તલાટી-કમ-મંત્રી અને મહેસૂલી તલાટીની ફરજો અલગ: હવે કયા તલાટીએ કઈ કામગીરી કરવાની રહેશે? જાણો સંપૂર્ણ જોબચાર્ટ

ગુજરાત સરકાર દ્વારા તલાટી-કમ-મંત્રી અને મહેસૂલી તલાટીની કામગીરીનું સ્પષ્ટ વિભાજન કરવામાં આવ્યું છે. પંચાયત વિભાગ અને મહેસૂલ વિભાગે બંને કેડરની ફરજો અને જવાબદારીઓ નક્કી કરતો નવો જોબચાર્ટ જાહેર કર્યો છે. નવી વ્યવસ્થા અમલમાં આવતા હવે પંચાયત તલાટીને મુખ્યત્વે પંચાયત સંબંધિત કામગીરી અને મહેસૂલી તલાટીને જમીન-મહેસૂલ સંબંધિત કામગીરી કરવાની રહેશે.

રાજ્યમાં મહેસૂલી તલાટીઓની નિમણૂક બાદ લાંબા સમયથી બંને કેડરની કામગીરી અલગ કરવાની રજૂઆતો થઈ રહી હતી. અગાઉ એક જ કર્મચારીને પંચાયત ઉપરાંત જમીન અને મહેસૂલ સંબંધિત અનેક કામગીરી કરવાની આવતી હોવાથી કામનો બોજ વધતો હતો. હવે સરકાર દ્વારા બંને કેડરની કામગીરી સ્પષ્ટ રીતે અલગ કરવામાં આવી છે.

પંચાયત વિભાગના મંત્રી ઋષિકેશ પટેલે જણાવ્યું હતું કે અગાઉ એક જ તલાટી પાસે 90થી 100 જેટલી વિવિધ કામગીરીનો બોજ રહેતો હતો. બંને કેડરની જવાબદારી અલગ થતાં હવે કામગીરીનું વધુ અસરકારક વિભાજન શક્ય બનશે.

નવી વ્યવસ્થામાં તલાટી-કમ-મંત્રીને શું કામ કરવાનું રહેશે?

નવી કાર્યપ્રણાલી મુજબ તલાટી-કમ-મંત્રીને ‘પંચાયત સચિવ’ તરીકે ઓળખવામાં આવશે. તેમની મુખ્ય જવાબદારી ગ્રામ પંચાયતના વહીવટ અને પંચાયત અધિનિયમ હેઠળની કામગીરી સંભાળવાની રહેશે.

તલાટી-કમ-મંત્રીની મુખ્ય કામગીરીમાં નીચેની બાબતોનો સમાવેશ થશે:

• ગ્રામ પંચાયતની વહીવટી કામગીરી
• પંચાયતની પરચૂરણ આવક અને વેરાની વસૂલાત
• જન્મ અને મરણની નોંધણી
• લગ્ન નોંધણી સંબંધિત કામગીરી
• BPL દાખલા અને સંબંધિત કામગીરી
• ડિજિટલ ગુજરાત પોર્ટલ મારફતે આવક તથા જાતિના પ્રમાણપત્રોની કામગીરી
• વિવિધ સરકારી યોજનાઓના અમલીકરણમાં કામગીરી
• ગ્રામ પંચાયત હસ્તકની જમીન પરના દબાણ દૂર કરવાની કામગીરી
• ગામમાં જાહેર સ્વચ્છતા અંગે દેખરેખ
• પીવાના પાણીના પુરવઠા અંગેની કામગીરી
• ગ્રામ પંચાયતની અન્ય વહીવટી જવાબદારીઓ

અર્થાત હવે તલાટી-કમ-મંત્રીનો મુખ્ય ફોકસ ગામની પંચાયત અને નાગરિકોને મળતી સ્થાનિક સેવાઓ પર રહેશે.

મહેસૂલી તલાટીને કઈ કામગીરી સોંપાઈ?

મહેસૂલી તલાટીની મુખ્ય જવાબદારી જમીન અને મહેસૂલ સંબંધિત કામગીરીની રહેશે. જમીન મહેસૂલ સંહિતા તથા સંબંધિત નિયમો હેઠળના કામમાં મહેસૂલી તલાટી મુખ્ય ભૂમિકા ભજવશે.

