શું મમતાની રાજનીતિ હવે કોંગ્રેસના સહારે? કમબેક કેમ મુશ્કેલ બન્યું અને કેવી રીતે 58 ધારાસભ્યો-20 સાંસદો બન્યા બળવાખોર

પશ્ચિમ બંગાળની રાજનીતિમાં મોટું ભૂકંપ આવ્યું છે. એક સમયે રાજ્યમાં અપ્રતિમ પ્રભાવ ધરાવતી મમતા બેનર્જીની તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC) આજે તેના સૌથી મોટા આંતરિક સંકટનો સામનો કરી રહી છે. 58 ધારાસભ્યોના બળવા બાદ હવે 20 સાંસદો પણ પાર્ટીથી અલગ થવાના દાવાઓ વચ્ચે મમતાની રાજકીય સ્થિતિ નબળી પડી રહી છે. રાજકીય વર્તુળોમાં ચર્ચા છે કે શું હવે મમતા બેનર્જી કોંગ્રેસ અને INDIA ગઠબંધનના સહારે પોતાનું રાજકીય અસ્તિત્વ બચાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે?

બળવાની શરૂઆત કેવી રીતે થઈ?

આ આખો વિવાદ 6 મેના રોજ મમતા બેનર્જીના નિવાસસ્થાને યોજાયેલી બેઠકથી શરૂ થયો હતો. બેઠક દરમિયાન શોભનદેવ ભટ્ટાચાર્યને વિપક્ષના નેતા તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યા, જેના વિરોધમાં કેટલાક ધારાસભ્યો ઊભા રહ્યા.

બળવાખોરીનું નેતૃત્વ TMC ધારાસભ્યો ઋતબ્રત બેનર્જી અને સંદીપન સાહાએ સંભાળ્યું. તેમણે અભિષેક બેનર્જીના નેતૃત્વ અને પાર્ટીની ચૂંટણી વ્યૂહરચના સામે ખુલ્લો મોરચો ખોલ્યો. થોડા જ અઠવાડિયામાં 80માંથી 58 ધારાસભ્યો તેમના સમર્થનમાં આવી ગયા. ત્યારબાદ ઋતબ્રત બેનર્જીએ વિધાનસભા અધ્યક્ષને સમર્થન પત્ર સોંપીને અલગ જૂથની માન્યતા મેળવી લીધી.

હવે 20 સાંસદોના બળવાના દાવા

ધારાસભ્યો પછી હવે લોકસભામાં પણ TMC માટે સંકટ ઊભું થયું છે. પૂર્વ TMC સાંસદ કાકોલી ઘોષ દસ્તીદારે દાવો કર્યો છે કે તેમની સાથે 28માંથી 20 સાંસદો છે અને તેઓ લોકસભામાં અલગ જૂથ તરીકે બેસવા માંગે છે.

જોકે TMCના નેતાઓ કલ્યાણ બેનર્જી અને કીર્તિ આઝાદે આ દાવાને ફગાવ્યો છે અને કહ્યું છે કે બળવાખોરો પાસે બે-તૃતીયાંશ બહુમતી નથી. તેમ છતાં રાજકીય નિરીક્ષકો માને છે કે જો આ સંખ્યા સાચી નીકળે તો મમતાની સ્થિતિ વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે.

બળવાનું મુખ્ય કારણ શું?

બળવાખોરોનું કહેવું છે કે પાર્ટીની ચૂંટણીમાં હાર માટે અભિષેક બેનર્જી અને ચૂંટણી વ્યૂહરચના સંભાળતી I-PAC જવાબદાર છે. ઘણા નેતાઓને લાગતું હતું કે પાર્ટીમાં નિર્ણયો હવે થોડા લોકો સુધી મર્યાદિત થઈ ગયા છે અને જૂના નેતાઓને અવગણવામાં આવી રહ્યા છે.

આ અસંતોષ ધીમે ધીમે સંગઠનના મોટા ભાગ સુધી પહોંચ્યો અને અંતે ખુલ્લા બળવામાં બદલાયો.

મમતા બેનર્જી પાસે હવે કયા વિકલ્પો?

1. બાકી રહેલા સંગઠન સાથે ફરી લડત

મમતા હજુ પણ TMCનો સૌથી મોટો ચહેરો છે. રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે TMCના મતદારો પાર્ટી કરતાં મમતાની વ્યક્તિગત છબી સાથે વધુ જોડાયેલા છે.

