કાશ્મીર પર અમેરિકાનું વલણ બદલાયું? સર્જિયો ગોરના નિવેદનથી પાકિસ્તાનમાં ખળભળાટ, જાણો ટ્રમ્પનો પ્લાન અને ભારતને ફાયદો

19 ઑગસ્ટ 2026ના રોજ ભારતમાં અમેરિકી રાજદૂત સર્જિયો ગોરે જમ્મુ-કાશ્મીરની મુલાકાત લીધી અને મુખ્યમંત્રી ઓમર અબ્દુલ્લા સાથે મુલાકાત કરી. આ દરમિયાન તેમણે કહ્યું કે, “જમ્મુ-કાશ્મીર ભારતનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. હું અહીં પહેલીવાર આવ્યો છું. આ ખૂબ જ સુંદર જગ્યા છે.”

અમેરિકી રાજદૂતના આ નિવેદન બાદ પાકિસ્તાનમાં ખળભળાટ મચી ગયો. પાકિસ્તાને ગોરના નિવેદનને “બેજવાબદાર” ગણાવીને કહ્યું કે તે જમ્મુ-કાશ્મીર અંગે અમેરિકાના જૂના વલણથી વિપરીત છે.

આ પછી સૌથી મોટો સવાલ એ ઊભો થયો છે કે શું અમેરિકા હવે જમ્મુ-કાશ્મીર મુદ્દે ભારતના પક્ષમાં આવી રહ્યું છે? શું સર્જિયો ગોરનું નિવેદન ટ્રમ્પની કોઈ મોટી વ્યૂહરચનાનો ભાગ છે? અને જો અમેરિકાના વલણમાં ખરેખર ફેરફાર થઈ રહ્યો હોય તો ભારતને તેનો શું ફાયદો થશે?

સવાલ-1: જમ્મુ-કાશ્મીર મુદ્દે અમેરિકાનું વલણ શું રહ્યું છે?

જમ્મુ-કાશ્મીરને લઈને ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે 1947થી વિવાદ ચાલી રહ્યો છે. આ સમગ્ર સમયગાળા દરમિયાન અમેરિકાનું વલણ પણ બદલાતું રહ્યું છે. તેને મુખ્યત્વે ત્રણ તબક્કામાં સમજી શકાય.

1947થી 1965: અમેરિકાનું વલણ પાકિસ્તાનની નજીક

1947માં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે કાશ્મીર મુદ્દે યુદ્ધ શરૂ થયું ત્યારે અમેરિકાએ બંને દેશોને વાતચીત દ્વારા ઉકેલ લાવવા અપીલ કરી હતી.

જ્યારે આ મુદ્દો સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુધી પહોંચ્યો ત્યારે અમેરિકા અને બ્રિટને કાશ્મીરને વિવાદિત વિસ્તાર તરીકે જોવાના પાકિસ્તાનના વલણને સમર્થન આપ્યું હતું. પાકિસ્તાન સતત જનમત સંગ્રહની માગ કરતું રહ્યું અને તે સમયે તેને અમેરિકાનું સમર્થન મળતું હતું.

1962ના ભારત-ચીન યુદ્ધ દરમિયાન અમેરિકાએ ભારતને સૈન્ય મદદ આપી હતી. જોકે સાથે જ અમેરિકા ભારત પર પાકિસ્તાન સાથે કાશ્મીર મુદ્દે વાતચીત કરવા દબાણ કરતું રહ્યું. બંને દેશો વચ્ચે છ તબક્કાની વાતચીત થઈ, પરંતુ કોઈ ઉકેલ આવ્યો નહીં.

આ પાછળનું મુખ્ય કારણ તે સમયનું શીત યુદ્ધ હતું. પાકિસ્તાન પોતાની ભૌગોલિક સ્થિતિને કારણે અમેરિકા માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ હતું. અમેરિકા પાકિસ્તાન મારફતે અફઘાનિસ્તાન, ચીન અને ઈરાનના અખાતના વિસ્તાર પર નજર રાખી શકતું હતું.