તેમની કામગીરીમાં મુખ્યત્વે આ બાબતોનો સમાવેશ થાય છે:

• જમીન રેકોર્ડ સંબંધિત કામગીરી
• જમીનના ગામ નમૂનાઓની કામગીરી
• વારસાઈ અને પેઢીનામું
• જમીન સંબંધિત નોંધો અને તપાસ
• અશાંત ધારા સંબંધિત કામગીરી
• જમીન સંપાદન સંબંધિત કામગીરી
• સર્વે અને સેન્સસ સંબંધિત કામગીરી
• PM-SVAMITVA યોજના
• PM-KISAN સંબંધિત કામગીરી
• e-KYC સંબંધિત કામગીરી
• પાકના ઉત્પાદનની ચકાસણી માટે GCES સંબંધિત કામગીરી
• કુદરતી આપત્તિ સમયે સહાય સંબંધિત કામગીરી
• કૃષિ રાહત પેકેજ માટે પાક વાવેતરની ચકાસણી
• જમીન અને મહેસૂલ સંબંધિત અન્ય સોંપાયેલી કામગીરી

આથી હવે જમીન સંબંધિત મોટા ભાગના ગામસ્તરીય મહેસૂલી કામ માટે મહેસૂલી તલાટી જવાબદાર રહેશે.

પહેલાં તલાટી-કમ-મંત્રીને શું કરવું પડતું હતું?

અગાઉ પંચાયત તલાટીને માત્ર પંચાયતની કામગીરી પૂરતી જવાબદારી નહોતી. ઘણી જગ્યાએ તેમને મહેસૂલ વિભાગની જમીન સંબંધિત કામગીરીમાં પણ સંકળાવું પડતું હતું.

તેમાં જમીન સંબંધિત ગામ નમૂનાઓ, જમીનની પ્રાથમિક તપાસ, વારસાઈ-પેઢીનામું, જમીન સંબંધિત નોંધો, 135-Dની નોટિસ અથવા સમન્સ, સરકારી પડતર જમીનની ચકાસણી અને દબાણ સંબંધિત કામગીરી જેવી જવાબદારીઓ આવતી હતી.

આ વ્યવસ્થામાં પંચાયત અને મહેસૂલ વિભાગની કામગીરી વચ્ચે ઓવરલેપ થતો હોવાથી એક જ કર્મચારી પર વિવિધ પ્રકારના કામનો ભાર રહેતો હતો.

હવે શું બદલાશે?

નવી વ્યવસ્થાનો સૌથી મોટો ફેરફાર એ છે કે પંચાયતનું કામ અને મહેસૂલનું કામ અલગ કરવામાં આવ્યું છે.

સરળ ભાષામાં સમજીએ તો:

પંચાયતનું કામ = તલાટી-કમ-મંત્રી/પંચાયત સચિવ

જમીન-મહેસૂલનું કામ = મહેસૂલી તલાટી

આથી હવે તલાટી-કમ-મંત્રીને જમીનના રેકોર્ડ, વારસાઈ-પેઢીનામું, અશાંત ધારો, જમીન સંપાદન, PM-SVAMITVA, PM-KISAN, e-KYC, GCES અને પાક વાવેતરની ચકાસણી જેવી મહેસૂલી કામગીરી માટે મુખ્ય જવાબદાર ગણવામાં આવશે નહીં.

બીજી તરફ મહેસૂલી તલાટીને પણ ગ્રામ પંચાયતની નિયમિત વહીવટી કામગીરીનો મુખ્ય ભાર રહેશે નહીં.

135-Dની કામગીરીમાં પણ સ્પષ્ટતા

જૂની વ્યવસ્થામાં જમીન સંબંધિત નોંધો અને 135-Dની નોટિસ/સમન્સ જેવી કામગીરીમાં પણ પંચાયત તલાટીની ભૂમિકા આવતી હતી. નવી જવાબદારીના વિભાજનથી જમીન અને મહેસૂલ સંબંધિત આવી કામગીરી મહેસૂલી તલાટીના કાર્યક્ષેત્રમાં વધુ સ્પષ્ટ રીતે આવે છે.

આથી જમીનના વ્યવહારો સાથે સંકળાયેલી કામગીરી માટે હવે મહેસૂલી તલાટી મુખ્ય સંપર્કબિંદુ બનશે.

ગામની જમીન પરના દબાણમાં કોણ જવાબદાર?

અહીં એક મહત્વની બાબત એ છે કે પંચાયત હસ્તકની જમીન પરના દબાણ દૂર કરાવવાની કામગીરી તલાટી-કમ-મંત્રીના કાર્યક્ષેત્રમાં રહેશે.

જ્યારે જમીનના મહેસૂલી રેકોર્ડ અને જમીન સંબંધિત તપાસની કામગીરી મહેસૂલી તલાટી સંભાળશે.

એટલે ‘પંચાયત હસ્તકની જમીન’ અને ‘મહેસૂલી જમીન રેકોર્ડ’ વચ્ચેની કામગીરીને અલગ રીતે જોવામાં આવશે.

ખેડૂતો માટે શું મહત્વનું?

નવી વ્યવસ્થાની સીધી અસર ખેડૂતોને જમીન સંબંધિત સેવાઓમાં જોવા મળી શકે છે. જમીન રેકોર્ડ, વારસાઈ-પેઢીનામું, PM-KISAN, e-KYC, પાક વાવેતરની ચકાસણી અને કુદરતી આપત્તિમાં કૃષિ સહાય જેવી કામગીરી મહેસૂલી તલાટીના કાર્યક્ષેત્રમાં આવવાથી જમીન-મહેસૂલ સંબંધિત કામ માટે જવાબદાર અધિકારી અંગે વધુ સ્પષ્ટતા રહેશે.

