મિડલ ઇસ્ટ તણાવથી ડોલર સામે રૂપિયો ઐતિહાસિક તળિયે: ₹95.94 પર પહોંચ્યો, મોંઘવારી અને આયાત ખર્ચ વધવાનો ખતરો

ભારતીય રૂપિયો ફરી એકવાર ઐતિહાસિક નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયો છે. આજે એટલે કે 15 મેના રોજ રૂપિયો ડોલર સામે 30 પૈસા તૂટીને ₹95.94 પ્રતિ ડોલર પર બંધ થયો, જે અત્યાર સુધીનો સૌથી નબળો સ્તર ગણાય છે. આ પહેલા ગુરુવારે પણ રૂપિયો ₹95.64ના સર્વકાલીન નીચલા સ્તરે પહોંચ્યો હતો. છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી રૂપિયામાં સતત નબળાઈ જોવા મળી રહી છે, જેના કારણે બજારમાં ચિંતા વધી છે.

વર્ષ 2026ની શરૂઆતથી જ રૂપિયો દબાણ હેઠળ રહ્યો છે. ડિસેમ્બર 2025માં પહેલીવાર રૂપિયો 90ના સ્તરને પાર ગયો હતો અને હવે તે ઝડપથી 96ની નજીક પહોંચી ગયો છે. માર્કેટ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો મિડલ ઈસ્ટમાં તણાવ યથાવત રહેશે અને ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ઊંચા જ રહેશે, તો નજીકના સમયમાં રૂપિયો 100 પ્રતિ ડોલર સુધી પણ પહોંચી શકે છે.

શા માટે તૂટી રહ્યો છે રૂપિયો?

મિડલ ઈસ્ટમાં યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ

અમેરિકા, ઈઝરાયલ અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા તણાવને કારણે વૈશ્વિક બજારમાં અનિશ્ચિતતા વધી ગઈ છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં સપ્લાય ખોરવાઈ જવાની ભીતિથી રોકાણકારો સુરક્ષિત રોકાણ તરફ વળી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં ડોલરની માંગ વધી રહી છે અને રૂપિયા જેવી કરન્સી નબળી પડી રહી છે.

ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં ઉછાળો

ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું 85%થી વધુ ક્રૂડ ઓઈલ આયાત કરે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ 107 ડોલર પ્રતિ બેરલને પાર પહોંચી ગયો છે. તેલ મોંઘું થતાં ભારતને વધુ ડોલર ચૂકવવા પડી રહ્યા છે, જેના કારણે રૂપિયા પર વધારાનો દબાણ આવી રહ્યો છે.

મજબૂત બની રહ્યો છે ડોલર

વિશ્વની મુખ્ય 6 કરન્સીની સામે ડોલરની મજબૂતી માપતો ડોલર ઇન્ડેક્સ 99.05 સુધી પહોંચી ગયો છે. જ્યારે ડોલર વૈશ્વિક બજારમાં મજબૂત બને છે ત્યારે એશિયન કરન્સીઓ સહિત ભારતીય રૂપિયો નબળો પડે છે.

વિદેશી રોકાણકારોનું વેચાણ

વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FII) ભારતીય શેરબજારમાંથી સતત નાણાં ઉપાડી રહ્યા છે. બુધવારે FIIએ ₹4,700 કરોડથી વધુના શેર વેચ્યા હતા. બજારમાંથી ડોલર બહાર જવાથી રૂપિયાની કિંમત પર નકારાત્મક અસર પડી રહી છે.

વધતી મોંઘવારી

દેશમાં જથ્થાબંધ મોંઘવારી દર (WPI) છેલ્લા સાડા ત્રણ વર્ષના ઉચ્ચતમ સ્તરે પહોંચી ગયો છે. ઊર્જા અને આયાતી ઉત્પાદનોના ભાવમાં વધારો થવાથી ‘આયાતી ફુગાવા’નો ખતરો વધી રહ્યો છે.

સામાન્ય માણસ પર શું અસર પડશે?

રૂપિયામાં ઘટાડાની સીધી અસર હવે સામાન્ય લોકોના ખિસ્સા પર જોવા મળી શકે છે.

• પેટ્રોલ-ડીઝલ અને LPG વધુ મોંઘા થઈ શકે છે
• મોબાઈલ, લેપટોપ અને અન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક્સના ભાવ વધી શકે
• વિદેશમાં અભ્યાસ અને પ્રવાસ માટે વધુ ખર્ચ થશે
• પ્લાસ્ટિક, કેમિકલ્સ અને આયાતી કાચા માલના ભાવ વધી શકે
• ખાદ્ય વસ્તુઓ સહિત દૈનિક જીવનની ચીજવસ્તુઓમાં મોંઘવારી વધી શકે

નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો ડોલર સામે રૂપિયો વધુ નબળો પડશે તો દેશની રિટેલ મોંઘવારીમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળી શકે છે.

OPEC ઉત્પાદન ઘટ્યું, સપ્લાય સંકટ યથાવત

રોઇટર્સના સર્વે અનુસાર, એપ્રિલમાં OPEC દેશોનું ઓઈલ ઉત્પાદન છેલ્લા બે દાયકાના સૌથી નીચા સ્તરે રહ્યું છે. સાઉદી અરામકોના CEO અમીન નાસરે ચેતવણી આપી છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વિક્ષેપને કારણે વૈશ્વિક ઓઈલ બજારમાં સ્થિરતા આવવામાં 2027 સુધીનો સમય લાગી શકે છે.

જ્યારે JPMorganના રિપોર્ટ મુજબ, જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ આવતા મહિને ખુલી પણ જાય તો પણ આ વર્ષે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ 100 ડોલરની આસપાસ જ રહી શકે છે. ટેન્કરોની અછત અને લોજિસ્ટિક્સ સમસ્યાઓને કારણે સપ્લાય સામાન્ય થવામાં લાંબો સમય લાગી શકે છે.

સરકાર અને PM મોદીના પગલાં

રૂપિયામાં સતત ઘટાડાને ધ્યાનમાં રાખીને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ દેશવાસીઓને વિદેશી મુદ્રા બચાવવા અપીલ કરી હતી. તેમણે બિનજરૂરી આયાત અને ખર્ચ ઘટાડવા તેમજ આર્થિક અનુશાસન જાળવવા પર ભાર મૂક્યો હતો.

સરકારે કિંમતી ધાતુઓની આયાત પર ટેરિફ પણ વધાર્યા છે, જેથી ડોલર બહાર જવાની ગતિ ધીમી પડે. જોકે, ટ્રેડર્સ અને નિષ્ણાતો માને છે કે વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ સુધરે નહીં ત્યાં સુધી રૂપિયા પર દબાણ યથાવત રહી શકે છે.

કરન્સીની કિંમત કેવી રીતે નક્કી થાય?

કોઈપણ દેશની કરન્સીની કિંમત તેની માંગ અને સપ્લાય પર આધારિત હોય છે. જ્યારે ડોલરની માંગ વધી જાય અને દેશના ફોરેન એક્સચેન્જ રિઝર્વ પર દબાણ આવે, ત્યારે રૂપિયો નબળો પડે છે. જો ભારત પાસે પૂરતો ડોલર રિઝર્વ હશે તો રૂપિયો સ્થિર રહી શકે છે, પરંતુ વૈશ્વિક સંકટ અને વધતા આયાત ખર્ચ વચ્ચે હાલમાં સ્થિતિ પડકારજનક બની રહી છે.