ભારત-EU ફ્રી ટ્રેડ ડીલથી પાકિસ્તાન પર આર્થિક ઝટકો: GSP પ્લસનો લાભ ખતમ, 1 કરોડ નોકરી જોખમમાં

ભારત અને યુરોપિયન યુનિયન (EU) વચ્ચે થયેલી ઐતિહાસિક ફ્રી ટ્રેડ ડીલ (FTA)એ પાકિસ્તાનની ઊંઘ ઉડાવી દીધી છે. અત્યાર સુધી યુરોપિયન બજારમાં ટેક્સટાઇલ અને ગાર્મેન્ટ સેક્ટરમાં પાકિસ્તાનને મળતો ‘GSP પ્લસ’ હેઠળનો ડ્યૂટી-ફ્રી લાભ હવે ભારતને મળેલા ઝીરો-ડ્યૂટી પ્રવેશથી લગભગ ખતમ થવાની કગાર પર છે. આ ડીલને પાકિસ્તાનમાં ‘મધર ઓફ ઓલ સેટબેક’ તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.

મીડિયા રિપોર્ટ્સ મુજબ, ભારત-EU FTAના કારણે પાકિસ્તાનના ટેક્સટાઇલ ઉદ્યોગને દર વર્ષે અબજો ડોલરનું નુકસાન થવાની શક્યતા છે. સાથે જ લગભગ 1 કરોડ નોકરીઓ જોખમમાં મુકાઈ હોવાનો ડર ઉદ્યોગ જગતમાં વ્યક્ત કરવામાં આવી રહ્યો છે.

પાકિસ્તાન ચિંતામાં, EU અધિકારીઓનો સંપર્ક શરૂ

આ ડીલ પછી પાકિસ્તાન સરકારે ગુરુવારે જણાવ્યું હતું કે તે EUના અધિકારીઓના સંપર્કમાં છે અને ભારત-EU FTA તેની નિકાસ પર શું અસર કરશે તે સમજવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. EU પાકિસ્તાનનું સૌથી મોટું એક્સપોર્ટ માર્કેટ હોવાથી આ કરાર ઇસ્લામાબાદ માટે ગંભીર ચિંતાનો વિષય બની ગયો છે.

પાકિસ્તાનના પૂર્વ વાણિજ્યમંત્રી ગોહર એજાઝે સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું હતું કે,
“EU સાથે પાકિસ્તાનનો ઝીરો-ટેરિફ હનિમૂન હવે સમાપ્ત થઈ ગયો છે. લગભગ એક કરોડ નોકરી જોખમમાં છે. સરકારને ઉદ્યોગોને સસ્તી વીજળી, ઓછા ટેક્સ અને સરળ લોન આપવી પડશે, નહીં તો વૈશ્વિક સ્પર્ધામાં ટકવું મુશ્કેલ બનશે.”

ભારત-EU FTA: વિશાળ બજાર અને મોટો ફેરફાર

ભારત અને યુરોપિયન યુનિયનએ 27 જાન્યુઆરીએ FTA પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. આ કરારથી વિશ્વની લગભગ 25% વૈશ્વિક GDP, એક-ચતુર્થાંશ વસતિ અને લગભગ 2 અબજ લોકોનું સંયુક્ત બજાર ઉભું થયું છે. આ ડીલ ભારતને યુરોપમાં ટેક્સ વિના મોટા પાયે પ્રવેશ આપે છે.

યુરોપિયન માર્કેટમાં પાકિસ્તાનની લીડ ખતમ થવાનો ખતરો

EUની GSP પ્લસ યોજના હેઠળ પાકિસ્તાનને તેના લગભગ 66% ઉત્પાદનો ડ્યૂટી-ફ્રી યુરોપ મોકલવાની છૂટ હતી. ખાસ કરીને કાપડ અને રેડીમેડ કપડાંમાં પાકિસ્તાનને મોટો ફાયદો મળતો હતો. જ્યારે ભારતને આ જ ઉત્પાદનો પર 9%થી 12% સુધી ટેક્સ ચૂકવવો પડતો હતો.

આ છતાં પાકિસ્તાનની ટેક્સટાઇલ નિકાસ 6.2 અબજ ડોલર રહી હતી, જ્યારે ભારતની નિકાસ 5.6 અબજ ડોલરની હતી. હવે ભારત-EU FTA પછી ભારતને ઝીરો-ડ્યૂટી પ્રવેશ મળતાં પાકિસ્તાનની આ સરસાઈ લગભગ સમાપ્ત થવાની છે.

ઉપરાંત, પાકિસ્તાનને 2014માં મળેલી GSP પ્લસ સુવિધા ડિસેમ્બર 2027માં સમાપ્ત થવાની છે. જો તેને આગળ લંબાવવામાં નહીં આવે તો પાકિસ્તાનનો યુરોપમાં ડ્યૂટી-ફ્રી વેપાર સંપૂર્ણપણે ખતમ થઈ શકે છે.