1965થી 1972: અમેરિકાનો હસ્તક્ષેપ ઘટ્યો

1965 પછી વિયેતનામ યુદ્ધમાં અમેરિકાની સીધી સંડોવણી વધી ગઈ. પરિણામે દક્ષિણ એશિયામાં અમેરિકાની ભૂમિકા પ્રમાણમાં ઘટી.

1971ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ બાદ 1972માં શિમલા કરાર થયો. આ કરારમાં બંને દેશોએ પોતાના વિવાદોને દ્વિપક્ષીય રીતે ઉકેલવા અને લાઇન ઓફ કંટ્રોલનું સન્માન કરવા સંમતિ આપી.

ત્યારબાદ અમેરિકાએ કાશ્મીર મુદ્દે જનમત સંગ્રહની માગનું સમર્થન કરવાનું બંધ કર્યું અને તેને મુખ્યત્વે ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચેનો દ્વિપક્ષીય મુદ્દો ગણાવ્યો.

1999ના કારગિલ યુદ્ધ દરમિયાન અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ બિલ ક્લિન્ટને પાકિસ્તાનને યુદ્ધ માટે જવાબદાર ઠેરવ્યું હતું. 2000માં ક્લિન્ટન ભારતની પાંચ દિવસની મુલાકાતે આવ્યા હતા, જ્યારે પાકિસ્તાનમાં તેમનો રોકાણ સમય માત્ર થોડા કલાકોનો હતો.

ક્લિન્ટને સ્પષ્ટ કહ્યું હતું કે કાશ્મીર મુદ્દે મધ્યસ્થી કરવાનો તેમનો હેતુ નથી અને ભારત તથા પાકિસ્તાને પોતે જ આ મુદ્દાનો ઉકેલ લાવવો જોઈએ.

આ સમયગાળા પછી ભારત-અમેરિકા સંબંધો સતત મજબૂત બન્યા અને કાશ્મીર મુદ્દે અમેરિકાનું મુખ્ય વલણ રહ્યું કે બંને દેશોએ વાતચીત દ્વારા તેનો ઉકેલ લાવવો જોઈએ.

2019: ટ્રમ્પે મધ્યસ્થીની ઓફર કરી

જુલાઈ 2019માં તત્કાલીન પાકિસ્તાની વડાપ્રધાન ઇમરાન ખાન સાથેની મુલાકાત દરમિયાન ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કહ્યું હતું કે જો ભારત અને પાકિસ્તાન ઈચ્છે તો તેઓ કાશ્મીર મુદ્દે મધ્યસ્થી કરવા તૈયાર છે.

ભારતે તરત જ આ ઓફર નકારી કાઢી હતી અને સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે કાશ્મીર ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેનો દ્વિપક્ષીય મુદ્દો છે.

તે જ વર્ષે ભારતે જમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી કલમ 370ની જોગવાઈઓ હટાવી હતી. ત્યારબાદ અમેરિકી નીતિમાં પણ કાશ્મીરને લઈને અનેક ચર્ચાઓ થઈ.

જોકે અમેરિકી વહીવટીતંત્રનું એકંદર વલણ એ જ રહ્યું કે ભારત અને પાકિસ્તાને વાતચીત દ્વારા મુદ્દાનો ઉકેલ લાવવો જોઈએ.

---

હવે 2026માં શું બદલાયું?

19 ઑગસ્ટ 2026ના રોજ અમેરિકી રાજદૂત સર્જિયો ગોર જમ્મુ-કાશ્મીર પહોંચ્યા. તેમણે મુખ્યમંત્રી ઓમર અબ્દુલ્લા સાથે તેમના નિવાસસ્થાને મુલાકાત કરી.

આ મુલાકાત બાદ ગોરે કહ્યું:

“જમ્મુ-કાશ્મીર ભારતનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.”

