ઈરાન યુદ્ધમાં તેલ કંપનીઓએ અબજો ડોલર કમાયા: 6 મોટી કંપનીઓનો રેકોર્ડ નફો, દુનિયા મોંઘવારીથી ઝઝૂમી

ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વધેલા તણાવ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને લઈને સર્જાયેલી અનિશ્ચિતતાની સૌથી મોટી અસર વૈશ્વિક તેલ બજાર પર જોવા મળી રહી છે. તેલના પુરવઠામાં વિક્ષેપની આશંકાએ ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં જોરદાર ઉછાળો આવ્યો હતો. તેના કારણે દુનિયાભરમાં પેટ્રોલ-ડીઝલ, વીજળી, પરિવહન અને રોજિંદા ઉપયોગની ચીજવસ્તુઓ મોંઘી બની ગઈ. બીજી તરફ, આ જ પરિસ્થિતિ વિશ્વની અગ્રણી તેલ કંપનીઓ માટે કમાણીનો મોટો અવસર સાબિત થઈ છે.

બીજા ક્વાર્ટરના નાણાકીય પરિણામોમાં વિશ્વની છ મોટી તેલ કંપનીઓએ છેલ્લા ઘણા વર્ષોમાં સૌથી વધુ નફો નોંધાવ્યો છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, જ્યારે પણ યુદ્ધ કે ભૂરાજકીય તણાવને કારણે તેલના પુરવઠા પર ખતરો ઊભો થાય છે, ત્યારે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ઝડપથી વધી જાય છે અને તેનો સીધો લાભ તેલ ઉત્પાદક તથા વેચાણ કરતી કંપનીઓને મળે છે. આ વખતે પણ એ જ સ્થિતિ સર્જાઈ છે.

યુદ્ધથી સામાન્ય લોકો પર મોંઘવારીનો માર

ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં વધારાની અસર માત્ર ઇંધણ પૂરતી મર્યાદિત રહી નથી. પરિવહન ખર્ચ વધતા ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓથી લઈને ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનો સુધી લગભગ દરેક ક્ષેત્રમાં ભાવવધારો નોંધાયો છે. અનેક દેશોમાં મોંઘવારી ફરી ચિંતાનો વિષય બની છે અને સામાન્ય લોકોના ઘરખર્ચ પર તેની સીધી અસર પડી રહી છે.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને લઈને રાહતના સંકેત

આ દરમિયાન ઈરાન, ઓમાન અને અમેરિકા વચ્ચે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં જહાજોની અવરજવર સામાન્ય બનાવવા માટે ચર્ચાઓ આગળ વધી રહી છે. પ્રસ્તાવિત વ્યવસ્થા મુજબ, ફારસની ખાડીમાં પ્રવેશતા જહાજોનું ઈરાન દ્વારા નિરીક્ષણ થઈ શકે છે, જ્યારે બહાર નીકળતા જહાજો માટે ઓમાનની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ રહેશે. આ વ્યવસ્થાનો હેતુ દરિયાઈ માર્ગને વધુ સુરક્ષિત બનાવવાનો અને વૈશ્વિક વેપારને સરળ બનાવવાનો છે.

સમજૂતીની આશાથી તેલના ભાવમાં ઘટાડો

વાટાઘાટોમાં પ્રગતિના સંકેતો મળતા વૈશ્વિક બજારમાં થોડો વિશ્વાસ પરત ફર્યો છે. અમેરિકી WTI ક્રૂડનો ભાવ લગભગ 5 ટકા ઘટીને 76.32 ડોલર પ્રતિ બેરલની આસપાસ આવ્યો છે, જ્યારે બ્રેન્ટ ક્રૂડ પણ 80 ડોલર પ્રતિ બેરલથી નીચે સરકી ગયું છે. બજાર નિષ્ણાતો માને છે કે જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સંપૂર્ણપણે ખુલ્લો રહેશે તો વૈશ્વિક તેલ પુરવઠો સ્થિર થઈ શકે છે અને ભાવમાં વધુ રાહત મળવાની શક્યતા રહેશે.

હજુ પણ યથાવત છે જોખમ

જોકે સમજૂતીની આશા વચ્ચે બજારમાં રાહત જોવા મળી રહી છે, નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે માત્ર દરિયાઈ માર્ગ ખુલ્લો થવાથી સમસ્યાનો સંપૂર્ણ ઉકેલ નહીં આવે. વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે ઈરાને વેપારી જહાજોની સુરક્ષાની સ્પષ્ટ ખાતરી આપવી પડશે. જો વીમા કંપનીઓને જોખમ યથાવત લાગશે તો શિપિંગ ખર્ચ ઊંચો રહેશે અને તેલ પુરવઠા પર ફરી અસર પડી શકે છે.

અન્ય મહત્વપૂર્ણ અપડેટ્સ

આ વચ્ચે યમન નજીક રેડ સીમાં ભારતીય વેપારી જહાજ પર હુમલો થયો હતો, જોકે તેમાં સવાર તમામ 13 ભારતીયોને સુરક્ષિત બચાવી લેવામાં આવ્યા છે. ઉપરાંત ઈરાનના વિદેશ મંત્રી સામે મહાભિયોગની ચર્ચા, હોર્મુઝ કરાર અંગે રાજકીય ખેંચતાણ અને અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલી વાટાઘાટો પણ વૈશ્વિક બજારોની નજરમાં છે.
વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ યથાવત રહેશે ત્યાં સુધી વૈશ્વિક તેલ બજારમાં અસ્થિરતા ચાલુ રહી શકે છે. તેલ કંપનીઓને ઊંચા ભાવનો લાભ મળતો રહેશે, જ્યારે સામાન્ય ગ્રાહકોને મોંઘવારીનો બોજ સહન કરવો પડશે.