શું અમેરિકા વિના ઇઝરાયલ ટકી શકશે? ટ્રમ્પના રોકવા છતાં ઇરાન પર હુમલો; ફરી યુદ્ધથી ભારત પર કેટલી અસર પડશે?

મધ્ય પૂર્વમાં ફરી એકવાર યુદ્ધના વાદળો ઘેરાયા છે. ઈરાન અને ઈઝરાયલ વચ્ચે 8 એપ્રિલે થયેલા યુદ્ધવિરામ બાદ લગભગ બે મહિના સુધી શાંતિ રહી હતી, પરંતુ 7 જૂને બંને દેશો ફરી સામસામે આવી ગયા. લેબનોનમાં ઈઝરાયલના હુમલા બાદ ઈરાને બેલિસ્ટિક મિસાઈલોથી જવાબી કાર્યવાહી કરી અને ત્યારબાદ ઈઝરાયલે તેહરાન, તબરીઝ અને ઈસ્ફહાન સહિત ઈરાનના અનેક વિસ્તારોને નિશાન બનાવ્યા.

આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ વચ્ચે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ બંને દેશોને સંયમ રાખવાની અપીલ કરી રહ્યા છે. જોકે, ટ્રમ્પના દબાણ છતાં ઈઝરાયલ હુમલાથી પાછળ હટ્યું નથી. પરિણામે ફરી એકવાર સમગ્ર વિશ્વની નજર મધ્ય પૂર્વ તરફ કેન્દ્રિત થઈ છે.

યુદ્ધવિરામ કેમ તૂટ્યો?

28 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ અમેરિકા અને ઈઝરાયલે મળીને ઈરાન વિરુદ્ધ સૈન્ય કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી. લગભગ પાંચ અઠવાડિયા સુધી ચાલેલા સંઘર્ષ બાદ પાકિસ્તાન સહિતના દેશોના રાજદ્વારી પ્રયાસોથી 8 એપ્રિલે યુદ્ધવિરામ જાહેર થયું હતું.

પરંતુ 7 જૂને ઈઝરાયલે લેબનોનની રાજધાની બેરુતમાં હિઝબુલ્લાહના ઠેકાણાઓ પર હુમલો કર્યો. ઈરાને આ હુમલાને યુદ્ધવિરામનો ભંગ ગણાવી ઈઝરાયલના એરબેઝ પર બેલિસ્ટિક મિસાઈલોથી હુમલો કર્યો. ત્યારબાદ ઈઝરાયલે ઈરાનના અનેક શહેરો અને પેટ્રોકેમિકલ પ્લાન્ટોને નિશાન બનાવ્યા.

ઈરાનની રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ (IRGC)એ ચેતવણી આપી છે કે જો હુમલા ચાલુ રહેશે તો તેનો જવાબ વધુ કડક રીતે આપવામાં આવશે.

શું અમેરિકા આ હુમલાઓમાં સામેલ છે?

તાજેતરના હુમલાઓમાં અમેરિકા સીધું સામેલ હોવાનું કોઈ સત્તાવાર પુરાવું સામે આવ્યું નથી. ઉલટાનું, રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ વારંવાર ઈઝરાયલ અને ઈરાન બંનેને સંયમ રાખવા અપીલ કરી રહ્યા છે.

રિપોર્ટ્સ અનુસાર ટ્રમ્પે ઈઝરાયલી વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુને ફોન કરીને હુમલા ન વધારવાની સલાહ આપી હતી. તેમ છતાં ઈઝરાયલે સૈન્ય કાર્યવાહી ચાલુ રાખી છે. ટ્રમ્પે જાહેરમાં પણ કહ્યું છે કે મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ જાળવવી જરૂરી છે અને કોઈપણ નિર્ણયથી વિસ્તારને વધુ અસ્થિર ન બનાવવો જોઈએ.

શું અમેરિકા વગર ઈઝરાયલ ઈરાન સામે લડી શકશે?

સૈન્ય નિષ્ણાતોના મતે ઈઝરાયલ પાસે મજબૂત વાયુસેના અને આધુનિક ટેક્નોલોજી છે, પરંતુ લાંબા ગાળાના યુદ્ધમાં અમેરિકા વિના ટકી રહેવું મુશ્કેલ બની શકે છે.

