અમેરિકામાં જન્મજાત નાગરિકતા કાયદો યથાવત: સુપ્રીમ કોર્ટે ટ્રમ્પનો આદેશ રદ કર્યો, દેશમાં જન્મેલું દરેક બાળક રહેશે અમેરિકી નાગરિક

અમેરિકાની સુપ્રીમ કોર્ટે જન્મજાત નાગરિકતા (Birthright Citizenship) મુદ્દે ઐતિહાસિક નિર્ણય આપતાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અમેરિકામાં જન્મેલું દરેક બાળક જન્મથી જ અમેરિકી નાગરિક ગણાશે, ભલે તેના માતા-પિતા દેશમાં ગેરકાયદેસર રીતે રહેતા હોય અથવા અસ્થાયી વિઝા પર આવ્યા હોય. કોર્ટે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના જન્મજાત નાગરિકતા પર પ્રતિબંધ મૂકતા કાર્યકારી આદેશ (Executive Order)ને ગેરબંધારણીય ગણાવી રદ કરી દીધો.

5-4ની બહુમતીથી આપવામાં આવેલા આ નિર્ણયમાં મુખ્ય ન્યાયાધીશ જ્હોન રોબર્ટ્સે બહુમતીનો ચુકાદો લખ્યો. કોર્ટે જણાવ્યું કે અમેરિકી બંધારણનો 14મો સુધારો દેશમાં જન્મેલા દરેક બાળકને જન્મથી નાગરિકતા આપવાની સ્પષ્ટ ગેરંટી આપે છે અને તેમાં સામાન્ય કાયદા કે કાર્યકારી આદેશ દ્વારા ફેરફાર કરી શકાય નહીં.

ટ્રમ્પનો આદેશ કેમ થયો રદ?

ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે 20 જાન્યુઆરી 2025ના રોજ રાષ્ટ્રપતિ તરીકે શપથ લીધા બાદ થોડા જ કલાકોમાં એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર પર હસ્તાક્ષર કરીને જન્મજાત નાગરિકતાના અધિકારને મર્યાદિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. તેમના આદેશ મુજબ ગેરકાયદેસર રીતે રહેતા અથવા અસ્થાયી વિઝા ધરાવતા માતા-પિતાના અમેરિકામાં જન્મેલા બાળકોને આપમેળે અમેરિકી નાગરિકતા ન મળે તેવી જોગવાઈ હતી.

જોકે, આ આદેશ સામે અનેક ફેડરલ જિલ્લા અદાલતોમાં પડકાર આપવામાં આવ્યો અને શરૂઆતથી જ તેના અમલ પર રોક લાગી ગઈ હતી. ત્યારબાદ મામલો સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચ્યો, જ્યાં અંતિમ નિર્ણય ટ્રમ્પના આદેશ વિરુદ્ધ આવ્યો.

14મો સુધારો શું કહે છે?

અમેરિકી ગૃહયુદ્ધ સમાપ્ત થયા બાદ 1868માં બંધારણમાં 14મો સુધારો ઉમેરવામાં આવ્યો હતો. આ સુધારાનો મૂળ હેતુ ગુલામીનો ભોગ બનેલા અશ્વેત લોકોને નાગરિકતા આપવાનો હતો, પરંતુ સમય જતાં તેની વ્યાખ્યા એવી રીતે કરવામાં આવી કે અમેરિકામાં જન્મેલા તમામ બાળકોને જન્મથી નાગરિકતા મળશે, ભલે તેમના માતા-પિતાનો ઇમિગ્રેશન સ્ટેટસ કંઈપણ હોય.

સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું કે જો આ વ્યવસ્થામાં કોઈ ફેરફાર કરવો હોય તો માત્ર બંધારણીય સુધારા દ્વારા જ શક્ય છે. કોંગ્રેસ સામાન્ય કાયદો બનાવીને આ અધિકારને મર્યાદિત કરી શકતી નથી.

ટ્રમ્પ માટે મોટો રાજકીય ઝટકો

જન્મજાત નાગરિકતા ખતમ કરવાનું વચન ટ્રમ્પે પોતાના ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન આપ્યું હતું. તેથી સુપ્રીમ કોર્ટનો આ નિર્ણય તેમના માટે મોટો રાજકીય ફટકો માનવામાં આવી રહ્યો છે.

સુનાવણી દરમિયાન ટ્રમ્પ પોતે પણ સુપ્રીમ કોર્ટમાં હાજર રહ્યા હતા. અમેરિકાના ઇતિહાસમાં પહેલીવાર કોઈ વર્તમાન રાષ્ટ્રપતિ પોતાની સરકારની નીતિ સંબંધિત કેસની સુનાવણી સાંભળવા વ્યક્તિગત રીતે કોર્ટમાં હાજર રહ્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે.

નિર્ણયનો કેટલો મોટો પ્રભાવ?

