AIથી નોકરીઓની દુનિયામાં મોટો બદલાવ: 2030 સુધી 22% રોજગાર પ્રભાવિત થવાની શક્યતા, ડિગ્રી કરતાં AI સ્કિલ્સને વધુ મહત્વ

નવી દિલ્હી: આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI)ના ઝડપી વિકાસે વૈશ્વિક રોજગાર બજારમાં મોટા પરિવર્તનો શરૂ કરી દીધા છે. IT, કાયદો, વાણિજ્ય, અનુવાદ, ડિઝાઇન અને પુસ્તકાલય વિજ્ઞાન જેવા અનેક ક્ષેત્રોમાં AI ટૂલ્સે પરંપરાગત કામ કરવાની પદ્ધતિઓ બદલી નાખી છે. કેટલીક નોકરીઓમાં માનવશક્તિની જરૂરિયાત ઘટી રહી છે તો બીજી તરફ AI જાણતા કર્મચારીઓની માંગ ઝડપથી વધી રહી છે.

માનવ સંસાધન ક્ષેત્રની અગ્રણી કંપની ટીમલીઝના જણાવ્યા અનુસાર, દેશમાં લગભગ 40% કંપનીઓ હવે ભરતી દરમિયાન માત્ર ડિગ્રી નહીં પરંતુ AI ટૂલ્સનું જ્ઞાન ધરાવતા ઉમેદવારોને પ્રાથમિકતા આપી રહી છે. એટલે કે ભવિષ્યમાં માત્ર શૈક્ષણિક લાયકાત પૂરતી નહીં રહે, પરંતુ ટેક્નોલોજી સાથે કામ કરવાની ક્ષમતા પણ એટલી જ મહત્વની બનશે.

82% વિદ્યાર્થીઓ પાસે AI તાલીમ નથી

નેસ્કોમના 2024ના રિપોર્ટ અનુસાર, ભારતમાં BCA અને MCA જેવા ટેક્નિકલ અભ્યાસક્રમો પૂર્ણ કરનારા 82% વિદ્યાર્થીઓને AI ટૂલ્સની કોઈ ઔપચારિક તાલીમ મળી નથી. પરિણામે અનેક યુવાનો નોકરી બજારની નવી માંગણીઓ માટે પૂરતા તૈયાર નથી.

બીજી તરફ, વર્લ્ડ ઇકોનોમિક ફોરમના રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે ભવિષ્યમાં તે જ કર્મચારીઓ વધુ સફળ રહેશે જે AIનો ઉપયોગ કરીને પોતાની ઉત્પાદકતા 40% સુધી વધારી શકશે.

2030 સુધી 22% નોકરીઓ પર અસર

‘ફ્યુચર ઓફ જોબ્સ રિપોર્ટ 2025’ અનુસાર, 2030 સુધીમાં વિશ્વભરમાં આશરે 22% નોકરીઓ AI અને ઓટોમેશનના કારણે પ્રભાવિત થઈ શકે છે. જોકે તેનો અર્થ માત્ર નોકરીઓ ખતમ થવો નથી, પરંતુ નોકરીઓનું સ્વરૂપ બદલાવું પણ છે.

આઇબીએમ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર બિઝનેસ વેલ્યુના રિપોર્ટ મુજબ, “AI લોકોની જગ્યા નહીં લે, પરંતુ AIનો અસરકારક ઉપયોગ કરતા લોકો તેમની જગ્યા લઈ શકે છે, જેઓ નવી ટેક્નોલોજી અપનાવતા નથી.”

પરંપરાગત ડિગ્રીની કિંમત ઘટશે?

ટેક્નોલોજી કંપની પીપલસ્ટ્રોંગ અને ટેગ્ડના સહ-સ્થાપક તથા HR નિષ્ણાત પંકજ બંસલનું માનવું છે કે પરંપરાગત ડિગ્રીઓ સંપૂર્ણપણે બિનઉપયોગી નહીં બને, પરંતુ જો અભ્યાસક્રમ અને શિક્ષણ પદ્ધતિમાં ફેરફાર નહીં થાય તો તેમની બજાર કિંમત ઘટતી જશે.

તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે, “હવે માત્ર થિયરી આધારિત જ્ઞાન પૂરતું નથી. વિદ્યાર્થીઓએ AI ટૂલ્સ, લાઇવ પ્રોજેક્ટ્સ અને પ્રેક્ટિકલ સ્કિલ્સ પર ધ્યાન આપવું પડશે. બજારને સરેરાશ કર્મચારીઓ નહીં, પરંતુ સમસ્યાઓ ઉકેલનારા વ્યાવસાયિકોની જરૂર છે.”

વિદ્યાર્થીઓ માટે શું છે માર્ગ?

નિષ્ણાતોના મતે, જે વિદ્યાર્થીઓ હજુ અભ્યાસ કરી રહ્યા છે તેમણે AI ટૂલ્સનું પ્રોફેશનલ ટ્રેનિંગ લેવું જોઈએ અને પ્રોજેક્ટ આધારિત શીખવા પર ભાર મૂકવો જોઈએ. જ્યારે ડિગ્રી પૂર્ણ કરી ચૂકેલા યુવાનો માટે ઇન્ટર્નશિપ અને વાસ્તવિક પ્રોજેક્ટ્સનો અનુભવ સૌથી મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.

