કેન્દ્ર સરકાર સોમવારે લોકસભામાં બે મહત્વપૂર્ણ બિલ રજૂ કરવા જઈ રહી છે, જેનો મુખ્ય હેતુ તમાકુ અને પાન મસાલા જેવા ‘પાપના માલ’ પર હાલનો કરવેરાનો બોજ જાળવી રાખવાનો છે. કારણ કે આવતા દિવસોમાં GST વળતર સેસ સમાપ્ત થવાનો છે, સરકારને પોતાની આવક અને જાહેર આરોગ્ય સંબંધિત નીતિઓને અડચણ ન આવે તે માટે નવું માળખું જરૂરી બન્યું છે. આ બિલો નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ દ્વારા રજૂ કરાશે, એમ PTI ના અહેવાલમાં જણાવાયું છે.

---

1. સેન્ટ્રલ એક્સાઇઝ (સુધારા) બિલ, 2025

શું છે આ બિલ?

આ બિલ હાલના GST વળતર સેસને બદલી દેશે, જે હાલમાં

• સિગારેટ
• ચાવવાની તમાકુ
• સિગાર
• હુક્કા
• જરદા
• સુગંધિત તમાકુ

જેવા તમાકુ ઉત્પાદનો પર વસૂલવામાં આવે છે.

ઉદ્દેશ્ય:

બિલ અનુસાર, તેનું મુખ્ય ધ્યેય સરકારને કેન્દ્રિય એક્સાઇઝ ડ્યુટી વધારવાની નાણાકીય જગ્યા પૂરી પાડવાનું છે, જેથી વળતર સેસ બંધ થયા પછી પણ સરકારની આવકમાં ઘટાડો ન થાય.

નવું કર માળખું:

વળતર ઉપકર સમાપ્ત પછી તમાકુ ઉત્પાદનો હવે
👉 GST + નવી એક્સાઇઝ ડ્યુટી
ના આધારે ટેક્સ અપાશે.

---

2. આરોગ્ય સુરક્ષા થી રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ઉપકર બિલ, 2025

આ બીજું બિલ ખાસ કરીને પાન મસાલા જેવા ચોક્કસ ઉત્પાદનો પર નવા સેસનો પ્રસ્તાવ કરે છે.

ઉદ્દેશ્ય:

• જાહેર આરોગ્ય
• રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા

માટે લાગુ થનારા સેસમાંથી ભંડોળ ઊભું કરવું.

મુખ્ય જોગવાઈઓ:

• સેસ અન્ય કરોથી સંપૂર્ણપણે વધારાનો રહેશે.
• સરકાર જરૂર પડે તો અન્ય હાનિકારક માલ પર પણ સેસ લગાવી શકશે.
• દરેક કંપનીએ પ્રતિ ફેક્ટરી મશીનરી અને ઉત્પાદન પ્રક્રિયાની સ્વ-ઘોષણા કરવી પડશે.
• સેસની ગણતરી એકરૂપી ધોરણ ઉપર આધારિત રહેશે.

---

તમાકુ અને પાન મસાલા પર હવે 40% GST

28% GST સ્લેબ હટાવી દેવામાં આવ્યો છે, એટલે કે હવે તમાકુ અને પાન મસાલા જેવા “sin goods” માટે
👉 ઉચ્ચતમ 40% GST સ્લેબ લાગુ થશે.

---

વળતર ઉપકર કેમ નાબૂદ થઈ રહ્યો છે?

• 1 જુલાઈ 2017 એ GST લાગુ થયો.
• રાજ્યોના મહેસૂલ નુકસાનની ભરપાઈ માટે વળતર સેસ 5 વર્ષ માટે લાગુ થયો.
• કોવિડ દરમિયાન રાજ્યોને ચુકવણી કરવા માટે કેન્દ્ર સરકારે લોન લીધી.
• તેથી ઉપકર 31 માર્ચ 2026 સુધી લંબાવ્યો.
• આ લોન ડિસેમ્બરમાં પૂર્ણ ચૂકવાઈ જશે.
• પરિણામે, વળતર ઉપકર યોજના સમાપ્ત થશે.

GST કાઉન્સિલે નિર્ણય કર્યો હતો કે તમાકુ અને પાન મસાલા પર સેસ લોન પૂરી ચૂકવાઈ ન જાય ત્યાં સુધી જ ચાલુ રહે. હવે નવી વ્યવસ્થા એ ખાલી જગ્યા ભરી દેશે.