ઈરાનની ધમકીથી તેલ બજારમાં ઉથલપાથલ: ક્રૂડ $110 પાર, ભારતમાં મોંઘવારીનો ભય

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતા શાબ્દિક યુદ્ધના કારણે વૈશ્વિક તેલ બજારમાં ભારે ઉથલપાથલ જોવા મળી રહી છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા ઈરાનને કડક ચેતવણી આપ્યા બાદ સ્થિતિ વધુ તંગ બની છે. આ તણાવ વચ્ચે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ફરી એકવાર $110 પ્રતિ બેરલને પાર કરી ગયા છે, જે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે ચિંતાજનક સંકેત માનવામાં આવે છે.

આજે એક બેરલ બ્રેન્ટ ક્રૂડની કિંમત $1.71 વધીને $110.74 સુધી પહોંચી છે. માર્કેટ નિષ્ણાતોના મતે, જો મધ્યપૂર્વમાં તણાવ યથાવત રહેશે તો ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ $150 પ્રતિ બેરલ સુધી જઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન પર ગંભીર અસર પડી શકે છે.

ભારત પર સીધી અસર: આયાત બિલ અને મોંઘવારીમાં વધારો

ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું લગભગ 90% ક્રૂડ ઓઇલ આયાત કરે છે, તેથી આ વધતા ભાવો દેશ માટે મોટી ચિંતા છે. અંદાજ મુજબ, જો ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં $1નો વધારો વર્ષભર જળવાઈ રહે, તો ભારતનું વાર્ષિક આયાત બિલ લગભગ ₹16,000 કરોડ જેટલું વધી શકે છે.

38 દિવસમાં તેલના ભાવમાં ભારે ઉછાળો

છેલ્લા થોડા સમયમાં ક્રૂડ ઓઇલના વિવિધ બેન્ચમાર્કમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે:

• ઇન્ડિયન બાસ્કેટ: $71 થી $121 (71% વધારો)
• ઓપેક બાસ્કેટ: $70 થી $111 (59% વધારો)
• બ્રેન્ટ ક્રૂડ: $73 થી $112 (54% વધારો)
• WTI ક્રૂડ: $67 થી $112 (67% વધારો)

હોર્મુઝ જળમાર્ગ: વૈશ્વિક સપ્લાય માટે જીવલેણ પોઈન્ટ

તણાવનું મુખ્ય કેન્દ્ર સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ છે. દુનિયાનું લગભગ 20% તેલ અને ગેસ આ જ માર્ગેથી પસાર થાય છે. ઈરાને આ માર્ગને લગભગ બંધ કરી દીધો હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે. જો આ માર્ગ સંપૂર્ણપણે બંધ થાય, તો માત્ર તેલ જ નહીં પરંતુ એલ્યુમિનિયમ, ખાતર અને પ્લાસ્ટિક જેવા ઉદ્યોગોમાં પણ ભારે અસર થશે.

મોંઘવારી અને રૂપિયા પર અસર

ક્રૂડ ઓઇલ મોંઘું થવાથી પેટ્રોલ, ડીઝલ અને CNG-PNGના ભાવ વધે છે. તેના કારણે ટ્રાન્સપોર્ટ ખર્ચ વધે છે અને તેની સીધી અસર ખાદ્ય વસ્તુઓ સહિત રોજિંદી જરૂરિયાતની ચીજવસ્તુઓ પર પડે છે.
સાથે જ ડોલર સામે રૂપિયા નબળો પડી શકે છે, જેનાથી આયાત વધુ મોંઘી બને છે અને વિદેશ પ્રવાસ તેમજ શિક્ષણ ખર્ચ પણ વધી શકે છે.

મોંઘવારીમાં કેટલો વધારો?

રેટિંગ એજન્સી કેરએજ ગ્લોબલ મુજબ, ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં દર $10 પ્રતિ બેરલના વધારાથી ભારતમાં રિટેલ મોંઘવારીમાં લગભગ 0.60% સુધી વધારો થઈ શકે છે. આ સાથે કરન્ટ એકાઉન્ટ ડેફિસિટ અને GDP વૃદ્ધિ પર પણ દબાણ આવી શકે છે.

ટ્રમ્પની કડક ચેતવણી

ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પએ ઈરાનને ultimatum આપતા જણાવ્યું કે જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરીથી નહીં ખોલાય, તો અમેરિકા મોટો સૈન્ય હુમલો કરશે. તેમણે પાવર પ્લાન્ટ અને બ્રિજ જેવા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને નિશાન બનાવવાની પણ ધમકી આપી છે.

ઈરાનનો પલટવાર

ઈરાને પણ કડક પ્રતિક્રિયા આપતા કહ્યું છે કે જો અમેરિકા અને ઇઝરાયલ હુમલા વધારશે, તો તે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનને ગંભીર રીતે અસર કરશે. ઈરાનના નેતૃત્વના સલાહકારોએ ચેતવણી આપી છે કે માત્ર હોર્મુઝ જ નહીં, પરંતુ અન્ય મહત્વના જળમાર્ગો પણ નિશાન બની શકે છે.

OPEC+ નો નિર્ણય

આ પરિસ્થિતિ વચ્ચે OPEC+ દેશોએ બજાર સ્થિર રાખવા માટે પગલાં લીધા છે. સાઉદી અરેબિયા અને રશિયા સહિતના દેશોએ મે 2026થી દરરોજ 2.06 લાખ બેરલ ઉત્પાદન વધારવાનો નિર્ણય કર્યો છે. સંગઠને જણાવ્યું છે કે તેઓ બજાર પર નજર રાખી રહ્યા છે અને જરૂર મુજબ આગળના નિર્ણયો લેવામાં આવશે.

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતો તણાવ માત્ર રાજકીય મુદ્દો નથી, પરંતુ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે મોટી ચેતવણી છે. જો પરિસ્થિતિ સુધરે નહીં, તો તેલના ભાવમાં વધુ ઉછાળો, મોંઘવારીમાં વધારો અને ભારત સહિત અનેક દેશોની અર્થવ્યવસ્થાઓ પર ગંભીર અસર જોવા મળી શકે છે.