🇮🇳 ભારત–યુરોપિયન યુનિયન (EU) ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ (FTA) – સંક્ષિપ્ત માહિતી

(2027થી લાગુ થવાની સંભાવના)

શ્રેણી	મુખ્ય મુદ્દા
FTA લાગુ થવાનો સમય	2027
ભારતીય નિકાસને ફાયદો	ભારતના 99%થી વધુ ઉત્પાદનો યુરોપિયન દેશોમાં ઓછા અથવા શૂન્ય ટેક્સ સાથે વેચાઈ શકશે
ટેક્સટાઇલ અને ગાર્મેન્ટ્સ	કપડા, ચામડું, હેન્ડલૂમ અને જ્વેલરી સેક્ટરમાં 33 અબજ ડોલરની નિકાસને સીધો ફાયદો
ટેક્સમાં રાહત	હાલ લાગતો 10% ટેક્સ FTA લાગુ થતાં ધીમે ધીમે ખતમ થશે
કાર અને ઓટો સેક્ટર	મર્યાદિત છૂટછાટ, જેથી ભારતીય કંપનીઓને મોટું નુકસાન ન થાય
ખેડૂતોના હિત	દૂધ, અનાજ, પોલ્ટ્રી, ફળ અને શાકભાજી જેવા ક્ષેત્રોને FTAથી બહાર રાખવામાં આવ્યા
પ્રોફેશનલ્સને ફાયદો	ભારતીય IT, પ્રોફેશનલ અને એજ્યુકેશન સર્વિસિસને EUમાં મોટો બજાર મળશે
સેવા ક્ષેત્ર (Services)	ભારતીય કંપનીઓ અને પ્રોફેશનલ્સને EUના 144 સર્વિસ સેક્ટરમાં કામ કરવાની તક
EUને ભારતનો લાભ	EU કંપનીઓને ભારતના 102 સર્વિસ સેક્ટરમાં એન્ટ્રી મળશે
કામ અને બિઝનેસ સરળતા	ભારતીય પ્રોફેશનલ્સ માટે EUમાં કામ અને બિઝનેસ કરવું વધુ સરળ બનશે
ડિજિટલ ક્ષેત્ર	ડિજિટલ પેમેન્ટ, ઓનલાઇન સેવાઓ અને નવી ટેક્નોલોજીને પ્રોત્સાહન મળશે

ઉદ્યોગ જગતની ચિંતા

ઓલ પાકિસ્તાન ટેક્સટાઈલ મિલ્સ એસોસિયેશનના પ્રમુખ કામરાન અરશદે કહ્યું કે ભારત હવે યુરોપિયન બજારમાં ઘણું સ્પર્ધાત્મક બની ગયું છે અને ઘણા ક્ષેત્રોમાં પાકિસ્તાનની GSP પ્લસ સરસાઈ ખતમ થઈ ગઈ છે.

FPCCIના ઉપાધ્યક્ષ સાકિબ ફૈયાઝ મગુને જણાવ્યું કે,
“ભારતને EUમાં ટેક્સ વિના પ્રવેશ મળવાથી પાકિસ્તાનની લીડ સમાપ્ત થઈ જશે. એકવાર બજાર હાથમાંથી નીકળી ગયું તો તેને પાછું મેળવવું બહુ મુશ્કેલ હોય છે.”

પાકિસ્તાનનું દલીલ: GSP પ્લસ EU માટે પણ ફાયદાકારક

પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા તાહિર અંદ્રાબીએ કહ્યું કે GSP પ્લસ યોજના પાકિસ્તાન અને EU બંને માટે ફાયદાકારક રહી છે. તેના કારણે યુરોપને સસ્તાં કપડાં અને રેડીમેડ ગાર્મેન્ટ્સનો સતત પુરવઠો મળતો રહ્યો છે. પાકિસ્તાન આ મુદ્દો બ્રસેલ્સમાં EUના મુખ્યાલય અને સભ્ય દેશો સમક્ષ સતત ઉઠાવી રહ્યું છે.

ભારતને મોટો ફાયદો, યુરોપિયન કારો-વાઇન થશે સસ્તી

FTA લાગુ થયા બાદ ભારતની લગભગ 95% લેબર-બેઝ્ડ પ્રોડક્ટ્સને EUમાં ટેક્સ વિના પ્રવેશ મળશે. બીજી તરફ યુરોપથી ભારત આવતી લક્ઝરી કારો, વાઇન અને દારૂ પર લાગતો ટેક્સ પણ ઘટાડવામાં આવશે.

EUથી આવતી BMW, મર્સિડીઝ જેવી કારો પરની ઇમ્પોર્ટ ડ્યૂટી 110%થી ઘટાડીને 10% કરવામાં આવશે, જોકે વાર્ષિક 2.5 લાખ વાહનોની મર્યાદા નક્કી કરાઈ છે. વાઇન અને દારૂ પરનો ટેરિફ પણ 150%થી ઘટાડીને 20-30% સુધી લાવવામાં આવશે.

18 વર્ષ પછી ભારત-EU ટ્રેડ ડીલ

ભારત અને યુરોપિયન યુનિયન વચ્ચે 18 વર્ષ લાંબી વાતચીત બાદ આ ઐતિહાસિક FTA થયું છે. PTI અનુસાર, આ કરાર 2027માં લાગુ થવાની સંભાવના છે. આ ડીલ ભારત માટે આર્થિક રીતે મોટી જીત માનવામાં આવી રહી છે, જ્યારે પાકિસ્તાન માટે તે ભારે આર્થિક પડકાર બની ઊભી રહી છે.