નીતિન ગડકરીના ડ્રીમ પ્રોજેક્ટને મોટો ઝટકો: સેટેલાઈટ આધારિત ટોલ ટેક્સ પ્લાન કેમ અટક્યો?

કેન્દ્ર સરકારની બહુપ્રતીક્ષિત અને મહત્ત્વકાંક્ષી સેટેલાઇટ આધારિત ટોલ ટેક્સ વસૂલીની યોજનાને હાલ પૂરતી મોકૂફ રાખવાનો નિર્ણય કરવામાં આવ્યો છે. આ નિર્ણય પાછળનું મુખ્ય કારણ વાહનોમાં લગાવવાના GPS આધારિત ઓન-બોર્ડ યુનિટ (OBU) ટ્રેકિંગ ડિવાઈસથી નાગરિકોની ગોપનીયતા (Privacy) ભંગ થવાની અને જાસૂસીની ભીતિ ઉભી થવાની આશંકા છે.

---

રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને ગોપનીયતા પર મોટી ચિંતા

સરકારે ‘જેટલું અંતર, તેટલો ટોલ’ના સિદ્ધાંત પર આધારિત GNSS–સેટેલાઇટ ટોલિંગ સિસ્ટમને હાલ સ્થગિત કરી દીધી છે. એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું કે આ યોજના અમલમાં મૂકી હોત તો વાહનોનું સાચું સ્થાન, રૂટ, ગંતવ્ય, ગતિ, સ્ટોપેજ જેવી વિગતો સતત ટ્રેક થઈ શકતી.
આ ડેટાનો દુરુપયોગ થવાની શક્યતા, VIP મૂવમેન્ટ લીક થવાનો ખતરો અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને જોખમને કારણે પ્રોજેક્ટ પર બ્રેક લગાવવામાં આવ્યો છે.

---

શું હતો સેટેલાઇટ ટોલિંગનો પ્લાન?

• દરેક વાહનમાં OBU ટ્રેકિંગ ડિવાઈસ ફરજિયાત
• વાહનનો સંપૂર્ણ રૂટ, સમય, સ્પીડ વગેરે સેટેલાઇટથી ટ્રેક
• ટ્રાવેલ થયેલા કિલોમીટરના આધારે ઓટો-ટોલ વસૂલાત
• દેશભરમાં ટોલ પ્લાઝાઓ વગરનું હાઈવે સિસ્ટમ બનાવવા નો પ્રયાસ

પરંતુ personal data tracking ને લઈને નાગરિકોની સુરક્ષા અને પ્રાઇવસી જોખમમાં પડે તેવી શક્યતા ઉભી થતાં પ્રોજેક્ટ અટકાવાયો.

---

હવે સરકાર ANPR ટેક્નોલોજી તરફ વળી

સડક પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલયના સચિવ વી. ઉમાશંકરે જણાવ્યું કે GNSS આધારિત ટોલિંગને સ્થગિત કરી દેવાયું છે.
હવે સરકારે ANPR – Automatic Number Plate Recognition ટેક્નોલોજી પર કામ શરૂ કર્યું છે.

આ સિસ્ટમમાં:

• હાઇવે પર લગાવેલા કેમેરા નંબર પ્લેટ વાંચશે
• ફાસ્ટેગ વોલેટમાંથી સીધો ટોલ કાપાશે
• વાહનમાં કોઈ ડિવાઈસ લગાવવાની જરૂર નહિ પડે
• ગોપનીયતા ભંગ થવાનો જોખમ લગભગ શૂન્ય

---

ટ્રાયલ પછી ઉભી થઈ શંકા

સરકારે અગાઉ બેંગલુરુ-મૈસૂર એક્સપ્રેસવે અને હરિયાણાના કેટલાક વિસ્તારોમાં સેટેલાઇટ ટોલિંગનો પાયલટ ટ્રાયલ કર્યો હતો.
ટ્રેકિંગ ડેટા અને વ્યક્તિગત ગોપનીયતાના જોખમોને લઈને ભારે વાંધા ઊઠતા, આ યોજના હાલમાં પડતી મૂકાઈ હોવાનું સૂત્રોનો દાવો છે.