આગામી 18મી ફેબ્રુઆરીએ ગુજરાત સરકાર વર્ષ 2026-27નું બજેટ વિધાનસભામાં રજૂ કરશે. અંદાજ મુજબ બજેટનો આકાર 3.70 લાખ કરોડથી વધીને 4 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે. દાયકામાં રાજ્યના બજેટમાં નોંધપાત્ર ઉછાળો જોવા મળ્યો છે—2015-16માં લગભગ 1,37,667 કરોડનું બજેટ 2025-26 સુધીમાં 166% વધીને 3.70 લાખ કરોડ થયું છે. એટલે કે 10 વર્ષમાં બજેટનો આકાર અંદાજે ત્રણ ગણો થયો છે.
બજેટ કેવું હોવું જોઈએ? નિષ્ણાતોના મત
વિવિધ ક્ષેત્રોના જાણકારોનું માનવું છે કે વધતા બજેટ સાથે પ્રાથમિકતાઓ વધુ સ્પષ્ટ થવી જોઈએ. આર્થિક બાબતોના જાણકાર અને પૂર્વ આરોગ્યમંત્રી જય નારાયણ વ્યાસે ગ્રામ્ય રોજગાર, કૃષિ અને આરોગ્ય પર ખાસ ધ્યાન આપવાની જરૂર જણાવી. તેમના મતે, 55% વસતિ ગામડાંમાં રહે છે તો ગ્રામલક્ષી ફાળવણી પણ પ્રમાણસર હોવી જોઈએ.
કૃષિ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરતાં તેમણે કહ્યું કે દેશ 45 કરોડ ટન અનાજ પેદા કરે છે; ખેડૂત નબળો પડશે તો સ્થિરતા પર અસર થશે. આરોગ્ય ખર્ચમાં રાજ્યનો હિસ્સો ઓછો હોવાનું જણાવી તેમણે પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો કે નાગરિકોના ખિસ્સેથી થતા ખર્ચમાં રાહત માટે સરકાર શું કરશે?
દેવાં અને વ્યાજનો બોજ
રાજ્યના દેવાં અંગે તેમણે ચેતવણી આપી કે GDPના મોટા હિસ્સા જેટલું દેવું ચિંતાજનક છે. વ્યાજ ચૂકવણીમાં જ મોટો હિસ્સો જતો હોવાને કારણે વિકાસલક્ષી ખર્ચ પર દબાણ વધી શકે છે.
ઉપલબ્ધ આંકડાઓ મુજબ માર્ચ 2024ના અંતે રાજ્યનું જાહેર દેવું અંદાજે 3.77 લાખ કરોડ હતું અને 2025-26માં તે લગભગ 3.99 લાખ કરોડ સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે. વધતા દેવા લાંબા ગાળે નાણાકીય શિસ્ત માટે પડકાર બની શકે છે.
10 વર્ષમાં ગુજરાત બજેટ વૃદ્ધિ (આંકડા કરોડમાં)
| વર્ષ | બજેટ (₹ કરોડમાં) |
|---|---|
| 2015-16 | 1,37,667 |
| 2016-17 | 1,50,138 |
| 2017-18 | 1,71,071 |
| 2018-19 | 1,82,728 |
| 2019-20 | 2,03,147 |
| 2020-21 | 2,14,738 |
| 2021-22 | 2,27,029 |
| 2022-23 | 2,43,000 |
| 2023-24 | 3,01,021 |
| 2024-25 | 3,32,465 |
| 2025-26 | 3,70,250 |
કોમનવેલ્થ ગેમ્સ ખર્ચ પર ચર્ચા
પૂર્વ મુખ્યમંત્રી Shankersinh Vaghelaએ કોમનવેલ્થ ગેમ્સ જેવી મેગા ઇવેન્ટ્સમાં બિનઉત્પાદક ખર્ચથી પ્રજાના ખિસ્સા પર ભાર પડવાની ચેતવણી આપી. તેમના મતે બજેટ પ્રજાલક્ષી અને રોજગારમુખી હોવું જોઈએ; માત્ર પ્રચાર માટેના ખર્ચને પ્રાથમિકતા ન આપવી જોઈએ. તેમણે સર્વિસ સેક્ટર માટે 60-70% ફોકસની વાત પણ કરી.
