બદ્રીનાથ ધામ: કપાટ ખુલવાની તારીખ 23 એપ્રિલ નક્કી, ભક્તો સવારે દર્શન કરી શકશે

ઉત્તરાખંડના ચમોલી જીલ્લામાં આવેલા બદ્રીનાથ ધામના કપાટ આ વર્ષે 23 એપ્રિલે ખુલશે, જ્યારે ગંગોત્રી અને યમુનોત્રી ધામના કપાટ 19 એપ્રિલે ભક્તો માટે ખોલવામાં આવશે. આ અંગે સત્તાવાર જાહેરાત વસંત પંચમીના અવસરે નરેન્દ્ર નગર રાજમહેલમાં કરવામાં આવી હતી. પરંપરા મુજબ રાજપુરોહિત મહારાજા મનુજેન્દ્ર શાહની જન્મપત્રી અને લગ્ન પત્રિકા જોઈને શુભ મુહૂર્ત નક્કી કરવામાં આવે છે.

રાજપુરોહિત કૃષ્ણ પ્રસાદ ઉનિયાલના મતે, શુભ મુહૂર્ત નક્કી થયા પછી તેની જાહેરાત ‘બોલંદા બદ્રીશ’ મહારાજા દ્વારા કરવામાં આવે છે. ટિહરી રાજપરિવાર સદીઓથી આ પરંપરા નિભાવતો આવ્યો છે અને તેને ચાલુ રાખવામાં આવશે.

ગાડુ ઘડા યાત્રા અને તૈયારીઓ

યાત્રાની તૈયારીઓના ભાગરૂપે 7 એપ્રિલે ગાડુ ઘડા-તલના તેલની પરંપરા પણ નિભાવવામાં આવશે. પરંપરા અનુસાર, કુંવારી અને સૌભાગ્યવતી મહિલાઓ વ્રત રાખીને બદ્રીનાથ ધામ માટે તેલ તૈયાર કરે છે. તેલની પવિત્રતા જાળવવા માટે મહિલાઓ મોં પર પીળું કપડું બાંધીને આ ધાર્મિક કાર્ય કરે છે. તૈયાર કરેલો તેલ ભગવાન બદરી વિશાળની પૂજા-અર્ચના માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે.

માસ્ટર પ્લાન હેઠળ સુધારણા

બદ્રીનાથ ધામમાં પીએમ નરેન્દ્ર મોદીના ડ્રીમ પ્રોજેક્ટ હેઠળ માસ્ટર પ્લાન તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. લગભગ 424 કરોડ રૂપિયાના ખર્ચે ત્રણ તબક્કામાં અમલમાં લેવાઈ રહેલા આ પ્રોજેક્ટને એપ્રિલ 2026 સુધી પૂરો કરવાનો લક્ષ્ય છે. ફેઝ-1માં શેષનેત્ર અને બદ્રીશ તળાવનું સૌંદર્યકરણ, અલકનંદા રિવરફ્રન્ટ અને વન-વે લૂપ રોડનો સમાપ્તીકરણ થઈ રહ્યું છે. ફેઝ-2માં મંદિર પરિસરનું વિસ્તરણ અને હોસ્પિટલનું નિર્માણ સામેલ છે. સમગ્ર નકશો ગુજરાતની કંપની INI દ્વારા ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો છે.

શ્રદ્ધાળુઓના આંકડા

છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં બદ્રીનાથ યાત્રામાં શ્રદ્ધાળુઓની સંખ્યા આ પ્રમાણે રહી છે:

• 2021: 1,97,997 (કોવિડ-19 પ્રતિબંધ)
• 2022: 17,63,549
• 2023: 18,35,000
• 2024: 14,35,341 (હવામાન અસર)
• 2025: 16,60,224

નંદા દેવી રાજજાત યાત્રામાં વિવાદ

ઉત્તરાખંડની મહત્વપૂર્ણ ધાર્મિક યાત્રા નંદા દેવી રાજજાતમાં આ વર્ષે વિવાદ ઊભો થયો છે. કુરુડ ગામના લોકોએ યાત્રાની પરંપરાગત શરૂઆત સ્થળ બદલવાની વાંછા વિરુદ્ધ વિરોધ કર્યો છે, જ્યારે નૌટી સમિતિના મંતવ્યો મુજબ યાત્રા પરંપરાગત રીતે જ આયોજિત થશે.

ત્યારબાદ, શ્રીનંદા રાજજાત સમિતિએ યાત્રા મોડી કરવાનો નિર્ણય લીધો. સમિતિના જણાવ્યા અનુસાર, મે-જૂનના મલમાસ અને હિમાલયી વિસ્તારોમાં બરફવર્ષા થતા યાત્રા 20 સપ્ટેમ્બરના આસપાસ પૂરી થવાની શક્યતા છે.

સ્થાનિક ગ્રામજનોની મહાપંચાયત

નૌટી સમિતિના નિર્ણયનો ચમોલીના 484 ગામોના લોકોએ સખત વિરોધ કર્યો. મહાપંચાયતે નૌટી સમિતિના નિર્ણયને રદ કરીને ‘મા નંદા દેવી સિદ્ધપીઠ મંદિર કુરુડ આયોજન સમિતિ’ની રચના કરી. કર્નલ (નિવૃત્ત) હરેન્દ્ર સિંહ રાવતને અધ્યક્ષ તરીકે ચૂંટવામાં આવ્યો. મહાપંચાયતે ઘોષણા કરી કે રાજજાત યાત્રા 2026માં જ આયોજિત કરવામાં આવશે.

‘રાજ’ શબ્દ પર વિવાદ

સ્થાનિકોનું માનવું છે કે યાત્રા કોઈ રાજાની નહીં પરંતુ દેવી નંદાની પોતાની પ્રજા સાથે મળવાની છે. આ માટે મહાપંચાયતે ‘રાજજાત’ શબ્દમાંથી ‘રાજ’ કાઢવાની માંગ કરી છે.

પ્રશાસન અને ઉકેલ

પ્રશાસનના પ્રયાસથી 23 જાન્યુઆરીના રોજ નૌટી (કર્ણપ્રયાગ)માં સંયુક્ત બેઠક યોજાઈ છે. તેમાં રાજ પરિવાર, નંદા રાજજાત સમિતિ અને કુરુડ મંદિર સમિતિના પ્રતિનિધિઓ ઉપસ્થિત રહ્યા. અલ્મોડા નંદા દેવી મંદિર સમિતિએ પણ ટીમ મોકલીને ચર્ચામાં ભાગ લીધો.