ઇતિહાસ પણ બતાવે છે કે અગાઉ ઘણા મોટા નેતાઓ પાર્ટી છોડીને ગયા છતાં મમતાએ 2011માં 34 વર્ષ જૂના ડાબેરી શાસનને હટાવીને સત્તા મેળવી હતી. તેથી તેઓ ફરીથી સંગઠન ઊભું કરવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે.

2. બળવાખોર સાંસદોને મનાવવાનો પ્રયાસ

TMC હજુ પણ બળવો અટકાવવા પ્રયાસ કરી રહી છે. પાર્ટીના વરિષ્ઠ નેતાઓ જાહેરમાં બળવાખોરોને પડકાર આપી રહ્યા છે અને તેમને રાજીનામું આપીને ફરી ચૂંટણી લડવાની સલાહ આપી રહ્યા છે.

પરંતુ સુખેન્દુ શેખર રે જેવા નજીકના નેતાઓના રાજીનામા બાદ મમતા માટે આ કામ સરળ દેખાતું નથી.

3. કોંગ્રેસ અને INDIA ગઠબંધન તરફ ઝુકાવ

તાજેતરના દિવસોમાં મમતા બેનર્જી દિલ્હીમાં કોંગ્રેસ નેતા સોનિયા ગાંધી અને રાહુલ ગાંધીને મળ્યા હતા. તેમણે INDIA ગઠબંધનમાં વધુ જવાબદારી લેવા ઇચ્છા પણ વ્યક્ત કરી હતી.

ચૂંટણીમાં હાર બાદ મમતાના નિવેદનોમાં પણ ફેરફાર જોવા મળ્યો છે. તેઓ હવે વિપક્ષી એકતાને મજબૂત કરવાની વાત કરી રહ્યા છે. રાજકીય નિરીક્ષકો માને છે કે રાજ્યમાં નબળાઈ વચ્ચે મમતા હવે રાષ્ટ્રીય રાજનીતિમાં પોતાની ભૂમિકા વધારવા માંગે છે.

શું TMC કોંગ્રેસમાં ભળી શકે?

આવા અહેવાલો સામે આવ્યા હતા કે મમતા પોતાની TMCને કોંગ્રેસમાં ભેળવી શકે છે. જોકે કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા અધીર રંજન ચૌધરીએ આ અટકળોને નકારી કાઢી છે.

વિશ્લેષકોનું પણ માનવું છે કે 1998માં કોંગ્રેસથી અલગ થઈને પોતાની પાર્ટી બનાવનારી મમતા માટે હવે TMCનું વિલિનીકરણ કરવું રાજકીય રીતે નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે. તેથી હાલ તેની શક્યતા ખૂબ ઓછી માનવામાં આવે છે.

BJPને શું ફાયદો થશે?

જો TMCના સાંસદો મોટી સંખ્યામાં અલગ પડે છે તો તેનો સૌથી મોટો ફાયદો BJPને મળી શકે છે.

એક તરફ INDIA ગઠબંધનની સંખ્યા ઘટશે, જ્યારે બીજી તરફ કેન્દ્રમાં NDA સરકારને મહત્વપૂર્ણ કાયદા પસાર કરવામાં સરળતા મળશે. રાજ્યસભામાં પણ ભાજપની સ્થિતિ વધુ મજબૂત બની શકે છે.

રાજકીય નિરીક્ષકો માને છે કે પશ્ચિમ બંગાળમાં TMCનું નબળું પડવું માત્ર રાજ્યની રાજનીતિ નહીં પરંતુ રાષ્ટ્રીય રાજકારણનું સમીકરણ પણ બદલી શકે છે.

કમબેક કેમ મુશ્કેલ?

મમતા બેનર્જી માટે સૌથી મોટો પડકાર હવે સંગઠનને ફરીથી એક કરવો છે. એક તરફ ધારાસભ્યો અને સાંસદોના બળવા, બીજી તરફ પાર્ટી કેડર પર વધતું દબાણ અને ત્રીજી તરફ BJPનું વધતું પ્રભાવ—આ તમામ પરિબળો તેમના કમબેકને મુશ્કેલ બનાવે છે.

જોકે મમતાની રાજકીય કારકિર્દી લડાયક રહી છે અને તેઓ અનેક વખત મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાંથી બહાર આવી ચૂક્યા છે. પરંતુ TMCના 28 વર્ષના ઇતિહાસમાં આ સૌથી મોટું સંકટ માનવામાં આવી રહ્યું છે. હવે આગામી મહિનાઓમાં મમતા બેનર્જી આ પડકારનો કેવી રીતે સામનો કરે છે તેના પર પશ્ચિમ બંગાળ અને રાષ્ટ્રીય રાજનીતિની દિશા નિર્ભર રહેશે.