સૂર્યાસ્ત પછી અગ્નિસંસ્કાર કેમ વર્જિત? ગરુડ પુરાણ જણાવે છે કારણ, ગરુડ પુરાણની રસપ્રદ વાતો

ગરુડ પુરાણ મુજબ, આ સંસાર જન્મ અને મૃત્યુના અવિરત ચક્રથી બંધાયેલો છે. માનવ હોય કે દેવતા, પ્રાણી હોય કે પક્ષી—કોઈ પણ જીવ મૃત્યુથી બચી શકતો નથી. અહીં સુધી કે ગ્રહો, તારાઓ અને સૂર્યનું પણ એક નિશ્ચિત આયુષ્ય હોય છે. જીવાત્મા પોતાના કર્મો અને માનસિક સ્થિતિના આધારે વિવિધ યોનિમાં પુનર્જન્મ લે છે અને મોક્ષ પ્રાપ્ત ન થાય ત્યાં સુધી આ યાત્રા ચાલુ રહે છે.

ગરુડ પુરાણમાં મૃત્યુ પછીની પ્રક્રિયા અને અંતિમ સંસ્કાર સંબંધિત અનેક નિયમો સમજાવવામાં આવ્યા છે. તેમાં સૌથી મહત્વનો પ્રશ્ન એ છે કે મૃત્યુ બાદ મૃત શરીરને એકલું કેમ નથી છોડવામાં આવતું અને કયા સંજોગોમાં અગ્નિસંસ્કાર તરત કરવામાં આવતા નથી. આ પાછળ ધાર્મિક, માનસિક અને વ્યવહારિક કારણો છુપાયેલા છે.

મૃત શરીરને એકલું ન મુકવાના 3 મુખ્ય કારણો

1. સલામતી અને સંરક્ષણના કારણો
ગરુડ પુરાણ અનુસાર, જો મૃત શરીરને એકલું છોડી દેવામાં આવે તો જીવજંતુ, કીડા-મકોડા અથવા અન્ય પ્રાણીઓ તેને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. તેથી, કોઈ વ્યક્તિ પાસે બેસીને તેની દેખરેખ રાખવી જરૂરી માનવામાં આવે છે.

2. નકારાત્મક ઊર્જાથી બચાવ
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, રાત્રીના સમયે મૃતદેહને એકલું રાખવાથી આસપાસ નકારાત્મક ઊર્જાનો પ્રભાવ વધી શકે છે. આ અસર પરિવારના સભ્યો પર માનસિક અને ભાવનાત્મક રીતે પડી શકે છે. તેથી શબ પાસે કોઈનું હોવું શુભ માનવામાં આવે છે.

3. આત્મા સાથેનું જોડાણ
ગરુડ પુરાણમાં જણાવાયું છે કે અગ્નિસંસ્કાર થાય ત્યાં સુધી આત્મા શરીર અને પરિવાર સાથે કોઈને કોઈ રીતે જોડાયેલી રહે છે. જો શરીરને એકલું છોડવામાં આવે, તો આત્માને કષ્ટ થઈ શકે છે અને તેની યાત્રામાં અડચણ આવી શકે છે.

કયા 3 સંજોગોમાં અગ્નિસંસ્કાર મુલતવી રાખવામાં આવે છે?

1. સૂર્યાસ્ત પછી મૃત્યુ થાય ત્યારે
હિન્દુ ધર્મ અનુસાર, જો કોઈ વ્યક્તિનું અવસાન સૂર્યાસ્ત પછી થાય, તો રાત્રે અગ્નિસંસ્કાર કરવામાં આવતા નથી. આવા કિસ્સામાં મૃતદેહને રાતોરાત ઘરમાં રાખીને બીજા દિવસે સૂર્યોદય બાદ અંતિમ સંસ્કાર કરવામાં આવે છે. માન્યતા છે કે રાત્રે અગ્નિસંસ્કાર કરવાથી આત્માને શાંતિ મળતી નથી.

2. પંચક કાળ દરમિયાન અવસાન
જો મૃત્યુ પંચક કાળમાં થાય, તો પંચક પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી અગ્નિસંસ્કાર અટકાવવામાં આવે છે. આ સમયગાળામાં મૃતદેહની ખાસ સંભાળ રાખવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા મુજબ પંચક દરમિયાન મૃત્યુ થવાથી કેટલાક દોષ લાગી શકે છે, જેને શાંતિ કર્મકાંડ દ્વારા દૂર કરવામાં આવે છે.

3. પુત્ર અથવા પુત્રી હાજર ન હોય ત્યારે
જો મૃતકનો પુત્ર અથવા પુત્રી દૂર હોય અને અંતિમ સંસ્કારમાં હાજર ન હોઈ શકે, તો તેમના આગમન સુધી અગ્નિસંસ્કાર મુલતવી રાખવામાં આવે છે. માન્યતા છે કે સંતાન દ્વારા કરવામાં આવેલ અગ્નિસંસ્કાર આત્માને વિશેષ શાંતિ આપે છે.

ગરુડ પુરાણ મુજબ અંતિમ સંસ્કાર માત્ર એક પરંપરા નહીં, પરંતુ આત્માની આગળની યાત્રા સાથે જોડાયેલી અત્યંત સંવેદનશીલ પ્રક્રિયા છે. તેથી મૃત શરીરને એકલું ન છોડવું અને યોગ્ય સમય પર વિધિપૂર્વક અગ્નિસંસ્કાર કરવો—આ બંને બાબતોને ધર્મ અને માન્યતાઓમાં વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે.