PMO હવે ‘સેવા તીર્થ’માં: 78 વર્ષ બાદ સાઉથ બ્લોકથી નવું સરનામું

ભારતની રાજધાની નવી દિલ્હીમાં શાસન વ્યવસ્થામાં એક ઐતિહાસિક બદલાવ થયો છે. વડાપ્રધાન Narendra Modiએ શુક્રવારે નવા PMO કોમ્પ્લેક્સ ‘સેવા તીર્થ’ અને કર્તવ્ય ભવન-1 અને 2નું ઉદ્ઘાટન કર્યું. આ સાથે વડાપ્રધાન કાર્યાલયનું સરનામું સત્તાવાર રીતે સાઉથ બ્લોકમાંથી બદલાઈ ગયું છે. 1947થી PMO South Blockમાં કાર્યરત હતું, જે લગભગ 78 વર્ષ સુધી દેશની સત્તાનું કેન્દ્ર રહ્યું.

ગુલામીની માનસિકતા છોડવાનો સંદેશ

ઉદ્ઘાટન પ્રસંગે વડાપ્રધાન મોદીએ કહ્યું કે નોર્થ અને સાઉથ બ્લોક જેવી ઇમારતો બ્રિટિશ શાસનની માનસિકતાનું પ્રતીક હતી. હવે દેશ ગુલામીના ચિહ્નોમાંથી બહાર આવીને પોતાની ઓળખ બનાવી રહ્યો છે. તેમણે જણાવ્યું કે “શાસનનો અર્થ સત્તા નહીં, સેવા છે.” ‘સેવા તીર્થ’ કર્તવ્ય, કરુણા અને ‘ભારત સર્વોપરી’ના સિદ્ધાંતનું પ્રતીક છે.

સેવા તીર્થ કોમ્પ્લેક્સની દીવાલ પર ‘નાગરિક દેવો ભવ’ લખાયેલું છે, જે શાસનના કેન્દ્રમાં નાગરિકને સ્થાન આપવાની વિચારસરણી દર્શાવે છે. PMએ નવી ઓફિસમાં ભગવાન ગણેશની પ્રતિમાને માળા અર્પણ કરી અને અનેક મહત્વપૂર્ણ ફાઇલો પર હસ્તાક્ષર કર્યા.

મહત્વપૂર્ણ યોજનાઓને મંજૂરી

નવા PMOમાં વડાપ્રધાને મહિલાઓ, યુવાનો અને નબળા વર્ગો સંબંધિત અનેક નિર્ણયો મંજૂર કર્યા.

• PM રાહત યોજના હેઠળ અકસ્માત પીડિતોને ₹1.5 લાખ સુધીની કેશલેસ સારવાર.
• ‘લખપતિ દીદી’ યોજનાનો લક્ષ્યાંક 3 કરોડથી વધારી 6 કરોડ.
• કૃષિ અવસંરચના કોષ 1 લાખ કરોડથી વધારી 2 લાખ કરોડ.
• સ્ટાર્ટઅપ ઇન્ડિયા ફંડ ઓફ ફંડ્સ 2.0 માટે ₹10,000 કરોડની મંજૂરી.

સેવા તીર્થ કોમ્પ્લેક્સ: 3 ઇમારતો

સેવા તીર્થ કોમ્પ્લેક્સ નવી દિલ્હીના દારા શિકોહ રોડ પર સ્થિત છે. લગભગ 2.26 લાખ ચોરસ ફૂટ વિસ્તારમાં ₹1189 કરોડના ખર્ચે એલ એન્ડ ટી દ્વારા તેનું નિર્માણ થયું છે.

• સેવા તીર્થ-1: વડાપ્રધાન કાર્યાલય (PMO)
• સેવા તીર્થ-2: કેબિનેટ સચિવાલય
• સેવા તીર્થ-3: નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સિલ સચિવાલય અને NSAની ઓફિસ

NSCS અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજિત ડોભાલની ઓફિસ પણ હવે અહીં શિફ્ટ થઈ ગઈ છે.

કર્તવ્ય ભવન-1 અને 2માં મુખ્ય મંત્રાલયો

કર્તવ્ય ભવન-1 અને 2માં નાણાં, સંરક્ષણ, સ્વાસ્થ્ય, શિક્ષણ, કૃષિ સહિતના અનેક મુખ્ય મંત્રાલયો સ્થાનાંતરિત થયા છે. અગાઉ આ મંત્રાલયો અલગ-અલગ ઇમારતોમાં કાર્યરત હતા, જેના કારણે દર વર્ષે લગભગ ₹1,500 કરોડ ભાડામાં ખર્ચાતાં હતા. સરકારનું કહેવું છે કે હવે ખર્ચ ઘટશે અને કામકાજમાં ઝડપ આવશે.

સેન્ટ્રલ વિસ્ટા પ્રોજેક્ટનો ભાગ

સેવા તીર્થ અને કર્તવ્ય ભવન-1, 2નું નિર્માણ Central Vista પ્રોજેક્ટ હેઠળ કરવામાં આવ્યું છે. આ જ પ્રોજેક્ટ હેઠળ નવું સંસદ ભવન અને Kartavya Pathનું નિર્માણ થયું છે.

આ ઇમારતો 4-સ્ટાર GRIHA ધોરણો મુજબ પર્યાવરણમૈત્રી ડિઝાઇન સાથે બનાવવામાં આવી છે. રિન્યૂએબલ એનર્જી, વોટર કન્ઝર્વેશન, વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ અને સ્માર્ટ સિક્યુરિટી સિસ્ટમ જેવી આધુનિક સુવિધાઓ અહીં ઉપલબ્ધ છે.

નોર્થ-સાઉથ બ્લોક બનશે નેશનલ મ્યુઝિયમ

સરકારની યોજના મુજબ North Block અને South Blockને ‘યુગે-યુગેન ભારત નેશનલ મ્યુઝિયમ’માં ફેરવવામાં આવશે. અંદાજે 25થી 30 હજાર કલાકૃતિઓ સાથે તેને વિશ્વ સ્તરીય મ્યુઝિયમ તરીકે વિકસાવવામાં આવશે.

2047નો સંકલ્પ

વડાપ્રધાને કહ્યું કે “વિકસિત ભારત 2047 માત્ર લક્ષ્ય નહીં, પરંતુ દેશનું વચન છે.” સેવા તીર્થ સત્તાનું નહીં, પરંતુ સેવાનું પ્રતીક બનશે. અહીં લેવાતા દરેક નિર્ણય 140 કરોડ નાગરિકોના જીવનને સુધારવા માટે હશે.

આ રીતે દેશની વહીવટી વ્યવસ્થા હવે એક નવા તબક્કામાં પ્રવેશી છે, જ્યાં શાસનનું કેન્દ્ર ‘નાગરિક’ છે અને માર્ગદર્શક સિદ્ધાંત ‘સેવા પરમો ધર્મ’ છે.