BISની નવી ગાઈડલાઈન: કુદરતી હીરા અને લેબગ્રોન વચ્ચે પારદર્શિતા માટે નિયમો કડક

લેબગ્રોન અને નેચરલ ડાયમંડ વચ્ચે વધતા વિવાદને લઈને BIS (બ્યુરો ઓફ ઈન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ)એ નવી ગાઈડલાઈન જાહેર કરી છે. આ ગાઈડલાઇન મુજબ, કુદરતમાંથી મળેલા હીરાને જ ‘ડાયમંડ’ ગણવામાં આવશે. લેબગ્રોન હીરા વેચતી વખતે હવે ‘લેબોરેટરી ગ્રોન ડાયમંડ’ અથવા ‘લેબોરેટરી ક્રિએટેડ ડાયમંડ’ લખવી ફરજિયાત રહેશે, જેથી ગ્રાહકો વચ્ચે ગેરસમજ ન રહે.

દેશના દાગીના અને હીરા વેપારમાં પારદર્શિતા લાવવા આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. હવે ‘ડાયમંડ’ શબ્દનો ઉપયોગ માત્ર કુદરતી હીરા માટે જ માન્ય રહેશે. દાગીના કે જાહેરાતમાં આ શબ્દ ગેરકાયદેસર રીતે વપરાય તો તે નિયમોનો ઉલ્લંઘન ગણાશે.

નેચરલ અને લેબગ્રોન ડાયમંડ કેવી રીતે બને છે?

નેચરલ ડાયમંડ: પૃથ્વીના પેટાળમાં 150–200 કિમી ઊંડાઈએ કરોડો વર્ષોમાં કુદરતી પ્રક્રિયા દ્વારા બનાવાય છે. ઊંચા દબાણ અને 1200–1500°C તાપમાનમાં કાર્બન ધીમે ધીમે હીરા બનીને જ્વાળામુખી વિસ્ફોટ દ્વારા સપાટી પર આવે છે. ખાણ ખોદીને આ હીરા કાઢવામાં આવે છે.

લેબગ્રોન ડાયમંડ: લેબમાં HPHT (High Pressure High Temperature) અને CVD (Chemical Vapor Deposition) પદ્ધતિથી બનાવવામાં આવે છે. HPHTમાં ભારે દબાણ અને ઊંચા તાપમાન હેઠળ કાર્બનને ક્રિસ્ટલમાં ફેરવવામાં આવે છે. CVD પદ્ધતિમાં કાર્બન લેયર લેબ ચેમ્બરમાં જમાવવામાં આવે છે. લેબગ્રોન હીરા કુદરતી હીરા જેટલા જ મજબૂત અને ચમકદાર હોય છે.

ગ્રાહકો માટે સુરક્ષા અને પારદર્શિતા

લેબગ્રોન હીરાની લોકપ્રિયતા વધતા, ઘણીવાર ગ્રાહકો કુદરતી હીરા અને લેબમાં બનાવેલા હીરામાં ફરક ન સમજતાં ખરીદી કરે છે. હવે સ્પષ્ટ લેબલિંગના નિયમથી ખાસ કરીને ઇ-કોમર્સ અને ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ પર ગ્રાહકો માટે સુરક્ષાકવચ મળશે.

ટૂંકા શબ્દપ્રયોગ પર પ્રતિબંધ

હવે ‘LGD’, ‘લેબ ડાયમંડ’ કે ‘લેબગ્રોન’ જેવા ટૂંકા શબ્દોનો ઉપયોગ ન થઈ શકે. લેબગ્રોન હીરા માટે સંપૂર્ણ નામ ‘લેબોરેટરી ગ્રોન ડાયમંડ’ અથવા ‘લેબોરેટરી ક્રિએટેડ ડાયમંડ’ ફરજિયાત રહેશે. ‘નેચરલ ડાયમંડ’, ‘પ્યોર ડાયમંડ’, ‘ઈકો ફ્રેન્ડલી ડાયમંડ’ અથવા ‘કલ્ચર્ડ ડાયમંડ’ જેવા શબ્દોનો ઉપયોગ નહીં થાય.

ઉદ્યોગ માટે લાંબા ગાળાના લાભ

જગદીશ ખૂંટ, પ્રમુખ, ડાયમંડ એસોસિએશન કહે છે, “આ નિયમોથી કુદરતી હીરાની ઓળખ મજબૂત થશે અને બજારમાં વિશ્વાસ વધશે. લેબગ્રોન પોતાનું અલગ સ્થાન બનાવશે. વેચાણ, સર્ટિફિકેટ અને માર્કેટિંગમાં સ્પષ્ટતા રહેશે, જે લાંબા ગાળે ભારતીય હીરા ઉદ્યોગની વિશ્વસનીયતા વધારશે.”

નવા નિયમો સાથે, હવે ભારતીય હીરા ઉદ્યોગમાં ગ્રાહકો અને વેપારીઓ બંને માટે વધુ પારદર્શિતા અને સુરક્ષા સુનિશ્ચિત થશે.