ઈરાનમાં પ્રદર્શનકારીઓનો આરોપ: ટ્રમ્પે સમર્થન પાછું ખેંચી દીધું, હવે 5000થી વધુ લોકોના મોત

ઈરાનમાં 28 ડિસેમ્બર, 2025થી શરૂ થયેલા સરકાર વિરુદ્ધના વિરોધ પ્રદર્શનો અત્યાર સુધીના સૌથી મોટા અને હિંસક પરિસ્થિતિવાળા દેખાય છે. આ દરમિયાન હજારો લોકોના મોત થયા છે, જેમાં અંદાજે 500 સુરક્ષાકર્મીઓનો સમાવેશ થાય છે. પ્રદર્શનકારીઓનો ગુસ્સો અને આશા વચ્ચેની ગાઢ ભીડ આ હિંસક ઘટનાઓમાં સ્પષ્ટ દેખાઈ છે.

ટ્રમ્પની વચનબદ્ધતાઓ અને ઈરાનીઓની અપેક્ષાઓ

પ્રદર્શન દરમિયાન અનેક ઈરાનીઓએ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પાસેથી મદદની આશા રાખી હતી. ટ્રમ્પની પહેલાની ટિપ્પણીઓ, જેમણે કહ્યું કે હવે વધુ હત્યાઓ નહીં થશે, લોકોને હિંમત આપી. પરંતુ, ટ્રમ્પના વલણમાં ફેરફાર અને અમલમાં આવતી સક્રિય સહાયનો અભાવ ઇરાનીઓમાં નિરાશા અને છેતરપિંડીનો અનુભવ કરાવ્યો. લોકોએ કહ્યું કે તેઓ “બલિનો બકરો” બન્યા, અને તેમના આત્મવિશ્વાસ અને જીવનું જોખમ લીધું છતાં છેલ્લે તેમને ગેરમુખી કરવામાં આવ્યું.

રૂબિના અમિનિયનનો નિર્દય હત્યાકાંડ

હિંસક પ્રદર્શનોમાં એક તાજી ઘટના 23 વર્ષીય કોલેજની વિદ્યાર્થીની રૂબિના અમિનિયનની હત્યા છે. 8 જાન્યુઆરીએ ઈરાની સુરક્ષા દળોએ રૂબિનાને માથાના પાછળ ભાગે ગોળી મારી દીધી. તેનું મૃતદેહ પરિવારને લાશોના ઢગલામાંથી મળ્યું. પરિવારે પોલીસના દબાણથી મૃતદેહને રસ્તા કિનારે ખાડામાં દફનાવવો પડ્યો.

રૂબિના ફેશનના અભ્યાસમાં હતી અને કોઈ રાજકીય પ્રવૃત્તિમાં સામેલ નહોતી. પરિવારના જણાવ્યા અનુસાર, તેઓનાં ઘરને ઘેરી લીધા ગયા હતા, અને તેમના માટે શાંત અને સુરક્ષિત રીતે અંતિમ વિદાય આપવું અશક્ય બન્યું.

હિંસક પ્રદર્શન અને મૃત્યુઆંક

ઈરાનમાં પ્રદર્શન ઉત્તર-પશ્ચિમ કુર્દ વિસ્તારોમાં સૌથી વધુ હિંસક રહ્યા. અધિકારીઓની માહિતી મુજબ, અત્યાર સુધી 5,000 લોકોના મૃત્યુના આશંકિત આંકડા છે, જેમાં સુરક્ષાકર્મીઓનો સમાવેશ છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રના માનવાધિકાર સંગઠનો અનુસાર, ઓછામાં ઓછા 3,428 પ્રદર્શનકારીઓને મારવામાં આવ્યા અને 18,000થી વધુને ધરપકડ કરવામાં આવી છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિસાદ અને ટ્રમ્પની વાણી

