સુપ્રીમ કોર્ટમાં વિદ્યાર્થીઓ પર પોલીસ કાર્યવાહી મામલે સુનાવણી: ‘પ્રદર્શન સંપૂર્ણ શાંતિપૂર્ણ હતું, જરૂરિયાત કરતાં વધુ બળપ્રયોગ કરનારાઓ સામે થશે કાર્યવાહી’

નવી દિલ્હી: પ્રદર્શનકારી વિદ્યાર્થીઓ પર થયેલી પોલીસ કાર્યવાહી સંબંધિત અરજીઓ પર સુપ્રીમ કોર્ટમાં મંગળવારે મહત્વપૂર્ણ સુનાવણી હાથ ધરાઈ હતી. સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે વિદ્યાર્થીઓનું પ્રદર્શન સંપૂર્ણપણે શાંતિપૂર્ણ હતું અને તેઓ બંધારણીય મર્યાદામાં રહીને પોતાની માંગણીઓ રજૂ કરી રહ્યા હતા. કોર્ટે જણાવ્યું કે લોકશાહીમાં વિરોધ પ્રદર્શન અને આંદોલનો થતા જ રહેશે, તેથી આવા સંજોગોમાં પોલીસ કેવી રીતે કાર્યવાહી કરે તે માટે સ્પષ્ટ અને આધુનિક માર્ગદર્શિકા હોવી જરૂરી છે.

ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની બેન્ચ આ મામલે સુનાવણી કરી રહી છે. કોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું કે જો તપાસમાં જરૂરિયાત કરતાં વધુ બળપ્રયોગ થયાનું સામે આવશે તો જવાબદાર અધિકારીઓ સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.

‘જવાબદારી નક્કી નહીં થાય તો તપાસનો કોઈ અર્થ નથી’

સુનાવણી દરમિયાન CJI સૂર્યકાંતે કહ્યું કે અરજીઓમાં પોલીસ પર ગંભીર આરોપો લગાવવામાં આવ્યા છે. તેમાં પેલેટ ગનનો ઉપયોગ, ઇલેક્ટ્રિક બેટન, લાઠીચાર્જ, ટીયર ગેસ, મહિલાઓ અને પત્રકારો સાથે કથિત મારપીટ જેવા મુદ્દાઓ સામેલ છે.

કોર્ટે સ્પષ્ટ કહ્યું કે આ તમામ આરોપોની સ્વતંત્ર, નિષ્પક્ષ અને પારદર્શક તપાસ કરાશે. CJIએ જણાવ્યું કે જો જવાબદારી નક્કી નહીં થાય તો આવી તપાસનો કોઈ અર્થ રહેતો નથી.

‘લોકશાહીમાં આંદોલનો થતા રહેશે’

સુનાવણી દરમિયાન CJIએ જણાવ્યું કે લોકશાહીમાં વિરોધ પ્રદર્શન સ્વાભાવિક છે અને તેને ધ્યાનમાં રાખીને પોલીસ માટે નવી પરિસ્થિતિઓને અનુરૂપ માર્ગદર્શિકા તૈયાર કરવાની જરૂર છે.

કોર્ટે કહ્યું કે અગાઉ સુપ્રીમ કોર્ટે પોલીસ કાર્યવાહી માટે અનેક દિશાનિર્દેશો આપ્યા હતા, પરંતુ હવે સમય બદલાઈ ગયો છે. 2018માં બનાવેલા નિયમો 2026માં કેટલા અસરકારક છે તેની સમીક્ષા કરવાની જરૂર છે.

SIT અથવા તપાસ સમિતિની માંગ

અરજદારો તરફથી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ ગોપાલ શંકરનારાયણે દલીલ કરી કે સમગ્ર કેસની તપાસ સુપ્રીમ કોર્ટના પૂર્વ ન્યાયાધીશની દેખરેખ હેઠળ વિશેષ તપાસ ટીમ (SIT) દ્વારા થવી જોઈએ.

તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે જંતર-મંતર પર પોલીસ દ્વારા નિર્ધારિત પ્રોટોકોલનું પાલન કરવામાં આવ્યું નહોતું. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે, પહેલા ચેતવણી આપવી, ત્યારબાદ વોટર કેનન, પછી મર્યાદિત લાઠીચાર્જ અને અંતે જ ટીયર ગેસનો ઉપયોગ થવો જોઈએ.

ગંભીર આરોપોની થશે તપાસ

સુનાવણી દરમિયાન વકીલોએ પોલીસ સામે અનેક ગંભીર આરોપો મૂક્યા. તેમાં સામેલ છે:

• ઇલેક્ટ્રિક શોક આપતા બેટન અને શીલ્ડનો ઉપયોગ.
• મહિલાઓ અને બાળકો સાથે દુર્વ્યવહાર.
• સાદા કપડામાં પોલીસકર્મીઓ દ્વારા હિંસા.
• પત્રકારો સાથે મારપીટ.
• પ્રદર્શનકારીઓને ખોટા કેસોમાં ફસાવવાનો પ્રયાસ.
• બિહારના સીવાનમાં એક પોલીસકર્મી દ્વારા AK-47 તાકવાનો આરોપ.

કોર્ટે કહ્યું કે તમામ આરોપોની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ જરૂરી છે અને તે સંપૂર્ણ નિષ્પક્ષ રીતે થશે.

ડિજિટલ ડેટા સુરક્ષિત રાખવાની માંગ

સુનાવણી દરમિયાન વકીલો દ્વારા કોર્ટને વિનંતી કરવામાં આવી કે પ્રદર્શનકારીઓના મોબાઇલ અને અન્ય ડિજિટલ ડેટાનો ઉપયોગ હાલ ન કરવામાં આવે. સાથે જ કેસ સાથે જોડાયેલા તમામ વીડિયો, CCTV ફૂટેજ અને અન્ય પુરાવાઓ સુરક્ષિત રાખવા પણ માંગ કરવામાં આવી.

જંતર-મંતર પર પથ્થરોથી ભરેલી ટ્રકનો મુદ્દો પણ ઉઠ્યો

વકીલ પ્રશાંત ભૂષણે કોર્ટમાં દાવો કર્યો કે જંતર-મંતર નજીક સવારે પથ્થરોથી ભરેલી ટ્રક ઉભી રાખવામાં આવી હતી. આ મુદ્દે CJIએ કહ્યું કે આવા દરેક દાવાની તપાસ સ્વતંત્ર સમિતિ અથવા SIT દ્વારા પુરાવાના આધારે કરવામાં આવશે.

20 જુલાઈના સંસદ માર્ચ દરમિયાન થઈ હતી અથડામણ

20 જુલાઈએ કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP) દ્વારા જંતર-મંતરથી સંસદ સુધી કૂચ કરવામાં આવી હતી. દિવસભર ચાલેલા પ્રદર્શન દરમિયાન અનેક સ્થળોએ પોલીસ અને પ્રદર્શનકારીઓ વચ્ચે અથડામણ થઈ હતી.

પોલીસે ટીયર ગેસ છોડ્યો, લાઠીચાર્જ કર્યો અને સંસદ તરફ વધતા પ્રદર્શનકારીઓને રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. આ ઘટનામાં પોલીસકર્મીઓ અને પ્રદર્શનકારીઓ સહિત 100થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા હોવાનું જણાવાયું હતું.

હવે આગળ શું?

સુપ્રીમ કોર્ટે સંકેત આપ્યો છે કે પોલીસ કાર્યવાહી માટે નવા અને વધુ સ્પષ્ટ પ્રોટોકોલ બનાવવાની જરૂર છે. સાથે જ, સમગ્ર ઘટનાની સ્વતંત્ર તપાસ માટે યોગ્ય વ્યવસ્થા અંગે કોર્ટ આગામી સુનાવણીમાં નિર્ણય લઈ શકે છે. જો તપાસમાં અતિરિક્ત બળપ્રયોગ સાબિત થશે તો જવાબદાર અધિકારીઓ સામે કડક કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.