સોનું ₹10 હજાર અને ચાંદી ₹18 હજાર મોંઘી: સરકારે ઇમ્પોર્ટ ડ્યૂટી 6% થી વધારીને 15% કરી, જાણો તમારા ખિસ્સા પર શું અસર પડશે

કેન્દ્ર સરકારે સોના અને ચાંદીની આયાત પર લાગતી ઇમ્પોર્ટ ડ્યૂટીમાં મોટો વધારો કર્યો છે. સરકારે આ ડ્યૂટી 6% થી સીધી 15% કરી દીધી છે. બુધવારે જાહેર કરાયેલા આ નિર્ણય બાદ આજે એટલે કે 13 મેના રોજ મલ્ટી કોમોડિટી એક્સચેન્જ (MCX) પર સોનું અને ચાંદીના ભાવમાં જોરદાર ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.

વાયદા બજારમાં 10 ગ્રામ સોનાનો ભાવ લગભગ ₹10 હજાર વધીને ₹1.63 લાખ સુધી પહોંચી ગયો છે, જ્યારે 1 કિલો ચાંદી ₹18 હજાર મોંઘી થઈને ₹2.97 લાખ સુધી પહોંચી છે. અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધ વચ્ચે સરકારે વિદેશી ખરીદી ઘટાડવા અને દેશના વિદેશી મુદ્રા ભંડાર પરનું દબાણ ઓછું કરવા માટે આ નિર્ણય લીધો હોવાનું માનવામાં આવે છે.

સરકારે સોના પર 10% બેઝિક કસ્ટમ ડ્યૂટી અને 5% એગ્રીકલ્ચર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર એન્ડ ડેવલપમેન્ટ સેસ (AIDC) લગાવ્યો છે. આ રીતે કુલ અસરકારક ટેક્સ હવે 15% થયો છે. નોંધનીય છે કે 2024ના બજેટમાં નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે સોના પરની ડ્યૂટી 15% થી ઘટાડીને 6% કરી હતી, પરંતુ હવે ફરીથી તેને વધારી દેવામાં આવી છે.

સોના પરની કુલ આયાત ડ્યૂટી 6% થી વધીને 15% થઈ

નવી વ્યવસ્થા મુજબ સોના પરની બેઝિક કસ્ટમ ડ્યૂટી 5% થી વધારીને 10% કરવામાં આવી છે, જ્યારે AIDC 1% થી વધારીને 5% કરવામાં આવ્યો છે. UAE થી ક્વોટા હેઠળ રાહત દરે આવતાં સોના પર પણ હવે વધારાની ડ્યૂટી લાગશે.

ગ્રાહકોના ખિસ્સા પર કેવી અસર પડશે?

ઇમ્પોર્ટ ડ્યૂટી વધતા હવે સોનું અને ચાંદી ખરીદવું સામાન્ય લોકો માટે વધુ મોંઘું બનશે. જ્વેલર્સ માટે આયાત ખર્ચ વધવાથી તેની સીધી અસર ગ્રાહકો પર પડશે અને ઘરેણાંના ભાવમાં વધારો થશે.

જો પહેલા ₹1 લાખના સોના પર 6% ડ્યૂટી પ્રમાણે ₹6 હજાર ટેક્સ લાગતો હતો, તો હવે 15% ડ્યૂટી બાદ આ ટેક્સ ₹15 હજાર થઈ જશે. એટલે કે સીધો ₹9 હજારનો વધારો થશે અને આ બોજ ગ્રાહકોને જ સહન કરવો પડશે.

ઉદાહરણ તરીકે જો 24 કેરેટ 10 ગ્રામ સોનાનો ભાવ 6% ડ્યૂટી સાથે ₹1.50 લાખ હતો, તો હવે નવી ડ્યૂટી બાદ તેની કિંમત અંદાજે ₹1.62 લાખથી વધુ થઈ શકે છે. એટલે કે દસ ગ્રામ સોનું ₹12 હજારથી વધુ મોંઘું થઈ શકે છે.

ઉદ્યોગ અને બજાર પર શું અસર પડશે?

જ્વેલરી ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ટેક્સમાં વધારો થતાં સોનાની દાણચોરી ફરી વધી શકે છે. અગાઉ જ્યારે ડ્યૂટી ઘટાડવામાં આવી હતી ત્યારે ગેરકાયદે આયાતમાં ઘટાડો નોંધાયો હતો.

ઇન્ડિયા બુલિયન એન્ડ જ્વેલર્સ એસોસિએશનના નેશનલ સેક્રેટરી સુરેન્દ્ર મહેતાના જણાવ્યા મુજબ સરકારે કરંટ અકાઉન્ટ ડેફિસિટ ઘટાડવા માટે આ પગલું ભર્યું છે, પરંતુ પહેલેથી જ ઊંચી કિંમતો વચ્ચે આ નિર્ણય માંગને અસર કરી શકે છે.

સરકારે આ નિર્ણય શા માટે લીધો?

ભારત દુનિયામાં સોનાનો બીજો સૌથી મોટો ઉપભોક્તા દેશ છે. દેશમાં વપરાતું લગભગ 99% સોનું વિદેશથી આયાત કરવામાં આવે છે. આ માટે મોટી માત્રામાં ડોલર ખર્ચ થાય છે, જેના કારણે દેશના વિદેશી મુદ્રા ભંડાર પર દબાણ વધે છે.

સરકારનું માનવું છે કે આયાત મોંઘી બનતા સોનાની ખરીદી ઘટશે અને દેશમાંથી બહાર જતો ડોલર બચી શકશે. આ પગલાથી વેપાર ખાધ ઘટાડવામાં અને રૂપિયાને સ્થિરતા આપવામાં મદદ મળી શકે છે.

ટેક્સ વધતા સપ્લાય પર પણ અસર

IGST લાગુ થયા બાદ બેંકો ટેક્સ પ્રક્રિયા અંગે મૂંઝવણમાં હતી, જેના કારણે ઘણા દિવસો સુધી સોનાની આયાત ધીમી પડી હતી. હવે વધારેલી ડ્યૂટી બાદ જથ્થાબંધ વેપારીઓ પણ ઓછું સોનું મંગાવી શકે છે. બજારમાં સપ્લાય ઘટતા કિંમતો વધુ વધી શકે છે.

પીએમ મોદીની અપીલ બાદ મોટો નિર્ણય

વડા પ્રધાન Narendra Modi એ 10 અને 11 મેના રોજ દેશવાસીઓને એક વર્ષ સુધી સોનું ન ખરીદવાની અપીલ કરી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે દેશહિતમાં વિદેશી મુદ્રા બચાવવા માટે લોકો સોનાની ખરીદી ટાળે.

ભારતનું વાર્ષિક સોનાનું ઇમ્પોર્ટ બિલ અંદાજે ₹6.4 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી ગયું છે. દેશના કુલ આયાત ખર્ચમાં સોનાનો હિસ્સો લગભગ 9% છે.

પીએમ મોદીની આ અપીલ બાદ જ્વેલરી કંપનીઓના શેરોમાં પણ ભારે ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. Titan Company ના શેરમાં 7% સુધી ઘટાડો નોંધાયો હતો, જ્યારે Kalyan Jewellers અને Senco Gold ના શેર લગભગ 10% સુધી તૂટી ગયા હતા.