બજેટમાં શું સસ્તું થયું અને શું મોંઘું? ડ્યૂટી–ટેક્સ બદલાવની સંપૂર્ણ સમજ

સરકારે નવા બજેટમાં કેટલાક મહત્વના ફેરફારો કર્યા છે, જે સીધા-સિધા નાગરિકો, ઉદ્યોગ અને એક્સપોર્ટ સેક્ટર પર અસર કરશે. પણ એક વાત સમજવી જરૂરી છે: બજેટમાં ડ્યૂટીમાં ફેરફારનો પ્રભાવ તરત જ દુકાન સુધી પહોંચતો નથી. ચાલો, વિગતવાર જોઈએ કે શું સસ્તું થશે અને શું પ્રોત્સાહન મળશે.

1. કેન્સરની દવાઓ સસ્તી થશે
સરકારે કેન્સરની સારવારમાં વપરાતી 17 જીવનરક્ષક દવાઓ પરની બેઝિક કસ્ટમ ડ્યૂટી હટાવી દીધી છે. સાથે જ, 7 દુર્લભ બીમારીઓની સારવાર માટે国外થી મગાવવામાં આવતી દવાઓ અને સ્પેશિયલ ફૂડ પર પણ હવે ટેક્સ લાગશે નહીં. આ પગલું એવા પરિવારો માટે મોટી રાહત લાવશે, જે મોંઘી વિદેશી દવાઓ પર નિર્ભર છે.

2. માઇક્રોવેવ ઓવનના પાર્ટ્સ પર રાહત
ઇલેક્ટ્રોનિક્સ મેન્યુફેક્ચરિંગને પ્રોત્સાહન આપવા માટે માઇક્રોવેવ ઓવન બનાવવા માટે વપરાતા ખાસ પાર્ટ્સ પર કસ્ટમ ડ્યૂટી ઘટાડવામાં આવી છે. આવનારા દિવસોમાં આથી માઇક્રોવેવ ઓવનની કિંમતો ઘટાડા શક્ય છે. સરકારનું લક્ષ્ય છે કે ભારત કન્ઝ્યુમર ઇલેક્ટ્રોનિક્સનું હબ બની.

3. ઇલેક્ટ્રિક વાહનો અને સોલર પેનલ સસ્તા થશે
લિથિયમ-આયન બેટરી બનાવવા માટે વપરાતા મશીન અને બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ માટેના સામાન પર ડ્યૂટી હટાવવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, સોલર ગ્લાસ માટે વપરાતા ‘સોડિયમ એન્ટિમોનેટ’ પર પણ ડ્યૂટી દૂર કરી દીધી છે, જેનાથી સોલર પેનલ બનાવવાનું ખર્ચું ઘટશે.

4. દરિયાઈ ઉત્પાદન, લેધર અને ટેક્સટાઈલના એક્સપોર્ટને પ્રોત્સાહન

• સી-ફૂડ એક્સપોર્ટ માટે ડ્યૂટી ફ્રી ઇનપુટની લિમિટ 1% થી 3% કરી દીધી છે.
• લેધર, સિન્થેટિક જૂતાં અને શૂ અપરના એક્સપોર્ટ પર ટેક્સ છૂટ મળશે.
• એક્સપોર્ટનો સામાન તૈયાર કરવાની સમય મર્યાદા 6 મહિના થી વધારીને 1 વર્ષ કરી દીધી છે.

5. ભારતમાં એરક્રાફ્ટના સ્પેરપાર્ટ્સ બનાવવામાં મદદ
એરક્રાફ્ટના કમ્પોનન્ટ્સ અને મેન્ટેનન્સ માટે国外થી મગાવવામાં આવતો કાચો માલ હવે ડ્યૂટી ફ્રી છે. આથી ભારતમાં હવાઈ જહાજ બનાવવાનો અને રિપેરિંગનો ખર્ચ ઘટાડશે.

