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન અને સમગ્ર અર્થવ્યવસ્થા પર નકારાત્મક અસર થવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.

પાણીના મુદ્દે ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે રાજદ્વારી તણાવ સતત વધી રહ્યો છે. એક તરફ પાકિસ્તાન સતત ઉશ્કેરણીજનક નિવેદનો આપી રહ્યું છે, જ્યારે ભારત આતંકવાદના મુદ્દે કડક વલણ અપનાવીને સિંધુ જળ સંધિને ફરી શરૂ કરવા માટે પાકિસ્તાન પાસેથી નક્કર કાર્યવાહી કરવાની માંગ પર અડગ છે.