અમેરિકી સરકારનો AI મોડેલ્સ પર પ્રતિબંધ: એન્થ્રોપિકના સૌથી એડવાન્સ્ડ AI મોડેલ્સ વૈશ્વિક સ્તરે બંધ, વિદેશી યુઝર્સની ઍક્સેસ રોકાઈ

આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ક્ષેત્રમાં એક મોટા અને વિવાદાસ્પદ પગલાં હેઠળ અમેરિકી સરકારના આદેશ બાદ AI સ્ટાર્ટઅપ એન્થ્રોપિકે તેના સૌથી અદ્યતન AI મોડેલ્સ ‘ક્લાઉડ ફેબલ 5’ અને ‘મિથોસ 5’ને વિશ્વભરના બિન-અમેરિકી યુઝર્સ માટે બંધ કરી દીધા છે. આ નિર્ણયને AI ઉદ્યોગમાં એક ઐતિહાસિક ઘટના તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે, કારણ કે પહેલીવાર કોઈ સરકારે સીધા AI સોફ્ટવેરના ઉપયોગ પર નિયંત્રણ મૂક્યું છે.

કંપનીએ જાહેરાત કરી છે કે હવે ભારતીયો સહિત કોઈપણ વિદેશી નાગરિક આ મોડેલ્સનો ઉપયોગ કરી શકશે નહીં. અમેરિકી અધિકારીઓએ આ પગલાં પાછળ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, સાયબર હુમલાના જોખમ અને અદ્યતન AI ટેક્નોલોજીના દુરુપયોગની શક્યતાઓને મુખ્ય કારણ ગણાવ્યાં છે.

‘જેલબ્રેક’ દ્વારા સાયબર હુમલાનો ભય

અમેરિકી સરકારનું માનવું છે કે આ અદ્યતન AI મોડેલ્સને ‘જેલબ્રેક’ ટેકનિક દ્વારા સુરક્ષા મર્યાદાઓમાંથી બહાર કાઢી શકાય છે. જો આવું થાય તો તેનો ઉપયોગ કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ્સમાં ખામીઓ શોધવા, સંવેદનશીલ સરકારી ડેટા સુધી પહોંચવા, બેંકિંગ નેટવર્કને નુકસાન પહોંચાડવા અથવા વીજળી, ટેલિકોમ અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર સાયબર હુમલાઓ કરવા માટે થઈ શકે છે.

મળતી માહિતી અનુસાર, એમેઝોનના કેટલાક સંશોધકોએ ટેસ્ટિંગ દરમિયાન ખાસ પ્રોમ્પ્ટ્સનો ઉપયોગ કરીને એન્થ્રોપિકના મોડેલમાંથી સોફ્ટવેરની કેટલીક સંભવિત ખામીઓ શોધી કાઢી હતી. આ માહિતી અમેરિકી વાણિજ્ય વિભાગ સુધી પહોંચતા જ સરકારે તાત્કાલિક કાર્યવાહી હાથ ધરી હતી.

એન્થ્રોપિકનો વિરોધ: ‘સરકારનો નિર્ણય ગેરસમજ પર આધારિત’

એન્થ્રોપિકે સરકારના નિર્ણયનો વિરોધ કરતા કહ્યું છે કે આ પ્રતિબંધ અતિશય અને અયોગ્ય છે. કંપનીના જણાવ્યા અનુસાર શોધાયેલી ખામીઓ અત્યંત મર્યાદિત હતી અને આવી ક્ષમતાઓ બજારમાં ઉપલબ્ધ અન્ય ઘણા AI મોડેલ્સમાં પણ જોવા મળે છે.

કંપનીએ વધુમાં જણાવ્યું કે મોડેલ્સ લોન્ચ કરતાં પહેલાં અમેરિકી સરકારી એજન્સીઓ તેમજ બ્રિટનના AI સેફ્ટી ઇન્સ્ટિટ્યૂટ સાથે અઠવાડિયાઓ સુધી તેનું સઘન પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. તે સમયે કોઈ ગંભીર સુરક્ષા જોખમ સામે આવ્યું નહોતું.

એન્થ્રોપિક હાલમાં અમેરિકી સરકાર સાથે ચર્ચા કરી રહી છે અને આશા વ્યક્ત કરી છે કે નજીકના ભવિષ્યમાં આ પ્રતિબંધ હટાવવામાં આવશે. ત્યાં સુધી યુઝર્સ કંપનીના જૂના AI મોડેલ્સનો ઉપયોગ ચાલુ રાખી શકશે.