6. ઈ-કોમર્સ અને નાના વેપારીઓ માટે રાહત
કુરિયર દ્વારા એક્સપોર્ટ કરવામાં આવતા સામાન પર 10 લાખ રૂપિયાની મર્યાદા હટાવી દીધી છે. હવે નાના સ્ટાર્ટઅપ્સ અને કારીગર કોઈ મર્યાદા વગર પોતાની પ્રોડક્ટ્સ વૈશ્વિક બજારમાં મોકલી શકશે. સાથે જ રિજેક્ટ થયેલા સામાનની પ્રોસેસિંગ સરળ કરવામાં આવી છે.

7. પર્સનલ યુઝ માટે વિદેશી સામાન સસ્તું
વિદેશથી વ્યક્તિગત વપરાશ માટે લાવવામાં આવતાં સામાન પર ટેક્સ 20% થી ઘટાડીને 10% કરી દેવામાં આવ્યો છે. વિદેશ પ્રવાસ પર પાછા આવતા મુસાફરો માટે બેગેજ ક્લિયરન્સ સરળ બનાવાશે અને ફ્રી એલાઉન્સ વધારવામાં આવશે.

8. GST સંબંધી મહત્વપૂર્ણ બાબતો

• 22 સપ્ટેમ્બર 2025 થી GSTના ચાર સ્લેબને બે સ્લેબમાં ઘટાડીને ફક્ત 5% અને 18% કરવાયા છે.
• હવે ઘી, પનીર, કાર, AC સહિત અનેક વસ્તુઓ ખરીદવામાં સસ્તાઈ અનુભવાશે.
• GST કાઉન્સિલ, નાણામંત્રી નહીં, મોટાભાગની વસ્તુઓના ભાવ નક્કી કરે છે.

એક વર્ષમાં શું સસ્તું અને શું મોંઘુ

ઉત્પાદન	1 જાન્યુઆરી 2025 ભાવ	31 ડિસેમ્બર 2025 ભાવ	ફેરફાર (₹ / %)

પેટ્રોલ

₹95

₹95

0

ડીઝલ

₹88

₹88

0

ઘરેલું ગેસ

₹803

₹853

₹50 (6%)

કોમર્શિયલ ગેસ

₹1804

₹1691

₹113 (-6%)

સોનુ (10 ગ્રામ)

₹76,000

₹1,30,000

₹54,000 (71%)

ચાંદી (1 કિગ્રો)

₹86,000

₹2,30,000

₹1,44,000 (167%)

તામ્ર (1 કિગ્રો)

₹156

₹115

₹41 (-26%)

એલ્યુમિનિયમ (1 કિગ્રો)

₹43

₹43

0

ઈટ (1 કિગ્રો)

₹33

₹26

₹7 (-21%)

સિમેન્ટ (1 કિગ્રો)

₹37

₹52

₹15 (41%)

લોખંડ (1 કિગ્રો)

₹42

₹29

₹13 (-31%)

દૂધ (1 લિટર)

₹59

₹59

0

મીઠું (1 કિગ્રો)

₹44

₹46

₹2 (5%)

લોટ (1 કિગ્રો)

₹37

₹37

0

સોયા તેલ (1 લિટર)

₹143

₹146

₹3 (2%)

બજેટ વિશે બે મહત્વપૂર્ણ બાબતો
પ્રશ્ન 1: શું ડ્યૂટી ઘટાડાના પગલાનો તરત જ ભાવ પર અસર થશે?
જવાબ: ના. બજેટના ફેરફારનો પ્રભાવ “નવા સ્ટોક” પર પડે છે. દુકાનમાં પડેલી જૂની વસ્તુઓ જૂની કિંમતે જ મળશે. ક્યારેક કંપનીઓ પોતાના નફા માટે ભાવ ઘટાડતી નથી.

પ્રશ્ન 2: GST સ્લેબમાં ફેરફાર નાણામંત્રીએ બજેટથી કરી શકે?
જવાબ: ના. GST સ્લેબમાં ફેરફાર માટે અલગ GST કાઉન્સિલની બેઠક જરૂરી છે. બજેટ ફક્ત ઇમ્પોર્ટ ડ્યૂટી વધારી કે ઘટાડી શકે છે.