પૂર્વ મુખ્યમંત્રી Suresh Mehtaએ આવક-જાવકના સંતુલન અને સ્પષ્ટ એક્સપેન્ડિચર પોલિસી પર ભાર મૂક્યો. ગયા વર્ષે અંદાજ કરતાં લગભગ 10 હજાર કરોડ વધુ ખર્ચ થવાનો મુદ્દો ચિંતાજનક ગણાવ્યો.
માઇક્રો ઇન્ડસ્ટ્રી અને ડિજિટલ સુરક્ષા
શહેરોની માઇક્રો ઇન્ડસ્ટ્રીઝને ખાસ પ્રોત્સાહન પેકેજ, સરકારી ખરીદીમાં અગ્રતા અને નીતિ આધાર જરૂરી હોવાનું નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું. સાથે ડિજિટલ ફ્રોડ રોકવા વિશેષ સેલ અને AI આધારિત મિકેનિઝમ વિકસાવવા સૂચન આપવામાં આવ્યું.
સરકારનો ખર્ચ ક્યાં જાય છે?
રાજ્યના કુલ ખર્ચમાં આશરે 64.43% વિકાસલક્ષી ખર્ચ (શિક્ષણ, આરોગ્ય, પાણી, શહેરી વિકાસ, સમાજ કલ્યાણ વગેરે) પર થાય છે. 25.10% બિનવિકાસલક્ષી ખર્ચ, 8.83% જાહેર દેવાની ચુકવણી, 1.17% લોન-પેશગી અને બાકી અન્ય ફાળાઓમાં જાય છે.
આવકના મુખ્ય સ્ત્રોત
રાજ્ય 17થી વધુ પ્રકારના ટેક્સ વસૂલે છે—સ્ટેટ GST, સ્ટેમ્પ-રજિસ્ટ્રેશન ફી, વીજળી વેરો, વાહનવેરો, જમીન મહેસૂલ, વ્યવસાયવેરો, એક્સાઇઝ ડ્યૂટી, એન્ટરટેઇનમેન્ટ ટેક્સ વગેરે. ઉપરાંત જાહેર દેવું અને બિન-કર આવક (ડિવિડન્ડ, સરકારી કંપનીઓના નફા) પણ આવકમાં સમાવેશ થાય છે.
5 વર્ષમાં રાજ્યનું દેવું (રૂ. કરોડમાં)
| વર્ષ | દેવું (રૂ. કરોડમાં) |
|---|---|
| 2020-21 | 2,98,810 |
| 2021-22 | 3,08,302 |
| 2022-23 | 3,39,683 |
| 2023-24 | 3,89,381 |
| 2024-25 | 3,77,962 |
| 2025-26 | 3,99,000 |
બજેટ શું?
બજેટ એટલે સરકારની વાર્ષિક આવક-ખર્ચનું નાણાકીય નિવેદન. બંધારણીય ભાષામાં તેને “વાર્ષિક નાણાકીય નિવેદન” કહેવાય છે. નાણામંત્રી દ્વારા રજૂ થતું આ દસ્તાવેજ સરકારની આર્થિક નીતિ અને ટૂંકા-લાંબા ગાળાના લક્ષ્યો સ્પષ્ટ કરે છે.
અંતિમ નિષ્કર્ષ
આવનારું બજેટ કદમાં ઐતિહાસિક હોઈ શકે છે, પરંતુ તેની સફળતા પ્રજાલક્ષી પ્રાથમિકતાઓ, ગ્રામ્ય રોજગાર, કૃષિ-આરોગ્યમાં મજબૂત રોકાણ, માઇક્રો ઇન્ડસ્ટ્રી માટે સહાય અને નાણાકીય શિસ્ત પર નિર્ભર રહેશે. વધતા દેવાં અને મેગા પ્રોજેક્ટ્સ વચ્ચે સંતુલન જ રાજ્ય માટે સૌથી મોટો પડકાર બની રહ્યો છે.
તમામ લેટેસ્ટ ન્યૂઝના અપડેટ્સ સીધા તમારા મોબાઈલ પર મેળવવા માટે, નીચે આપેલા બટન પર ક્લિક કરીને અમારા વોટ્સએપ ગ્રુપમાં જોડાઓ.
Join WhatsApp Group
Leave feedback about this