પાકિસ્તાનની વિદેશ નીતિ હાલ મજબૂત દેખાઈ રહી છે. સાઉદી અરેબિયા અને તુર્કિયે સાથે ડિફેન્સ સહયોગ, અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે મધ્યસ્થતાના પ્રયાસો અને મધ્યપૂર્વમાં પોતાની ભૂમિકા વધારવાના પ્રયાસોને કારણે પાકિસ્તાનના વિદેશી સંબંધો અંગે જાણકારોમાં સકારાત્મક ચર્ચા થઈ રહી છે.
પરંતુ બીજી તરફ દેશની અંદર સ્થિતિ બિલકુલ અલગ છે. પાકિસ્તાન એકસાથે અનેક આંતરિક પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે. બલૂચિસ્તાનમાં બળવાખોર સંગઠનોની સક્રિયતા, ખૈબર-પખ્તૂનખ્વામાં કબીલાઈ અને સુરક્ષા સંકટ, પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીર (PoK)માં આંદોલન અને રાજકીય-આર્થિક અસ્થિરતાને કારણે સરકાર અને સેનાની સામે મોટો પડકાર ઊભો થયો છે.
આ સમગ્ર પરિસ્થિતિ વચ્ચે પાકિસ્તાનના સત્તાવર્તુળોમાં આર્મી ચીફ ફિલ્ડ માર્શલ આસિમ મુનીરની ભૂમિકાને લઈને પણ ચર્ચા તેજ થઈ છે. શું આંતરિક અસ્થિરતાને કારણે સેનાની સત્તા વધુ મજબૂત બનશે? શું મુનીર આ પરિસ્થિતિનો ઉપયોગ પોતાની પકડ વધારવા માટે કરી શકે છે? કે પછી આ માત્ર રાજકીય અટકળો છે?
બલૂચિસ્તાનમાં સૌથી મોટો પડકાર
પાકિસ્તાન માટે સૌથી ગંભીર આંતરિક પડકારોમાં બલૂચિસ્તાનનો મુદ્દો સામેલ છે. લાંબા સમયથી બલૂચ અલગાવવાદી સંગઠનો પાકિસ્તાની સરકાર અને સુરક્ષા દળો સામે સશસ્ત્ર સંઘર્ષ ચલાવી રહ્યા છે.
BLA અને TTP તરફથી બલૂચિસ્તાનના મોટા હિસ્સા પર નિયંત્રણ અથવા પ્રભાવ હોવાના દાવા કરવામાં આવી રહ્યા છે. જોકે, આવા દાવાઓને સ્વતંત્ર રીતે ચકાસવા મુશ્કેલ છે અને પાકિસ્તાની સત્તાવાળાઓ સામાન્ય રીતે આવા દાવાઓને નકારે છે.
બલૂચિસ્તાન પાકિસ્તાન માટે વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વનું છે. અહીં ગ્વાદર પોર્ટ, ખનિજ સંપત્તિ અને ચીન-પાકિસ્તાન ઇકોનોમિક કોરિડોર જેવા મહત્વના પ્રોજેક્ટ્સ આવેલા છે. તેથી અહીંની અસ્થિરતા માત્ર આંતરિક સુરક્ષાનો મુદ્દો નથી, પરંતુ પાકિસ્તાનના આર્થિક અને વિદેશી રોકાણના હિતોને પણ અસર કરી શકે છે.
ખૈબર-પખ્તૂનખ્વામાં પણ સુરક્ષા પડકાર
પાકિસ્તાનનો બીજો મોટો પડકાર ખૈબર-પખ્તૂનખ્વામાં છે. આ વિસ્તારમાં લાંબા સમયથી આતંકવાદી હુમલા અને સુરક્ષા દળો સાથેની અથડામણો જોવા મળે છે.