તેમણે જમ્મુ-કાશ્મીરની સુંદરતાની પણ પ્રશંસા કરી અને કહ્યું કે તેઓ અહીં પહેલીવાર આવ્યા છે.

આ નિવેદન એટલા માટે મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે અમેરિકાના અગાઉના સત્તાવાર વલણમાં કાશ્મીરને સીધો “ભારતનો ભાગ” ગણાવવાની ભાષા સામાન્ય રીતે જોવા મળતી નહોતી.

---

સવાલ-2: શું હવે ટ્રમ્પ અને અમેરિકા ભારતના પક્ષમાં આવી ગયા છે?

સર્જિયો ગોર ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના નજીકના માનવામાં આવે છે. જાન્યુઆરી 2026માં ભારતના અમેરિકી રાજદૂત તરીકે પદ સંભાળ્યા બાદ તેઓ ભારત સાથેના સંબંધોને લઈને સક્રિય રહ્યા છે.

ટ્રમ્પે ગોરને ભારત ઉપરાંત દક્ષિણ અને મધ્ય એશિયાના કુલ 11 દેશો માટે વિશેષ દૂતની જવાબદારી પણ સોંપી છે.

એટલે જ ગોરનું જમ્મુ-કાશ્મીર અંગેનું નિવેદન સામાન્ય રાજદ્વારી ટિપ્પણી કરતાં વધારે મહત્વ ધરાવે છે.

પરંતુ અહીં એક મહત્વની વાત સમજવી જરૂરી છે.

એક રાજદૂતનું નિવેદન અને અમેરિકાની સત્તાવાર વિદેશ નીતિ—બંને એક જ વસ્તુ નથી.

નિષ્ણાતોના મતે અમેરિકાએ સત્તાવાર રીતે કાશ્મીર અંગે પોતાની નીતિ બદલી છે કે નહીં, તે જાણવા માટે વ્હાઇટ હાઉસ, સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટ અથવા અન્ય સત્તાવાર દસ્તાવેજોમાં નીતિ પરિવર્તન જોવા પડશે.

નિષ્ણાતોના મંતવ્યો શું કહે છે?

ભારતના અનેક દેશોમાં રાજદૂત રહી ચૂકેલા મહેશ સચદેવના મતે ગોરે અમેરિકી વિદેશ વિભાગની મંજૂરી વિના આવી મુલાકાત અને નિવેદન આપ્યું હોવાની શક્યતા ઓછી છે. તેમના મતે આ નિવેદનને અમેરિકાના વલણમાં ધીમે ધીમે થઈ રહેલા ફેરફારની ઝલક તરીકે જોવામાં આવી શકે.

બીજી તરફ JNUના સ્ટ્રેટેજિક સ્ટડીઝના પ્રોફેસર રાજન કુમારનું માનવું છે કે અમેરિકાની સત્તાવાર નીતિ બદલાઈ છે એવું માનવું હજુ વહેલું છે. તેમના મતે ગોર મહત્વના પદ પર છે, પરંતુ નીતિમાં ફેરફારની પુષ્ટિ માટે અમેરિકી સરકારનું સત્તાવાર નિવેદન જરૂરી છે.

સ્ટ્રેટેજિક એનાલિસ્ટ બ્રહ્મ ચેલાણી પણ માને છે કે અમેરિકી રાજદૂતો અલગ-અલગ દેશોમાં સ્થાનિક પરિસ્થિતિ પ્રમાણે ભાષાનો ઉપયોગ કરતા હોય છે. તેથી એક નિવેદનને તરત જ અમેરિકાની સંપૂર્ણ નીતિમાં પરિવર્તન તરીકે જોવું યોગ્ય નથી.

---

સવાલ-3: સર્જિયો ગોરના નિવેદન પાછળ અમેરિકાનો અસલી હેતુ શું હોઈ શકે?

નિષ્ણાતોના મતે આ નિવેદન પાછળ અમેરિકાના બે મોટા વ્યૂહાત્મક હેતુ હોઈ શકે છે.

