ચીનનો રશિયાની જમીન પર કબજો: બોર્ડર નજીક જમીન લીઝ પર લઈ રહ્યું છે; 150 વર્ષ પહેલા મજબૂરીમાં છોડી હતી

રશિયાના સાઇબેરિયન વિસ્તાર વ્લાદિવોસ્તોક અને અમુર ઓબ્લાસ્ટના એક ટાપુ પર ચીનની નજર હોવાના અહેવાલોથી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અટકળો તેજ બની છે. રિપોર્ટ્સ અનુસાર, ચીન આ બંને વિસ્તારો પર પોતાનો કબજો જમાવવા માટે દાવો મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે, જે એક સમયે ચીનના કિંગ સામ્રાજ્યનો ભાગ હતા.

ચીનની વર્તમાન રણનીતિ

અમેરિકી મેગેઝિન ‘ન્યૂઝવીક’ મુજબ, ચીન સરકાર રશિયાની સરહદ નજીક કૃષિ જમીન ખરીદી રહી છે અને લાંબા સમય માટે લીઝ પર લઈ રહી છે, જેના કિસ્સાઓ હાલમાં વધ્યા છે. આ હિલચાલને ચીન દ્વારા ઐતિહાસિક દાવાને ફરીથી સ્થાપિત કરવાના પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.

ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ: 150 વર્ષ પહેલાંના કરારો

લગભગ 150 વર્ષ પહેલાં, 19મી સદીમાં, ચીનના કિંગ રાજવંશને આ બંને વિસ્તારો રશિયન સામ્રાજ્યને સોંપવાની ફરજ પડી હતી:

• નબળું ચીન: અફીણ યુદ્ધોમાં બ્રિટન અને ફ્રાન્સથી હાર્યા પછી ચીન નબળું પડ્યું હતું, જેનો લાભ રશિયાએ ઉઠાવ્યો.
• પ્રશાંત મહાસાગર સુધી પહોંચ: રશિયાને પ્રશાંત મહાસાગર સુધી પહોંચ જોઈતી હતી, જે ચીનના સુદૂર પૂર્વ વિસ્તારોમાંથી થઈને મળી શકતી હતી.
• 1858ની ઐગુન સંધિ: આ સંધિ હેઠળ અમુર નદીના ઉત્તરનો મોટો વિસ્તાર રશિયાને મળ્યો.
• 1860ની પેકિંગ સંધિ: ચીનને વધુ એક યુદ્ધમાં હાર અને રશિયા પશ્ચિમી દેશોનો સાથ ન આપે તેવા ડરથી મજબૂરીમાં આ સંધિ પર હસ્તાક્ષર કર્યા. આ સંધિ બાદ વ્લાદિવોસ્તોક અને તેની આસપાસનો આખો પ્રદેશ રશિયાનો ભાગ બની ગયો. રશિયાએ તરત જ ત્યાં વહીવટ સ્થાપિત કર્યો અને 1860માં વ્લાદિવોસ્તોક શહેર વસાવ્યું.

રશિયાની સુરક્ષા એજન્સીની ચેતવણી (FSB)

‘ન્યૂયોર્ક ટાઈમ્સ’ના એક રિપોર્ટ મુજબ, રશિયાની સુરક્ષા એજન્સી FSB (ફેડરલ સિક્યુરિટી સર્વિસ) એ ચીન સંબંધિત એક દસ્તાવેજ તૈયાર કર્યો છે.

• છુપાયેલું યુદ્ધ: દસ્તાવેજમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ભલે રાષ્ટ્રપતિ પુતિન અને શી જિનપિંગ મિત્રતા દર્શાવે છે, પરંતુ બંને દેશોની ગુપ્તચર એજન્સીઓ વચ્ચે છુપાયેલું યુદ્ધ ચાલી રહ્યું છે.
• મોટો ખતરો: 8 પાનાના આ દસ્તાવેજમાં ચીનને દુશ્મન ગણાવવામાં આવ્યું છે અને તેને રશિયાની સુરક્ષા માટે મોટો ખતરો ગણાવ્યો છે. FSBને શંકા છે કે ચીન રશિયાની જમીન પર કબજો કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે અને સંવેદનશીલ સૈન્ય ટેકનોલોજીની ચોરી કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.

વિવાદાસ્પદ નકશા અને સરહદ વિવાદ

• 2023નો નકશો: 2023માં ચીનના પર્યાવરણ મંત્રાલયે નવા સરકારી નકશા જાહેર કર્યા હતા, જેમાં વ્લાદિવોસ્તોક સહિત કેટલાક રશિયન શહેરોને ચીની નામો સાથે દર્શાવવાનો નિર્દેશ અપાયો હતો.
• ટાપુ પર દાવો: આ નકશાઓમાં ઉસ્સુરી અને અમુર નદીઓના સંગમ પર આવેલા એક ટાપુને પણ સંપૂર્ણપણે ચીની ક્ષેત્ર તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યો હતો. આ ટાપુને લઈને બંને દેશોએ 2008માં એક સંધિ હેઠળ વહેંચણી કરી હતી.
• ઐતિહાસિક તણાવ: રશિયા અને ચીન વચ્ચે 4200 કિમી લાંબી સરહદ છે, અને 1960ના દાયકામાં સરહદી વિવાદને કારણે બંને દેશોના સૈનિકો સામસામે આવી ગયા હતા અને ગોળીબાર પણ થયો હતો.

અટપટા સંબંધો: મિત્રતા અને શંકા

યુક્રેન યુદ્ધ પછી, ચીને રશિયા પાસેથી ઊર્જા ખરીદીને અને વેપાર વધારીને આર્થિક દબાણમાંથી મોટી રાહત આપી છે. બંને દેશોએ સંયુક્ત સૈન્ય અભ્યાસ પણ વધાર્યા છે. જોકે, આ મિત્રતાની આડમાં રશિયામાં એ ચિંતા પણ છે કે ક્યાંક તે ચીનનો જુનિયર પાર્ટનર તો નથી બની રહ્યું. ચીનના રાષ્ટ્રવાદી લોકો રશિયાને સોંપાયેલા પ્રદેશો પાછા લેવાની માંગણીઓ અવારનવાર કરતા રહે છે, ભલે બેઇજિંગ સત્તાવાર રીતે મૌન રહે.