TTPની પ્રવૃત્તિઓને કારણે પાકિસ્તાની સેનાને અહીં સતત ઓપરેશન ચલાવવા પડે છે. સરહદી વિસ્તારોમાં અસ્થિરતા વધવાથી અફઘાનિસ્તાન સાથેના સંબંધો પણ વધુ જટિલ બન્યા છે.
આ વિસ્તારમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થાને લઈને સ્થાનિક અસંતોષ અને આતંકવાદી પ્રવૃત્તિઓ વચ્ચે સરકાર માટે સંતુલન જાળવવું મુશ્કેલ બની રહ્યું છે.
PoKમાં પણ અસંતોષ
પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીર એટલે કે PoKમાં પણ સમયાંતરે લોકો મોંઘવારી, વીજળી, ટેક્સ, રોજગાર અને સ્થાનિક અધિકારો જેવા મુદ્દાઓને લઈને રસ્તા પર ઉતર્યા છે.
સ્થાનિક આંદોલનો પાકિસ્તાન સરકાર માટે વધુ એક રાજકીય પડકાર બની રહ્યા છે. PoKનો મુદ્દો પાકિસ્તાન માટે ખાસ સંવેદનશીલ છે, કારણ કે તે ભારત સાથેના લાંબા સમયથી ચાલતા કાશ્મીર વિવાદ સાથે સીધો જોડાયેલો છે.
જો આ વિસ્તારમાં અસંતોષ સતત વધે તો ઈસ્લામાબાદ માટે રાજકીય અને સુરક્ષા બંને મોરચે મુશ્કેલી વધી શકે છે.
‘સિસ્ટમ કોલેપ્સ’ના નિવેદનથી ચર્ચા તેજ
આંતરિક સ્થિતિ અંગે પાકિસ્તાનના ગૃહમંત્રી મોહસિન નકવીના ‘સિસ્ટમ કોલેપ્સ’ સંબંધિત નિવેદનને લઈને પણ ચર્ચા થઈ રહી છે.
જો દેશના ગૃહમંત્રી પોતે વ્યવસ્થાની ગંભીર સ્થિતિ તરફ ઈશારો કરે, તો તે પાકિસ્તાનમાં રાજકીય અને વહીવટી તણાવની ગંભીરતા દર્શાવતું હોવાનું માનવામાં આવી શકે. જોકે, કોઈ એક નિવેદનના આધારે સમગ્ર રાજ્યવ્યવસ્થા ખરેખર ‘કોલેપ્સ’ થઈ ગઈ છે એવું નિષ્કર્ષ કાઢી શકાય નહીં.
આસિમ મુનીરની ભૂમિકા પર સવાલ
આ તમામ સંકટ વચ્ચે પાકિસ્તાનના આર્મી ચીફ ફિલ્ડ માર્શલ આસિમ મુનીરની ભૂમિકા સૌથી વધુ ચર્ચામાં છે.
પાકિસ્તાનના રાજકારણમાં સેનાની ભૂમિકા ઐતિહાસિક રીતે ખૂબ જ મજબૂત રહી છે. દેશના રાજકીય ઇતિહાસમાં અનેક વખત સેનાએ સીધી અથવા પરોક્ષ રીતે સત્તા અને રાજકારણ પર અસર કરી છે.
એટલે જ્યારે દેશમાં રાજકીય અસ્થિરતા, સુરક્ષા સંકટ અને આર્થિક મુશ્કેલીઓ વધે છે, ત્યારે સેનાની સત્તા વધવાની અટકળો પણ શરૂ થઈ જાય છે.
હાલ આસિમ મુનીર તખ્તાપલટાની તૈયારી કરી રહ્યા છે એવો કોઈ નિશ્ચિત પુરાવો સામે નથી. તેથી આને હાલ રાજકીય ચર્ચા અને અટકળ તરીકે જ જોવું યોગ્ય છે.
વિદેશ નીતિમાં પાકિસ્તાનની સક્રિયતા
રસપ્રદ વાત એ છે કે જ્યાં પાકિસ્તાન અંદરથી અનેક પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે, ત્યાં વિદેશ નીતિના મોરચે તે સક્રિય ભૂમિકા ભજવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
સાઉદી અરેબિયા અને તુર્કિયે સાથે સંરક્ષણ સહયોગ વધારવો, મધ્યપૂર્વના સંકટમાં પોતાને મધ્યસ્થ તરીકે રજૂ કરવું અને અમેરિકા તથા અન્ય દેશો સાથે સંબંધો મજબૂત કરવાના પ્રયાસો પાકિસ્તાનની વિદેશ નીતિને નવી દિશા આપવાના પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવે છે.
પાકિસ્તાન માટે આ સંબંધો આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક રીતે પણ મહત્વપૂર્ણ છે. ખાસ કરીને સાઉદી અરેબિયા સાથેના સંબંધો પાકિસ્તાનની અર્થવ્યવસ્થા માટે લાંબા સમયથી મહત્વ ધરાવે છે.
ચાર મોરચાની આગથી સરકાર પર દબાણ
એક તરફ બલૂચિસ્તાનમાં બળવાખોરી, બીજી તરફ ખૈબર-પખ્તૂનખ્વામાં સુરક્ષા સંકટ, ત્રીજી તરફ PoKમાં સ્થાનિક અસંતોષ અને ચોથી તરફ રાજકીય-આર્થિક અસ્થિરતા—આ તમામ પરિબળો પાકિસ્તાનની સરકાર માટે મોટો પડકાર છે.
સરકાર સામે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે શું તે સુરક્ષા, અર્થવ્યવસ્થા અને રાજકીય અસંતોષ—ત્રણેય મોરચાને એકસાથે સંભાળી શકશે?
જો આંતરિક અસંતોષ લાંબા સમય સુધી યથાવત રહે છે, તો પાકિસ્તાનમાં સેનાની ભૂમિકા વધુ મજબૂત થવાની સંભાવના અંગેની ચર્ચા સ્વાભાવિક રીતે વધી શકે છે.
હવે સૌથી મોટો સવાલ- મુનીર આગળ શું કરશે?
પાકિસ્તાનની વર્તમાન સ્થિતિમાં સૌથી મોટો સવાલ એ નથી કે દેશમાં પડકારો છે કે નહીં—પરંતુ એ છે કે આ પડકારોનો જવાબ રાજકીય સરકાર આપશે કે સેનાની ભૂમિકા વધુ મજબૂત બનશે?
આસિમ મુનીર પાસે પહેલેથી જ પાકિસ્તાનની સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં સૌથી શક્તિશાળી હોદ્દાઓમાંથી એક છે. જો દેશની આંતરિક અસ્થિરતા વધે છે, તો સેનાને વધુ સત્તા અને નિર્ણય લેવાની ભૂમિકા મળવાની શક્યતા અંગે ચર્ચા વધી શકે છે.
પરંતુ તખ્તાપલટો થશે કે નહીં તે અંગે હાલ કોઈ નિશ્ચિત નિષ્કર્ષ કાઢવો વહેલો છે.
પાકિસ્તાનની બહારની દુનિયામાં વધતી રાજદ્વારી સક્રિયતા અને અંદરથી વધતી અસ્થિરતા—આ વિરોધાભાસ જ હાલ પાકિસ્તાનની સૌથી મોટી કહાની છે. આગામી દિવસોમાં બલૂચિસ્તાન, ખૈબર-પખ્તૂનખ્વા અને PoKની સ્થિતિ તેમજ સરકાર-સેનાના સંબંધો નક્કી કરશે કે પાકિસ્તાન કઈ દિશામાં આગળ વધે છે.
તમામ લેટેસ્ટ ન્યૂઝના અપડેટ્સ સીધા તમારા મોબાઈલ પર મેળવવા માટે, નીચે આપેલા બટન પર ક્લિક કરીને અમારા વોટ્સએપ ગ્રુપમાં જોડાઓ.
Join WhatsApp Group
