સેન્ટ્રલ કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન ઓથોરિટી (CCPA) એ ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સ પર ગેરકાયદેસર વોકી-ટોકી વેચવાના મામલે કડક કાર્યવાહી કરી છે. આ કાર્યવાહી હેઠળ એમેઝોન, ફ્લિપકાર્ટ, મીશો અને મેટા (ફેસબુક માર્કેટપ્લેસ) સહિત કુલ આઠ કંપનીઓ પર ₹44 લાખનો દંડ ફટકારવામાં આવ્યો છે.
CCPAની તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે આ પ્લેટફોર્મ્સ પર વેચાતા વોકી-ટોકી પાસે જરૂરી લાયસન્સ અને ટેકનિકલ મંજૂરી નહોતી. આ કાર્યવાહી કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન એક્ટ 2019 અને ટેલિકોમ નિયમોનો ઉલ્લંઘન માનીને કરવામાં આવી છે. તપાસ દરમિયાન જાણવા મળ્યું કે ઈ-કોમર્સ સાઇટ્સ પર 16,970 થી વધુ વોકી-ટોકી ડિવાઇસિસ લિસ્ટેડ હતા, જે સુરક્ષા ધોરણો પર ખરા ઉતરતા નહોતા.
દંડની વિગત
ગ્રાહક બાબતોના સચિવ નિધિ ખરેએ જણાવ્યું કે:
- એમેઝોન, ફ્લિપકાર્ટ, મીશો, મેટા: 10-10 લાખ રૂપિયાનો દંડ
- ચિમિયા, જિયોમાર્ટ, ટોક પ્રો, માસ્કમેન ટોયઝ: 1-1 લાખ રૂપિયાનો દંડ
તપાસમાં દેખાયું કે મીશો, મેટા, ચિમિયા, જિયોમાર્ટ અને ટોક પ્રોએ દંડની રકમ જમા કરી દીધી છે, જ્યારે બાકીની કંપનીઓની ચુકવણીની રાહ જોવાઈ રહી છે.
મંજૂરી વગરના ડિવાઇસ અને ખોટી ફ્રીક્વન્સી
ભારતમાં વોકી-ટોકીનો ઉપયોગ કરવા માટે કડક નિયમો છે. નિયમ અનુસાર, લાયસન્સ વગર ફક્ત તે જ વોકી-ટોકીનો ઉપયોગ કરી શકાય છે જે **446.0 થી 446.2 મેગાહર્ટ્ઝ (MHz)**ની ફ્રીક્વન્સી પર કામ કરે.
CCPAની તપાસમાં સામે આવ્યું કે ઘણા વોકી-ટોકી ડિવાઇસ્સ આ નિર્ધારિત મર્યાદાની બહાર ચાલતા હતા. સાથે જ, આ ઉપકરણો પાસે ETA (Equipment Type Approval) સર્ટિફિકેટ પણ નહોતું, જે ભારતમાં વેચવા માટે ફરજિયાત છે.
કંપનીઓ પર ડિવાઇસ વેચાણનો વિગતવાર આંકડો
- ફ્લિપકાર્ટ: 65,931 યુનિટ્સ અનિયંત્રિત રીતે વેચાયા, ફ્રીક્વન્સી માહિતી ખાલી કે મર્યાદાની બહાર
- એમેઝોન: જાન્યુઆરી 2023 થી મે 2025 દરમિયાન 2,602 યુનિટ્સ, લિસ્ટિંગમાં જરૂરી સર્ટિફિકેશન માહિતી નથી
- મીશો: 2,209 યુનિટ્સ એક જ સેલરે, નિયમોનું પાલન નથી
- ફેસબુક માર્કેટપ્લેસ: લાયસન્સ અને ફ્રીક્વન્સી માહિતી વિના 710 લિસ્ટિંગ્સ હટાવવામાં આવી
સુરક્ષા માટે ખતરો
CCPAએ ચેતવણી આપી છે કે પરવાનગી વગરના આ રેડિયો ડિવાઇસ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે ગંભીર ખતરો બની શકે છે. આ ઉપકરણો પોલીસ, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અને અન્ય ઇમરજન્સી સેવાઓના કોમ્યુનિકેશન નેટવર્કમાં અવરોધ ઊભો કરી શકે છે. જો આ ડિવાઇસ સંવેદનશીલ ફ્રીક્વન્સીમાં દખલ કરે, તો મહત્વપૂર્ણ સરકારી ઓપરેશન્સ અટકી શકે છે.
કંપનીઓની દલીલ ફગાવી
સુનાવણી દરમિયાન ઘણી કંપનીઓએ દલીલ કરી હતી કે તેઓ ફક્ત થર્ડ-પાર્ટી સેલરના ‘મધ્યસ્થ’ છે અને વેચાણ માટે જવાબદાર નથી. CCPAએ આ દલીલને ફગાવી દીધું અને સ્પષ્ટ કર્યું કે પ્લેટફોર્મ્સ ઉત્પાદનોની લિસ્ટિંગ, હોસ્ટિંગ અને પ્રમોશન માટે જવાબદાર છે.
નવા માર્ગદર્શિકા (Guidelines) અને ફરજિયાત પગલાં
CCPAએ 2025 માટે નવી ગાઈડલાઈન્સ જાહેર કરી છે, જે હેઠળ ઈ-કોમર્સ કંપનીઓને કરવું પડશે:
- લિસ્ટિંગ પહેલાં ફ્રીક્વન્સી અને ETA સર્ટિફિકેટ ચકાસવું
- લાયસન્સ જરૂરિયાતો અંગે ગ્રાહકોને સંપૂર્ણ માહિતી આપવી
- ભ્રામક જાહેરાતો પર રોક લગાવવી
- ગેરકાયદેસર ઉપકરણોને હટાવવા માટે ઓટોમેટિક સિસ્ટમ બનાવવી
આ પગલાં અમલમાં આવ્યા પછી, ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સ પર વેચાણ વધુ સુરક્ષિત અને કાયદાકીય હશે.
તમામ લેટેસ્ટ ન્યૂઝના અપડેટ્સ સીધા તમારા મોબાઈલ પર મેળવવા માટે, નીચે આપેલા બટન પર ક્લિક કરીને અમારા વોટ્સએપ ગ્રુપમાં જોડાઓ.
Join WhatsApp Group