ખાસ કરીને કુદરતી આપત્તિ અને કૃષિ રાહત પેકેજ દરમિયાન પાક વાવેતરની ચકાસણી જેવી કામગીરીમાં મહેસૂલી તલાટીની જવાબદારી રહેશે.

તલાટી-કમ-મંત્રીનું નવું નામ પણ મહત્વનું

નવી કાર્યપ્રણાલી હેઠળ તલાટી-કમ-મંત્રીને ‘પંચાયત સચિવ’ તરીકે નામાભિધાન કરવામાં આવ્યું છે. આ ફેરફારનો હેતુ પણ તેમની મુખ્ય જવાબદારીને સ્પષ્ટ કરવાનો છે.

અર્થાત, પંચાયત સચિવ ગામની પંચાયતનું વહીવટી તંત્ર સંભાળશે, જ્યારે મહેસૂલી તલાટી જમીન અને મહેસૂલ સંબંધિત કામગીરી સંભાળશે.

જૂના ઠરાવો રદ, નવી કાર્યપ્રણાલી અમલમાં

સરકાર દ્વારા અગાઉના સંબંધિત ઠરાવો રદ કરીને નવી કાર્યપ્રણાલી અમલમાં મૂકવામાં આવી છે. બંને વિભાગો દ્વારા કામગીરીનું વિભાજન કરવામાં આવતા હવે કયા કર્મચારીની કઈ જવાબદારી છે તે અંગેની ગૂંચવણ ઓછી થવાની અપેક્ષા છે.

જરૂરિયાત મુજબ બંને કેડરના કર્મચારીઓ વચ્ચે સંકલન રહેશે, પરંતુ મૂળભૂત જવાબદારીઓ અલગ રહેશે.

એક નજરે સમજો—કયા તલાટીએ કયું કામ કરવાનું?

તલાટી-કમ-મંત્રી / પંચાયત સચિવ	મહેસૂલી તલાટી
ગ્રામ પંચાયતની વહીવટી કામગીરી	જમીન અને મહેસૂલ સંબંધિત કામગીરી
પંચાયત વેરા અને પરચૂરણ આવકની વસૂલાત	જમીન રેકોર્ડ
જન્મ-મરણ નોંધણી	વારસાઈ અને પેઢીનામું
લગ્ન નોંધણી	અશાંત ધારો
BPL દાખલા	જમીન સંપાદન
આવક-જાતિના પ્રમાણપત્રની કામગીરી	ગામ નમૂનાઓ
સરકારી યોજનાઓનું અમલીકરણ	PM-SVAMITVA
જાહેર સ્વચ્છતા	PM-KISAN
પીવાના પાણીની દેખરેખ	e-KYC
પંચાયત હસ્તકની જમીન પરના દબાણ	GCES અને પાક ચકાસણી
પંચાયત સંબંધિત અન્ય કામગીરી	કુદરતી આપત્તિ અને કૃષિ રાહત સંબંધિત કામગીરી

સરકારનો હેતુ શું?

સરકારનો મુખ્ય હેતુ બંને કેડરની કામગીરીને અલગ કરીને જવાબદારી નક્કી કરવી અને કર્મચારીઓ પરનો બિનજરૂરી કામનો બોજ ઘટાડવાનો છે.

અગાઉ એક જ કર્મચારી પાસે પંચાયત તથા મહેસૂલ બંને વિભાગની કામગીરી આવતી હોવાથી કામની પ્રાથમિકતા નક્કી કરવામાં મુશ્કેલી ઊભી થતી હતી. હવે પંચાયત અને જમીન-મહેસૂલની જવાબદારી અલગ થતાં કામની પ્રક્રિયા વધુ વ્યવસ્થિત બનશે.

સાથે જ ગ્રામ્ય વિસ્તારના લોકોને પણ કયા કામ માટે કયા તલાટીનો સંપર્ક કરવો તે અંગે વધુ સ્પષ્ટતા મળશે.

ટૂંકમાં

હવે પંચાયતનું કામ પંચાયત સચિવ એટલે કે તલાટી-કમ-મંત્રી સંભાળશે અને જમીન-મહેસૂલનું કામ મહેસૂલી તલાટી સંભાળશે.

સરકારના આ નિર્ણયથી લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી બંને કેડરની કામગીરીના ઓવરલેપની સમસ્યા દૂર કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. હવે જવાબદારી સ્પષ્ટ થતાં કર્મચારીઓ પરનો કામનો બોજ વ્યવસ્થિત થવાની સાથે ગ્રામ્ય નાગરિકોને સરકારી સેવાઓ મેળવવામાં પણ સરળતા રહે તેવી અપેક્ષા છે.