કાશ્મીર મુદ્દે પાક-ચીનનું સંયુક્ત નિવેદન, ભારતનો કડક જવાબ: ‘જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખ ભારતના હતા, છે અને રહેશે’

પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફના ચીન પ્રવાસ દરમિયાન કાશ્મીર મુદ્દે પાકિસ્તાન અને ચીન ફરી એકવાર એકસાથે જોવા મળ્યા છે. 23 થી 26 મે દરમિયાન ચાલી રહેલી ચીન મુલાકાત દરમિયાન શાહબાઝ શરીફે ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ સાથે બેઠક કરી હતી. આ મુલાકાત બાદ બંને દેશોએ મંગળવારે એક સંયુક્ત નિવેદન બહાર પાડ્યું, જેમાં જમ્મુ-કાશ્મીર મુદ્દાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો. જોકે, આ નિવેદન સામે ભારતે તાત્કાલિક અને કડક વાંધો નોંધાવ્યો છે.

ભારત સરકારે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખ ભારતના અભિન્ન અને અવિભાજ્ય અંગ છે અને આ હકીકત બદલાઈ શકતી નથી. વિદેશ મંત્રાલયે ચીન અને પાકિસ્તાનની ટિપ્પણીઓને બિનજરૂરી ગણાવીને સંપૂર્ણપણે નકારી કાઢી છે.

ચીન-પાકિસ્તાનના નિવેદનમાં કાશ્મીર મુદ્દાનો ઉલ્લેખ

શાહબાઝ શરીફ અને શી જિનપિંગ વચ્ચે થયેલી બેઠક બાદ જાહેર કરાયેલા સંયુક્ત નિવેદનમાં ચીને કાશ્મીર મુદ્દાને ઐતિહાસિક વિવાદ ગણાવ્યો હતો. ચીનના જણાવ્યા મુજબ આ મુદ્દાનો ઉકેલ સંયુક્ત રાષ્ટ્રના ચાર્ટર, સુરક્ષા પરિષદના ઠરાવો અને દ્વિપક્ષીય કરારોના આધારે શાંતિપૂર્ણ રીતે લાવવામાં આવવો જોઈએ.

આ નિવેદનમાં ચીન-પાકિસ્તાન આર્થિક કોરિડોર (CPEC) સહિતના મુદ્દાઓનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો, જેને ભારતે ગંભીરતાથી લીધો છે.

ભારતનો કડક પ્રતિસાદ

વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે ચીન-પાકિસ્તાનના સંયુક્ત નિવેદન અંગે સખત વલણ વ્યક્ત કરતાં કહ્યું કે ભારત જમ્મુ-કાશ્મીર પર કરવામાં આવેલી તમામ બિનજરૂરી ટિપ્પણીઓને સંપૂર્ણપણે નકારી કાઢે છે.

તેમણે જણાવ્યું કે આ મુદ્દે ભારતનું વલણ વર્ષોથી સ્પષ્ટ અને અડગ રહ્યું છે અને સંબંધિત તમામ દેશો તેની સારી રીતે જાણ રાખે છે. તેમણે પુનરોચ્ચાર કર્યો કે જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખ ભારતના અભિન્ન અંગ છે અને તેના અંગે કોઈ તૃતીય દેશને ટિપ્પણી કરવાનો અધિકાર નથી.

CPEC પર ફરી ભારતનો વિરોધ

ચીન-પાકિસ્તાન સંયુક્ત નિવેદનમાં CPECનો ઉલ્લેખ થતાં ભારતે ફરી એકવાર આ પ્રોજેક્ટ સામે વિરોધ નોંધાવ્યો છે. ભારતનું કહેવું છે કે CPECની અનેક પરિયોજનાઓ પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીર (PoK)માંથી પસાર થાય છે, જે ભારતની સાર્વભૌમત્વ અને પ્રાદેશિક અખંડિતતાનું ઉલ્લંઘન કરે છે.

ભારતે યાદ અપાવ્યું કે આ મુદ્દે તે અગાઉ પણ ચીન અને પાકિસ્તાન બંને સમક્ષ અનેક વખત સત્તાવાર વાંધો ઉઠાવી ચૂક્યું છે અને તેનો અભિગમ અચળ રહ્યો છે.

ટ્રાન્સ-બાઉન્ડ્રી વોટર સહયોગ પર પણ વાંધો

ચીન અને પાકિસ્તાનના સંયુક્ત નિવેદનમાં ટ્રાન્સ-બાઉન્ડ્રી વોટર રિસોર્સ કોઓપરેશનનો ઉલ્લેખ પણ કરવામાં આવ્યો હતો. ભારતે આ મુદ્દાને પણ નકારી કાઢતાં જણાવ્યું કે બંને દેશો વચ્ચે કોઈ સામાન્ય સરહદ જ નથી, તેથી આવા સહયોગનો પ્રશ્ન જ ઊભો થતો નથી.

કેન્દ્ર સરકારે સાથે સાથે 1963ના ચીન-પાકિસ્તાન સરહદ કરારને પણ ફરી અમાન્ય ગણાવ્યો અને જણાવ્યું કે ભારતે ક્યારેય આ કરારને માન્યતા આપી નથી.

કૂટનીતિક તણાવ ફરી ચર્ચામાં

શાહબાઝ શરીફની ચીન મુલાકાત અને તેના અનુસંધાનમાં આવેલા આ સંયુક્ત નિવેદનથી દક્ષિણ એશિયાની કૂટનીતિ ફરી ચર્ચામાં આવી છે. કાશ્મીર મુદ્દે પાકિસ્તાન અને ચીનના સંકલિત વલણ સામે ભારતે પોતાના પરંપરાગત અને સ્પષ્ટ અભિગમને ફરી દોહરાવ્યો છે.

ભારતના મતે જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખ દેશના અવિભાજ્ય ભાગ છે અને આ મુદ્દે કોઈપણ બાહ્ય ટિપ્પણી કે દખલ સ્વીકાર્ય નથી. આવી સ્થિતિમાં કાશ્મીર મુદ્દે પાકિસ્તાન-ચીનની નવી રાજનૈતિક સક્રિયતા અને ભારતની કડક પ્રતિક્રિયા આગામી દિવસોમાં પ્રાદેશિક રાજકારણમાં વધુ ચર્ચા જગાવી શકે છે.