ઈરાન પહેલીવાર હોર્મુઝ ખોલવા તૈયાર: અમેરિકાને નાકાબંધી હટાવવાની અપીલ, ટ્રમ્પે ઓફર ફગાવી; પરમાણુ કાર્યક્રમ મુદ્દે અમેરિકા અડગ

મધ્યપૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે ઈરાને એક મહત્વપૂર્ણ રાજદ્વારી પગલું ભર્યું છે. ઈરાન પહેલીવાર હોર્મુઝ જળસંધિ ફરીથી ખોલવા તૈયાર થયું છે. સાથે જ તેણે અમેરિકાને દરિયાઈ નાકાબંધી હટાવવાની અપીલ પણ કરી છે. ન્યૂયોર્ક ટાઈમ્સના અહેવાલ અનુસાર, ઈરાનના ત્રણ વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ આ માહિતી આપી છે.

રિપોર્ટ મુજબ, ઈરાને રવિવારે અમેરિકા સમક્ષ એક નવો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. તેમાં સૂચવાયું છે કે પ્રથમ તબક્કામાં હોર્મુઝ જળસંધિ ખોલવામાં આવે, જેથી યુદ્ધ સમાપ્ત કરવાની દિશામાં આગળ વધી શકાય. ત્યારબાદ પરમાણુ કાર્યક્રમ જેવા જટિલ અને સંવેદનશીલ મુદ્દાઓ પર અલગથી ચર્ચા કરવામાં આવે.

પરંતુ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ આ પ્રસ્તાવ સ્વીકારવા તૈયાર નથી. CNNના અહેવાલ મુજબ, અમેરિકાનું માનવું છે કે જો પરમાણુ કાર્યક્રમ સંબંધિત મુદ્દાઓ ઉકેલ્યા વગર હોર્મુઝ ખોલી દેવામાં આવે, તો વાટાઘાટોમાં અમેરિકાની એક મોટી વ્યૂહાત્મક તાકાત ઘટી જશે. ખાસ કરીને યુરેનિયમ સંવર્ધન, તેમજ બોમ્બ બનાવવા માટે નજીકના સ્તર સુધી જમા કરાયેલા સમૃદ્ધ યુરેનિયમના જથ્થા જેવા મુદ્દાઓ હજુ પણ ઉકેલાયા નથી.

પરમાણુ કાર્યક્રમ પર હજુ સહમતિ નહીં

છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાથી ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે પાકિસ્તાન જેવા મધ્યસ્થી દેશોની મદદથી પ્રસ્તાવોની આપ-લે થઈ રહી છે. છતાં, પરમાણુ કાર્યક્રમ સાથે જોડાયેલા મહત્વના મુદ્દાઓ પર હજુ સુધી કોઈ અંતિમ સહમતિ બની શકી નથી.

અમેરિકાની મુખ્ય માંગ છે કે ઈરાન આગામી 20 વર્ષ સુધી પોતાનો પરમાણુ કાર્યક્રમ સંપૂર્ણપણે સ્થગિત રાખે. સાથે જ તેની પાસે રહેલું અંદાજે 440 કિલો સમૃદ્ધ યુરેનિયમ આંતરરાષ્ટ્રીય નિયંત્રણ હેઠળ સોંપી દે. ઈરાને આ માંગણીઓને અતિશય કઠોર અને અયોગ્ય ગણાવીને ફગાવી દીધી છે.

ઈરાનનો પહેલો પ્રસ્તાવ શું હતો?

• 5 વર્ષ સુધી યુરેનિયમ સંવર્ધન સંપૂર્ણપણે બંધ રાખવું
• ત્યારબાદ 5 વર્ષ સુધી માત્ર નાગરિક ઉપયોગ માટે નીચા સ્તરે સંવર્ધન
• હાલના યુરેનિયમ ભંડારમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો
• અડધો જથ્થો આંતરરાષ્ટ્રીય દેખરેખ હેઠળ ઈરાનમાં જ રાખવો
• બાકીની અડધી માત્રા રશિયાને સોંપવી

ઈરાને આ પ્રસ્તાવ 26 એપ્રિલે મૂક્યો હતો, પરંતુ ટ્રમ્પ પ્રશાસને તેને નકારી કાઢ્યો હતો.

હવે ઈરાનની નવી રણનીતિ

પ્રથમ પ્રસ્તાવ ફગાવાયા પછી ઈરાને પોતાની વ્યૂહરચના બદલી છે. હવે તે ઈચ્છે છે કે અત્યારે મુશ્કેલ અને વિવાદાસ્પદ મુદ્દાઓને થોડા સમય માટે અલગ રાખવામાં આવે. પહેલા યુદ્ધ સમાપ્ત કરવા માટેના પગલાં લેવામાં આવે, જેમ કે:

• હોર્મુઝ જળસંધિ ફરીથી ખોલવી
• અમેરિકી દરિયાઈ નાકાબંધી હટાવવી
• ફરી હુમલો ન કરવાની ગેરંટી મેળવવી

ત્યારબાદ પરમાણુ કાર્યક્રમ જેવા લાંબા ગાળાના મુદ્દાઓ પર ચર્ચા આગળ વધારવામાં આવે.

છેલ્લા 24 કલાકના 5 મોટા અપડેટ્સ

1. ઈરાનનો નવો પ્રસ્તાવ:
ઈરાને અમેરિકાને સંદેશ મોકલ્યો છે કે પહેલા યુદ્ધ સમાપ્ત કરવામાં આવે અને ફરી હુમલો ન કરવાની ખાતરી આપવામાં આવે. ત્યારબાદ આગળની ચર્ચા થઈ શકે.

2. પુતિન સાથે અરાઘચીની મુલાકાત:
ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન સાથે મુલાકાત કરી. બંને નેતાઓએ વ્યૂહાત્મક સંબંધો અને વર્તમાન સંકટ પર ચર્ચા કરી.

3. રશિયાની કડક ટીકા:
રશિયાએ ઈરાન પર અમેરિકા અને ઇઝરાયલના હુમલાઓની ટીકા કરતાં કહ્યું કે તેના દૂરગામી અને ગંભીર આંતરરાષ્ટ્રીય પરિણામો થઈ શકે છે.

4. ફ્રાન્સનો સંદેશ:
ફ્રાન્સે જણાવ્યું છે કે જો યુદ્ધ સમાપ્ત કરવું હોય તો ઈરાને વધુ લવચીક વલણ અપનાવવું પડશે અને મોટા સમાધાન માટે તૈયાર થવું પડશે.

5. જર્મનીએ અમેરિકાને ઘેર્યું:
જર્મન ચાન્સેલર ફ્રેડરિક મર્ઝે અમેરિકાની રણનીતિ પર સવાલ ઉઠાવતા કહ્યું કે ઈરાન સામે વોશિંગ્ટનનું વલણ નબળું જણાઈ રહ્યું છે.

શું આગળ?

હોર્મુઝ જળસંધિ વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા માટે જીવનરેખા સમાન છે. તેથી આ જળમાર્ગ ખોલવાનો ઈરાનનો સંકેત વૈશ્વિક બજારો અને રાજકીય પરિસ્થિતિ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. જોકે, પરમાણુ કાર્યક્રમ મુદ્દે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો મતભેદ હજુ પણ યથાવત છે. આવી સ્થિતિમાં, આગામી દિવસોમાં રાજદ્વારી પ્રયાસો વધુ તેજ બનવાની શક્યતા છે.