ટ્રમ્પે કહ્યું હતું કે ઈરાન પ્રદર્શનકારીઓને ફાંસી આપશે તો તેની ગંભીર પરિણામ થશે. 15 જાન્યુઆરીએ વ્હાઇટ હાઉસે પુષ્ટિ કરી કે ટ્રમ્પના દબાણ હેઠળ ઈરાને 800 લોકોની ફાંસીની યોજના રોકી દીધી છે. ખામેનેઈએ અમેરિકાને આરોપી ઠેરવીને કહ્યું કે ટ્રમ્પના હાથ લોહીથી રંગાયેલા છે, જ્યારે ટ્રમ્પે ઈરાનને “ગણતરીના દિવસોની મહેમાન” ગણાવ્યા.

ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે 18 ઈરાનીઓ અને સંસ્થાઓ વિરુદ્ધ નવા પ્રતિબંધો લાગુ કર્યા છે, જેમાં ઈરાનની સર્વોચ્ચ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પરિષદના સચિવ અલી લારીજાનીનો સમાવેશ થાય છે. આ પ્રતિબંધો ઈરાનની આર્થિક સંકટને વધુ ઉલટાવે તેવી શક્યતા ધરાવે છે.

પ્રદર્શનના મુખ્ય કારણો

પ્રદર્શન પાછળ અનેક આર્થિક અને સામાજિક કારણો છે:

• મોંઘવારી અને આર્થિક સંકટ: ઇતિહાસમાં સૌથી ઓછી ચલણ રિયાલની કિંમત, 1 ડોલર ≈ 1,457,000 રિયાલ. ચા, બ્રેડ જેવી રોજિંદી વસ્તુઓની કિંમતોમાં 50-70% વધારો.
• વેપારીઓની હડતાળ: 28 ડિસેમ્બરથી તેહરાનના મોટા બજારોમાં દુકાનો બંધ.
• સરકાર વિરુદ્ધ ગુસ્સો: લોકો સુપ્રીમ લીડર ખામેનેઈ અને ઇસ્લામિક રિપબ્લિકની સંપૂર્ણ વ્યવસ્થાના વિરોધમાં.
• કડક સુરક્ષા કાર્યવાહી: લાઇવ ફાયરિંગ, ગોળીઓ ચલાવવામાં આવતી, ઇન્ટરનેટ અને ફોન કટ, જેના કારણે હિંસા વધે.
• આંતરરાષ્ટ્રીય તણાવ: ઈરાન, અમેરિકા અને ઇઝરાયેલને હિંસા ભડકાવવાનો આરોપ.

ઈરાન સરકારનો જવાબ

ઈરાનના ઉપ રાજદૂત ગુલામ હુસૈન દરજીએ સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં જણાવ્યું કે ઈરાન કોઈ સંઘર્ષ વધારવા ઈચ્છતું નથી, પરંતુ કોઈ હુમલો થાય તો કાયદેસર જવાબ આપવામાં આવશે. ઈરાનનો દાવો છે કે અમેરિકાએ માનવાધિકારના બહાને હસ્તક્ષેપ અને શાસન બદલવાની તૈયારી કરી છે.

ઈરાનમાં છેલ્લા મહિને ચાલી રહેલા પ્રદર્શનોએ દેશને ગાઢ હિંસા, રાજકીય અસ્થિરતા અને આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણની ગહન સ્થિતિમાં મૂકી દીધા છે. મુસ્લિમ રિપબ્લિકની સત્તાવાર કામગીરી અને પ્રદર્શનકારીઓ વચ્ચેની તણાવગ્રસ્ત પરિસ્થિતિએ દેશને ગંભીર સંકટમાં મુક્યા છે, જેમાં યુવા, વિદ્યાર્થીઓ અને સામાન્ય નાગરિકોનો સૌથી વધુ ભોગ ભરવો પડ્યો છે. ટ્રમ્પ અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિક્રિયાઓ આ સંકટમાં મહત્વપૂર્ણ ઘટક બની રહે છે.