તેના મુખ્ય કારણો આ પ્રમાણે છે:

• ઈઝરાયલને લાંબા અંતરના હુમલાઓ માટે અમેરિકી એર-ટુ-એર રીફ્યુલિંગ સપોર્ટની જરૂર પડે છે.
• મિસાઈલ ડિફેન્સ સિસ્ટમ માટે જરૂરી ઇન્ટરસેપ્ટર અને ટેક્નિકલ સપોર્ટમાં અમેરિકા મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર છે.
• ઈઝરાયલ પાસે મર્યાદિત જમીન અને માનવબળ છે જ્યારે ઈરાન વિસ્તાર અને સૈન્યબળ બંનેમાં ઘણું મોટું છે.
• સતત યુદ્ધનો આર્થિક બોજ ઈઝરાયલ માટે ભારે બની રહ્યો છે અને અમેરિકી સહાય વિના તેનું સંચાલન મુશ્કેલ બની શકે છે.

નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે અમેરિકા સંપૂર્ણપણે દૂર રહે તો ઈઝરાયલ થોડા દિવસો સુધી જ અસરકારક રીતે યુદ્ધ લડી શકે.

ટ્રમ્પની વાત કેમ નથી માની રહ્યા નેતન્યાહુ?

રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે તેની પાછળ બે મોટા કારણો છે.

પ્રથમ, નેતન્યાહુ પર ભ્રષ્ટાચારના કેસ ચાલી રહ્યા છે અને યુદ્ધની સ્થિતિ તેમના માટે રાજકીય રીતે ફાયદાકારક બની શકે છે. યુદ્ધ સમાપ્ત થતાં જ આંતરિક રાજકીય દબાણ વધી શકે છે.

બીજું, નેતન્યાહુ લાંબા સમયથી ઈરાન અને તેના સમર્થિત સંગઠનોને ઈઝરાયલ માટે સૌથી મોટો ખતરો ગણાવતા આવ્યા છે. તેઓ માને છે કે આ સમયે ઈરાનને નબળું પાડવાની તક ગુમાવવી નહીં જોઈએ.

ભારત પર શું પડશે અસર?

મધ્ય પૂર્વમાં વધતા તણાવની સીધી અસર ભારત પર પડી શકે છે.

1. પેટ્રોલ-ડીઝલ મોંઘા થઈ શકે

ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું મોટું પ્રમાણ કાચા તેલના આયાત દ્વારા પૂર્ણ કરે છે. યુદ્ધ વધતાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં વધારો થઈ શકે છે, જેના કારણે પેટ્રોલ, ડીઝલ અને LPG મોંઘા થઈ શકે છે.

2. મોંઘવારી વધવાનો ખતરો

ઇંધણ મોંઘું થતાં પરિવહન ખર્ચ વધે છે. પરિણામે શાકભાજી, ફળ, દૂધ, અનાજ સહિત રોજિંદી વસ્તુઓના ભાવમાં વધારો થઈ શકે છે.

3. શેરબજાર પર અસર

યુદ્ધને કારણે વૈશ્વિક રોકાણકારોમાં અનિશ્ચિતતા વધે છે. જેના કારણે ભારતીય શેરબજારમાં પણ અસ્થિરતા જોવા મળી શકે છે.

4. રૂપિયો નબળો પડી શકે

ક્રૂડ ઓઈલ આયાતનો ખર્ચ વધતાં ડોલરની માંગ વધે છે. જેના કારણે ભારતીય રૂપિયો વધુ નબળો પડી શકે છે.

5. ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા

મધ્ય પૂર્વના દેશોમાં લાખો ભારતીયો કામ કરે છે. યુદ્ધ વધશે તો તેમની સુરક્ષા અને સ્થળાંતર ભારત સરકાર માટે મોટો પડકાર બની શકે છે.

ચિંતા શા માટે વધી રહી છે?

મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલો તણાવ માત્ર ઈરાન અને ઈઝરાયલ પૂરતો મર્યાદિત નથી. હોર્મુઝ જળસંધિ, વૈશ્વિક તેલ પુરવઠો, આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને વિશ્વ અર્થતંત્ર તેની સાથે જોડાયેલા છે. જો સંઘર્ષ વધુ વિસ્તરે તો તેની અસર સમગ્ર વિશ્વ સાથે ભારત પર પણ ગંભીર રીતે પડી શકે છે.

હાલ દુનિયાની નજર ટ્રમ્પ, નેતન્યાહુ અને તેહરાનના આગામી પગલાં પર છે. જો રાજદ્વારી પ્રયાસો નિષ્ફળ જશે તો મધ્ય પૂર્વ ફરી એક લાંબા અને ખર્ચાળ યુદ્ધ તરફ ધકેલાઈ શકે છે.