1. ભારત સાથેના સંબંધો સુધારવા

ઇન્ડો-પેસિફિકમાં ભારતની ભૂમિકા સતત વધી રહી છે. ચીનના વધતા પ્રભાવ વચ્ચે અમેરિકા ભારતને મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર તરીકે જુએ છે.

એટલે ટ્રમ્પ પ્રશાસન ભારત સાથેના સંબંધોને વધુ મજબૂત કરવા માંગે છે.

જિયો-પોલિટિકલ સ્ટ્રેટેજિસ્ટ અલ મેસનના મતે ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્ર અમેરિકાની વૈશ્વિક વ્યૂહરચનામાં મહત્વપૂર્ણ બની ગયું છે અને તેમાં ભારતની ભૂમિકા ખૂબ મોટી છે.

આ સ્થિતિમાં જમ્મુ-કાશ્મીર જેવા સંવેદનશીલ મુદ્દે ભારતની ચિંતાઓને સમજતી ભાષાનો ઉપયોગ કરવો ભારત સાથેના સંબંધોને સુધારવાની અમેરિકી કોશિશ તરીકે જોવામાં આવી શકે.

2. અમેરિકાના આર્થિક હિતોને આગળ વધારવા

અમેરિકા અને ભારત વચ્ચે માત્ર સુરક્ષા નહીં પરંતુ વેપાર અને રોકાણના સંબંધો પણ મહત્વપૂર્ણ છે.

ભારતીય કંપનીઓ દ્વારા અમેરિકામાં મોટા રોકાણની જાહેરાતો કરવામાં આવી છે. બીજી તરફ અમેરિકા ભારત સાથે વેપાર કરારને ઝડપથી આગળ વધારવા ઈચ્છે છે.

ORFના સ્ટ્રેટેજિક સ્ટડીઝ પ્રોગ્રામના ડેપ્યુટી ડાયરેક્ટર વિવેક મિશ્રના મતે ગોરના એજન્ડામાં અમેરિકી હિતોને આગળ વધારવાનો મુદ્દો પણ મહત્વનો છે.

એટલે કાશ્મીર અંગે ભારતને અનુકૂળ સંદેશ આપવો અને સાથે વેપાર, રોકાણ તથા વ્યૂહાત્મક સહયોગ વધારવો—આ બંને બાબતો એકબીજા સાથે જોડાયેલી હોઈ શકે છે.

---

સવાલ-4: શું ભારતને આ નિવેદનથી ફાયદો થશે?

હા, ભલે આ નિવેદન હજુ અમેરિકાની સત્તાવાર નીતિમાં ફેરફાર સાબિત કરતું ન હોય, પરંતુ રાજદ્વારી રીતે ભારત માટે તેનો સંદેશ મહત્વપૂર્ણ છે.

ભારત લાંબા સમયથી આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર કહી રહ્યું છે કે જમ્મુ-કાશ્મીર તેનો આંતરિક અને અભિન્ન મુદ્દો છે.

અમેરિકી રાજદૂત દ્વારા જાહેરમાં જમ્મુ-કાશ્મીરને ભારતનો “મહત્વપૂર્ણ ભાગ” ગણાવવાથી ભારતને રાજદ્વારી રીતે ફાયદો થઈ શકે છે.

નિવૃત્ત કેપ્ટન અનિલ ગૌરના મતે આ નિવેદન પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીર અને ત્યાંની સ્થિતિ અંગે ભારતના દાવાને વધુ મજબૂત બનાવતો સંદેશ આપી શકે છે.

વ્યૂહાત્મક નિષ્ણાત સુશાંત સરીન પણ આ નિવેદનને ભારત માટે સારા સમાચાર ગણાવે છે. તેમના મતે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કાશ્મીર અંગે ભારતનું વલણ સ્વીકારનાર દેશોની સંખ્યા વધતી જાય છે.