ટ્રમ્પ પ્રશાસન સાથે પહેલાથી જ ચાલી રહ્યો હતો વિવાદ

એન્થ્રોપિક અને ટ્રમ્પ પ્રશાસન વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી સંબંધોમાં તણાવ જોવા મળી રહ્યો હતો. કંપનીએ અગાઉ અમેરિકી સુરક્ષા એજન્સીઓને ઘરેલું દેખરેખ (Domestic Surveillance) અને સંપૂર્ણ સ્વચાલિત હથિયાર પ્રણાલીઓમાં તેના AI મોડેલ્સનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.

આ નિર્ણય બાદ અમેરિકી સંરક્ષણ વિભાગ (પેન્ટાગન) દ્વારા એન્થ્રોપિકને ‘સપ્લાય-ચેન રિસ્ક’ કેટેગરીમાં સામેલ કરવામાં આવી હતી. નિષ્ણાતો માને છે કે હાલના પ્રતિબંધ પાછળ આ જૂના મતભેદો પણ એક પરિબળ હોઈ શકે છે.

IPO પહેલાં કંપની માટે મોટો ઝટકો

આ સમગ્ર વિવાદ એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે એન્થ્રોપિક શેરબજારમાં પોતાનો પ્રારંભિક જાહેર ઇશ્યૂ (IPO) લાવવાની તૈયારી કરી રહી છે. કંપનીની સંભવિત માર્કેટ વેલ્યુ આશરે 1 ટ્રિલિયન ડોલર (લગભગ 92 લાખ કરોડ રૂપિયા) આંકવામાં આવી રહી છે.

વિશ્વભરના ગ્રાહકો માટે સેવા મર્યાદિત થવાથી કંપનીના ભવિષ્યના વિકાસ અને રોકાણકારોના વિશ્વાસ પર પણ અસર પડી શકે છે.

શ્રીધર વેમ્બુએ કહ્યું: ‘ગ્લોબલાઇઝેશન હવે સમાપ્ત થઈ રહ્યું છે’

ભારતીય ટેક કંપની ઝોહોના સ્થાપક Sridhar Vembu એ આ ઘટનાને ભારત માટે એક મોટો ચેતવણી સંકેત ગણાવ્યો છે. તેમણે જણાવ્યું કે અત્યાર સુધી અમેરિકા મુખ્યત્વે AI ચિપ્સ અને સેમિકન્ડક્ટર ટેક્નોલોજીના નિકાસ પર નિયંત્રણ રાખતું હતું, પરંતુ હવે સીધા સોફ્ટવેર પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.

વેમ્બુના મતે ભારતે હવે વિદેશી AI પ્લેટફોર્મ્સ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે પોતાની સ્વતંત્ર AI ક્ષમતાઓ વિકસાવવી જોઈએ અને ઓપન-સોર્સ AI મોડેલ્સને પ્રોત્સાહન આપવું જોઈએ. તેમણે ચેતવણી આપી કે ભવિષ્યમાં કોઈપણ દેશ પોતાની ટેક્નોલોજીની ઍક્સેસ કોઈપણ સમયે મર્યાદિત કરી શકે છે.

નોલેજ બોક્સ: ‘જેલબ્રેક’ અને ‘સોવરેન AI’ શું છે?

જેલબ્રેક (Jailbreak):
AI મોડેલ્સમાં સુરક્ષા નિયમો લાગુ કરવામાં આવે છે જેથી તેઓ ગેરકાયદેસર અથવા જોખમી માહિતી ન આપે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ ખાસ ટેકનિક અથવા પ્રોમ્પ્ટનો ઉપયોગ કરીને આ સુરક્ષા મર્યાદાઓને બાયપાસ કરે અને પ્રતિબંધિત માહિતી મેળવવામાં સફળ થાય, ત્યારે તેને ‘જેલબ્રેક’ કહેવાય છે.

સોવરેન AI (Sovereign AI):
કોઈ દેશ પોતાના ડેટા, કમ્પ્યુટિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સ્થાનિક સંશોધકોની મદદથી વિકસાવેલી સ્વતંત્ર AI વ્યવસ્થાને સોવરેન AI કહેવામાં આવે છે. આવી સિસ્ટમ પર વિદેશી કંપની અથવા અન્ય દેશનું નિયંત્રણ હોતું નથી, જેના કારણે ટેક્નોલોજીકલ સ્વતંત્રતા અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા મજબૂત બને છે.

AI ટેક્નોલોજી પર વધતા વૈશ્વિક નિયંત્રણો વચ્ચે એન્થ્રોપિકનો આ કેસ ભવિષ્યમાં ટેક્નોલોજી, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને ડિજિટલ સ્વતંત્રતા વચ્ચેના સંતુલન અંગે નવી ચર્ચાઓને જન્મ આપી શકે છે.