જો ટ્રમ્પનો આદેશ અમલમાં આવ્યો હોત તો દર વર્ષે અમેરિકામાં જન્મ લેનારા અંદાજે 2.5 લાખ બાળકોની કાનૂની સ્થિતિ બદલાઈ શકતી હતી. માતા-પિતાને બાળકની નાગરિકતા સાબિત કરવા માટે પોતાની ઇમિગ્રેશન સ્થિતિ અને નાગરિકતાના દસ્તાવેજો રજૂ કરવા પડત.

હવે સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય બાદ અમેરિકામાં જન્મેલા બાળકોને અગાઉની જેમ જ આપમેળે અમેરિકી નાગરિકતા મળશે.

ભારતીય પરિવારોને કેમ મળી રાહત?

અમેરિકામાં હાલમાં અંદાજે 54 લાખ ભારતીય મૂળના લોકો રહે છે. તેમાં મોટી સંખ્યામાં H-1B વિઝા પર કામ કરતા ટેકનોલોજી, એન્જિનિયરિંગ, હેલ્થકેર અને ફાઇનાન્સ ક્ષેત્રના વ્યાવસાયિકોનો સમાવેશ થાય છે.

જો ટ્રમ્પનો આદેશ લાગુ થયો હોત તો અમેરિકામાં રહેતા હજારો ભારતીય પરિવારોને સીધી અસર થવાની શક્યતા હતી. હવે સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય બાદ H-1B સહિત અન્ય માન્ય અસ્થાયી વિઝા પર રહેતા ભારતીય પરિવારોના અમેરિકામાં જન્મેલા બાળકોને પણ 14મા સુધારા હેઠળ જન્મથી અમેરિકી નાગરિકતા મળશે.

શું બાળકની નાગરિકતાથી માતા-પિતાને પણ લાભ મળશે?

જવાબ છે – નહીં.

અમેરિકામાં બાળકનો જન્મ થતાં તેને જન્મથી અમેરિકી નાગરિકતા મળી જાય છે, પરંતુ તેના આધારે માતા-પિતાને આપમેળે અમેરિકી નાગરિકતા અથવા ગ્રીન કાર્ડ મળતું નથી.

H-1B અથવા અન્ય અસ્થાયી વિઝા ધરાવતા માતા-પિતાએ પોતાનો ઇમિગ્રેશન સ્ટેટસ અલગથી જાળવી રાખવો પડે છે. વર્તમાન અમેરિકી કાયદા મુજબ અમેરિકી નાગરિક બાળક પોતાના માતા-પિતા માટે ગ્રીન કાર્ડની અરજી ત્યારે જ કરી શકે છે જ્યારે તેની ઉંમર 21 વર્ષ પૂર્ણ થાય.

ભારતીય બાળકો માટે ડ્યુઅલ સિટિઝનશિપનો નિયમ

ભારત બેવડી નાગરિકતા (Dual Citizenship)ને માન્યતા આપતું નથી. તેથી ભારતીય માતા-પિતાના અમેરિકામાં જન્મેલા બાળકને અમેરિકી નાગરિકતા તો જન્મથી મળે છે, પરંતુ તે એકસાથે સંપૂર્ણ ભારતીય નાગરિક બની શકતો નથી.

આવા બાળકો માટે માતા-પિતા OCI (Overseas Citizen of India) કાર્ડ મેળવી શકે છે. OCI કાર્ડ દ્વારા તેમને ભારતમાં આજીવન વિઝા વગર આવવાની સુવિધા મળે છે તેમજ ભારતમાં રહેવા અને અન્ય અનેક સવલતોનો લાભ પણ મળે છે.

ટ્રમ્પના નજીકના સહયોગીઓને પણ મળ્યો હતો લાભ

રસપ્રદ વાત એ છે કે ટ્રમ્પના અનેક નજીકના સહયોગીઓએ પણ આ જ જન્મજાત નાગરિકતા વ્યવસ્થાનો લાભ લીધો છે. અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયો, FBI ડિરેક્ટર કાશ પટેલ અને ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સની પત્ની ઉષા વેન્સ સહિત અનેક લોકોના માતા-પિતા અન્ય દેશોમાંથી અમેરિકા આવ્યા હતા, પરંતુ તેમનો જન્મ અમેરિકામાં થતા તેમને જન્મથી અમેરિકી નાગરિકતા મળી ગઈ હતી.

સુપ્રીમ કોર્ટના આ ઐતિહાસિક ચુકાદાથી અમેરિકાની 158 વર્ષ જૂની જન્મજાત નાગરિકતા વ્યવસ્થા યથાવત રહી છે. સાથે જ લાખો ઇમિગ્રન્ટ પરિવારો, ખાસ કરીને ભારતીય મૂળના પરિવારો માટે કાનૂની અનિશ્ચિતતાનો અંત આવ્યો છે.