પરંતુ બ્રહ્મ ચેલાણી એક મહત્વની ચેતવણી આપે છે—કહેવું અને કરવું અલગ બાબતો છે.

તેમના મતે ટ્રમ્પે અગાઉ કાશ્મીરને લઈને મધ્યસ્થીની ઓફર કરી હતી. સાથે જ સરહદ પારના આતંકવાદના મુદ્દે અમેરિકાનું વલણ અને કાશ્મીર અંગેની તેની ભાષા વચ્ચે પણ તફાવત જોવા મળ્યો છે.

---

પાકિસ્તાન કેમ ભડક્યું?

સર્જિયો ગોરના નિવેદનથી પાકિસ્તાનની નારાજગીનું મુખ્ય કારણ એ છે કે પાકિસ્તાન લાંબા સમયથી કાશ્મીરને “વિવાદિત વિસ્તાર” તરીકે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે રજૂ કરતું આવ્યું છે.

પાકિસ્તાનનું માનવું છે કે કાશ્મીરના અંતિમ દરજ્જાનો નિર્ણય ત્યાંના લોકોની ઈચ્છા પ્રમાણે થવો જોઈએ.

આથી જ્યારે અમેરિકી રાજદૂત જમ્મુ-કાશ્મીરને ભારતનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ ગણાવે છે ત્યારે પાકિસ્તાનને તે પોતાના લાંબા સમયથી ચાલતા રાજદ્વારી દાવા માટે મોટો ઝટકો લાગે છે.

---

તો શું ખરેખર અમેરિકાની કાશ્મીર નીતિ બદલાઈ ગઈ?

હાલના તબક્કે સીધો જવાબ છે—આવું કહેવું વહેલું છે.

સર્જિયો ગોરનું નિવેદન ચોક્કસપણે ભારત માટે મહત્વપૂર્ણ અને સકારાત્મક સંકેત છે. પરંતુ એક નિવેદનના આધારે અમેરિકાની સંપૂર્ણ સત્તાવાર નીતિ બદલાઈ ગઈ હોવાનું માનવું યોગ્ય નથી.

જો આગામી દિવસોમાં અમેરિકી સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટ અથવા ટ્રમ્પ પ્રશાસન સત્તાવાર રીતે જમ્મુ-કાશ્મીરને ભારતનો અભિન્ન ભાગ ગણાવતી નવી નીતિ જાહેર કરે, તો તે ખરેખર ઐતિહાસિક ફેરફાર ગણાશે.

હાલમાં એટલું ચોક્કસ કહી શકાય કે અમેરિકા માટે ભારતનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ સતત વધી રહ્યું છે અને ટ્રમ્પ પ્રશાસન ભારત સાથેના સંબંધોને વધુ મજબૂત કરવા ઈચ્છે છે.

સર્જિયો ગોરનું જમ્મુ-કાશ્મીર અંગેનું નિવેદન આ બદલાતા સમીકરણનો એક મહત્વપૂર્ણ સંકેત બની શકે છે.

નિષ્કર્ષ

1947થી કાશ્મીર મુદ્દે અમેરિકા અને પાકિસ્તાનના સંબંધો રહ્યા છે, પરંતુ છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં અમેરિકાનું વલણ ભારત સાથેના વ્યૂહાત્મક સંબંધો વધારવા તરફ વળ્યું છે.

2026માં સર્જિયો ગોરનું “જમ્મુ-કાશ્મીર ભારતનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે” એવું નિવેદન આ બદલાવને વધુ ચર્ચામાં લાવ્યું છે.

પરંતુ હવે નજર એ વાત પર રહેશે કે શું ટ્રમ્પ પ્રશાસન આ નિવેદનને સત્તાવાર નીતિમાં ફેરવે છે કે પછી આ માત્ર ભારત સાથેના સંબંધો સુધારવા માટેનો રાજદ્વારી સંદેશ બનીને રહી જાય છે.