તેમના મતે, નાના સ્ટાર્ટઅપ, એનજીઓ અથવા સ્થાનિક ઉદ્યોગોમાં પણ કામ કરીને AI આધારિત ઉકેલો વિકસાવવાથી કારકિર્દીને નવી દિશા મળી શકે છે.

IT કંપનીઓમાં ભરતી ધીમી, પરંતુ નવી તકો ઉભી

AIના કારણે શરૂઆતના સ્તરની કેટલીક નોકરીઓ પર દબાણ જોવા મળી રહ્યું છે. અગાઉ જે કામ માટે અનેક કર્મચારીઓની જરૂર પડતી હતી તે હવે થોડા લોકો AIની મદદથી પૂર્ણ કરી રહ્યા છે. તેના કારણે કેટલીક IT કંપનીઓએ ફ્રેશર્સની ભરતી ધીમી કરી છે.

જોકે નિષ્ણાતો માને છે કે આ ટૂંકા ગાળાનો ટ્રેન્ડ છે. લાંબા ગાળે નવી પ્રકારની નોકરીઓનું સર્જન થશે અને રોજગારની કુલ સંખ્યામાં વધારો થશે.

GCC બન્યા નવા રોજગાર કેન્દ્ર

ભારતમાં હાલમાં ગ્લોબલ કેપેબિલિટી સેન્ટર્સ (GCCs)નો ઝડપી વિકાસ થઈ રહ્યો છે. દેશમાં 4,000થી વધુ GCC કાર્યરત છે અને દર અઠવાડિયે નવા કેન્દ્રો શરૂ થઈ રહ્યા છે. આ સંસ્થાઓ AI અને ડિજિટલ સ્કિલ્સ ધરાવતા યુવાનોને આકર્ષક પગાર પેકેજ પર ભરતી કરી રહી છે.

ચીને 12 હજારથી વધુ ડિગ્રીઓ બંધ કરી

AI આધારિત અર્થતંત્ર તરફ આગળ વધી રહેલા ચીને 2021થી 2025 દરમિયાન તેની યુનિવર્સિટીઓમાં 12,200થી વધુ અંડરગ્રેજ્યુએટ કાર્યક્રમો બંધ અથવા સ્થગિત કર્યા છે. બીજી તરફ લગભગ 10,200 નવા અભ્યાસક્રમો શરૂ કરવામાં આવ્યા છે.

આ ફેરફારો ખાસ કરીને કલા, માનવતા, વિદેશી ભાષાઓ અને મેનેજમેન્ટ જેવા વિષયોમાં કરવામાં આવ્યા છે. તેના બદલે AI, સેમિકન્ડક્ટર, રોબોટિક્સ અને અન્ય ટેક્નોલોજી આધારિત ક્ષેત્રોને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે.

ભારતમાં પણ બદલાવના સંકેત

ભારતમાં પણ શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં પરિવર્તનના સંકેતો જોવા મળી રહ્યા છે. કર્ણાટક સરકારે 2026-27ના શૈક્ષણિક વર્ષ માટે ઓછા પ્રવેશ અને બદલાતી માંગને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારી કોલેજોમાં BA, BSc અને BComના 458 કોર્સ કોમ્બિનેશન બંધ કરી દીધા છે. સાથે જ 1,300થી વધુ કોર્સમાં બેઠકો પણ ઘટાડવામાં આવી છે.

માનવીય કૌશલ્યોનું મહત્વ યથાવત રહેશે

નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે AIના યુગમાં પણ કેટલીક માનવીય ક્ષમતાઓનું મહત્વ ક્યારેય ઓછું નહીં થાય. નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા, ભાવનાત્મક સમજ (EQ), લોકો સાથે સંવાદ સ્થાપિત કરવાની કળા અને સર્જનાત્મક વિચારશક્તિ જેવા ગુણો ભવિષ્યમાં વધુ મૂલ્યવાન બનશે.

હોસ્પિટાલિટી, સેલ્સ, ડેટા સાયન્સ અને AI-સહાયક નિષ્ણાતોની ભૂમિકાઓ જેમ કે ડોક્ટર, શિક્ષક અને પત્રકાર જેવા ક્ષેત્રોમાં માનવ અને AIનું સંયોજન સૌથી વધુ અસરકારક સાબિત થશે.

AIના વધતા પ્રભાવ વચ્ચે એક વાત સ્પષ્ટ છે કે ભવિષ્યની નોકરીઓ માટે માત્ર ડિગ્રી પૂરતી નહીં રહે. ટેક્નોલોજી સાથે સતત શીખવાની અને બદલાતી જરૂરિયાતો મુજબ પોતાને અપડેટ રાખવાની ક્ષમતા જ સફળતાની ચાવી બનશે.